Mantra 82
Rishi: Anonymous/collective (mythic-technical style)
Devata: Aśvins, Sarasvatī (with Rudra-path epithet)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तद॒श्विना॑ भि॒षजा॑ रु॒द्रव॑र्तनी॒ सर॑स्वती वयति॒ पेशो॒ अन्त॑रम् । अस्थि॑ म॒ज्जानं॒ मास॑रैः कारोत॒रेण॒ दध॑तो॒ गवां॑ त्व॒चि
Transliteration
tád aśvínā bhiṣájā rudrávartnī sárasvatī vayati péśo ántaram | ásthi majjā́naṃ mā́saraiḥ kārotaréṇa dádhato gávāṃ tváci
Translation
ସେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗଢ଼ା ରୂପକୁ ରୁଦ୍ରର ପଥରେ ଚଳିତ ଭିଷଜ ଅଶ୍ୱିନୌ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ବୁଣନ୍ତି। ଅସ୍ଥି ଓ ମଜ୍ଜାକୁ ସେମାନେ ତନ୍ତୁମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା, କାରିଗରର ଉପକରଣଦ୍ୱାରା, ଗାଈମାନଙ୍କ ଚର୍ମର ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Padapatha (Word Analysis)
तत् । अ॒श्विना॑ । भि॒षजा॑ । रु॒द्र-व॑र्तनी । सर॑स्वती । व॒य॒ति॒ । पेशः॑ । अन्त॑रम् । अस्थि॑ । म॒ज्जान॑म् । मास॑रैः । का॒रो॒त॒रेण॑ । दध॑तः । गवाम् । त्व॒चि
Word by Word
तत्that (it)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अश्विनाthe two Aśvins
अश्विना:
Kartā
TypeNoun (dual deity-name)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
भिषजाwith the physician (as healer)
भिषजा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootभिषज् (प्रातिपदिक)
रुद्रवर्तनी(she) whose course is Rudra / Rudra-guided
रुद्रवर्तनी:
Kartā
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootरुद्र-वर्तनी (समास-प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Kartā
TypeNoun (deity-name)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
वयतिweaves / fashions
वयति:
Kartā
TypeVerb
Root√वे / √वय् (वयति)
पेशःform, beauty, shape
पेशः:
Karma
TypeNoun
Rootपेशस् (प्रातिपदिक)
अन्तरम्the inner (part), interior
अन्तरम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
अस्थिbone
अस्थि:
Karma
TypeNoun
Rootअस्थि (प्रातिपदिक)
मज्जानम्marrow
मज्जानम्:
Karma
TypeNoun
Rootमज्जन् (प्रातिपदिक)
मासरैःwith the ‘māsara’ (ferment/mixture; medicinal/ritual ingredient)
मासरैः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमासर (प्रातिपदिक)
कारोतरेणwith the more effective/stronger (means)
कारोतरेण:
Karaṇa
TypeAdjective (comparative)
Rootकारोत्तर (प्रातिपदिक; तुलनात्मक-विशेषण)
दधतःof the two placing/putting (i.e., of the Aśvins who place)
दधतः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Root√धा (दधाति)
गवाम्of cows
गवाम्:
Sampradāna
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
त्वचिin/on the skin
त्वचि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AśvinsS
SarasvatīR
Rudra (epithet: rudravartanī)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes