Mantra 38
Rishi: Ṛgvedic provenance; incorporated into VS.
Devata: Indra.
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
ई॒डि॒तो दे॒वैर्हरि॑वाँ२ अभि॒ष्टिरा॒जुह्वा॑नो ह॒विषा॒ शर्ध॑मानः । पु॒र॒न्द॒रो गो॑त॒भिद्वज्र॑बाहु॒रा या॑तु य॒ज्ञमुप॑ नो जुषा॒णः
Transliteration
īḍitó deváir harivā́n abhíṣṭir ā́juhvāno havíṣā śárdhamānaḥ | purandará gotabhíd vajrabāhur ā́ yātu yajñám úpa no juṣā́ṇaḥ ||
Translation
ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ, ହରିବାନ୍ (ହରି-ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ), ଆମର ଅଭିଷ୍ଟ ସହାୟ—ହବିଷା ଆହୁତି ଦେଇ, ବଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା; ପୁରନ୍ଦର, ଗୋତଭିଦ, ବଜ୍ରବାହୁ—ଯଜ୍ଞକୁ ଆସୁନ୍ତୁ, ତାହାରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇ, ଆମ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Padapatha (Word Analysis)
ईडितः । देवैः । हरिवान् । अभिष्टिः । आजुह्वानः । हविषा । शर्धमानः । पुरन्दरः । गोत-भित् । वज्र-बाहुः । आ । यातु । यज्ञम् । उप । नः । जुषाणः ।
Word by Word
ईडितःpraised
ईडितः:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootईड् (स्तुतौ) → ईडित (क्त) / √ईड्
देवैःby the gods
देवैः:
कर्तृ (स्तुतौ करण/कर्तृ-समूहः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हरिवान्having tawny steeds
हरिवान्:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootहरिवत् (प्रातिपदिक; हरि-युक्तः)
अभिष्टिःhelper; succour
अभिष्टिः:
कर्तृ/विशेष्य (इन्द्रस्य)
TypeNoun
Rootअभिष्टि (प्रातिपदिक)
आhither; towards
आ:
क्रियाविशेषण (आगमनार्थे)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
जुह्वानःoffering; pouring (into the fire)
जुह्वानः:
कर्तृ (इन्द्रः)
TypeVerb (participle)
Root√हु (जुहोति, होमादाने) → जुह्वान (शतृ/वर्तमान कृदन्त)
हविषाwith oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
शर्धमानःgrowing strong; increasing
शर्धमानः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootशर्ध्/शृध् (वर्धने/बलवृद्धौ) → शर्धमान (शानच्)
पुरन्दरःPurandara (fort-destroyer)
पुरन्दरः:
कर्तृ (इन्द्रः)
TypeNoun
Rootपुरन्दर (प्रातिपदिक; इन्द्रनाम)
गोतम्the cow (cattle)
गोतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
भित्splitter; cleaver
भित्:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Root√भिद् (विदारणे) → भित् (क्विप्/कृदन्त; ‘भेदकः’)
वज्रबाहुःwhose arm is the thunderbolt
वज्रबाहुः:
कर्तृ (इन्द्रः)
TypeNoun
Rootवज्र + बाहु (समास; प्रातिपदिक)
आhither
आ:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
यातुlet (him) come
यातु:
क्रिया (आगमनम्)
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थे)
यज्ञम्to the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म (गमनस्य)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
उपnear; unto
उप:
क्रियाविशेषण (समीपार्थे)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
नःof us; our
नः:
सम्बन्ध (अस्माकम्)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
जुषाणःbeing pleased; accepting
जुषाणः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Root√जुष् (सेवने/प्रीतौ) → जुषाण (शानच्)
Entities Mentioned
I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes