Shukla Yajur Veda — Adhyaya 24, Mantra 36
Rishi: Yājñavalkya-tradition.
Devata: Eṇyahna; Sarpa-gaṇa; Aśvins; Rātrī; Itarajana-gaṇa; Viṣṇu (Vaiṣṇavī).
Chandas: Yajus (prose).
Samhita Patha (Devanagari)
ए॒ण्यह्नो॑ म॒ण्डूको॒ मूषि॑का ति॒त्तिरि॒स्ते स॒र्पाणां॑ लोपा॒श आ॑श्वि॒नः कृष्णो॒ रात्र्या॒ ऋक्षो॑ ज॒तूः सु॑षि॒लीका॒ त इ॑तरज॒नानां॒ जह॑का वैष्ण॒वी
Transliteration
eṇyáhno maṇḍū́ko mū́ṣikā tittirí́s te sarpā́ṇāṃ lopā́śa āśvináḥ kṛ́ṣṇo rā́tryā ṛ́kṣo jatū́ḥ suṣilī́kā te itarajanā́nāṃ jahákā vaiṣṇavī́
Translation
ଏଣ୍ୟହ୍ନଙ୍କ (ଅଧିଷ୍ଠାତା) ପାଇଁ ମଣ୍ଡୂକ (ବେଙ୍ଗ), ମୂଷିକା (ମୂଷା), ତିତ୍ତିରି (ପାର୍ଟ୍ରିଜ୍) ଅଟନ୍ତି। ସର୍ପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋପାଶ। ଆଶ୍ୱିନଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ; ରାତ୍ରି ପାଇଁ ଋକ୍ଷ (ଭାଲୁ), ଜତୂ ଏବଂ ସୁଷିଲୀକା। ‘ଅନ୍ୟ ଜନ’ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜହକା ଓ ବୈଷ୍ଣବୀ ଅଟନ୍ତି।
Padapatha (Word Analysis)
एण्यह्नः । मण्डूकः । मूषिका । तित्तिरिः । ते । सर्पाणाम् । लोपाशः । आश्विनः । कृष्णः । रात्र्याः । ऋक्षः । जतूः । सुषिलीका । ते । इतरजनानाम् । जहका । वैष्णवी ।
Word by Word
एण्यःthe antelope/deer (as a being); ‘deer-like/antelope’
एण्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootएण्य (प्रातिपदिक)
अह्नःof the day
अह्नः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
मण्डूकःfrog
मण्डूकः:
Kartā
TypeNoun
Rootमण्डूक (प्रातिपदिक)
मूषिकाmouse
मूषिका:
Kartā
TypeNoun
Rootमूषिका (प्रातिपदिक)
तित्तिरिःpartridge
तित्तिरिः:
Kartā
TypeNoun
Rootतित्तिरि (प्रातिपदिक)
तेthey
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
सर्पाणाम्of the serpents
सर्पाणाम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
लोपाशः(a creature named) lopāśa / a kind of animal (traditional name)
लोपाशः:
Kartā
TypeNoun
Rootलोपाश (प्रातिपदिक)
आश्विनःbelonging to the Aśvins / Aśvin
आश्विनः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआश्विन (प्रातिपदिक)
कृष्णःblack, dark
कृष्णः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
रात्र्याःof the night
रात्र्याः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
ऋक्षःbear
ऋक्षः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
जतूः(a being/creature named) Jatū
जतूः:
Kartā
TypeNoun
Rootजतू (प्रातिपदिक)
सुषिलीका(a creature named) Suṣilīkā
सुषिलीका:
Kartā
TypeNoun
Rootसुषिलीका (प्रातिपदिक)
तेthey
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
इतरजनानाम्of other people/other folk
इतरजनानाम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootइतर-जन (समास; प्रातिपदिक)
जहकः(a creature named) Jahaka
जहकः:
Kartā
TypeNoun
Rootजहक (प्रातिपदिक)
वैष्णवीVaiṣṇavī; belonging to Viṣṇu
वैष्णवी:
Kartā
TypeAdjective
Rootवैष्णवी (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
E
EṇyahnaS
Sarpa-gaṇa (serpent host)A
AśvinsR
Rātrī (Night)I
Itarajana-gaṇa (‘other folk’)V
Viṣṇu (via Vaiṣṇavī)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes