Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 71
Rishi: Indra-mythic tradition
Devata: Indra
Chandas: Anuṣṭubh (compact narrative cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒पां फेने॑न॒ नमु॑चे॒: शिर॑ इ॒न्द्रोद॑वर्तयः । विश्वा॒ यदज॑य॒ स्पृध॑:
Transliteration
apā́ṃ phénena námuceḥ śíra índro úd avartayaḥ | víśvā yád ájayaḥ स्पṛ́dhaḥ
Translation
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ଜଳର ଫେନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନମୁଚିର ଶିର କାଟି ଅପସାରଣ କଲ; ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ-ସ୍ପର୍ଧାକୁ ଜୟ କଲ।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒पाम् । फेने॑न । नमु॑चेः । शिरः॑ । इ॒न्द्रः । उद॑वर्तयः । विश्वा॑ । यत् । अज॑यः । स्पृधः॑ ।
Word by Word
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) → अप्/अपः
फेनेनwith foam
फेनेन:
करण
TypeNoun
Rootफेन (प्रातिपदिक)
नमुचेःof Namuci
नमुचेः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun (Proper)
Rootनमुचि (प्रातिपदिक; असुरनाम)
शिरःhead
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun (Proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
उदवर्तयःyou turned up / you rolled off
उदवर्तयः:
क्रिया
TypeVerb
Rootउद् + √वृत् (वर्तने) / caus. √वर्तय् (चलने/परिवर्तने)
विश्वाall (things)
विश्वा:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)
यत्which/that
यत्:
कर्म (relative)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
अजयःyou conquered
अजयः:
क्रिया
TypeVerb
Root√जि (जये)
स्पृधःhostilities / rival powers
स्पृधः:
कर्म
TypeNoun
Rootस्पृध् (प्रातिपदिक; ‘rivalry/hostility’)
Entities Mentioned
I
IndraĀ
Āpaḥ (Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes