Mantra 32
Rishi: Cosmogonic seer-tradition
Devata: Viśvakarman; secondarily Gandharva; generative Father (Prajāpati)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
वि॒श्वक॑र्मा॒ ह्यज॑निष्ट दे॒व आदिद्ग॑न्ध॒र्वो अ॑भवद् द्वि॒तीय॑: । तृ॒तीय॑: पि॒ता ज॑नि॒तौष॑धीनाम॒पां गर्भं॒ व्य॒दधात् पुरु॒त्रा
Transliteration
viśvákarmā hí ájaniṣṭa devá ā́did gándharvo abhavad dvitī́yaḥ | tṛtī́yaḥ pitā́ janitáuṣadhīnām apā́ṃ gárbhaṃ vyádadhāt purutrā́
Translation
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦେବ ଜନ୍ମିଲେ; ତାପରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଲେ। ତୃତୀୟ ଥିଲେ ପିତା—ଔଷଧିମାନଙ୍କର ଜନକ—ଜଳମାନଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବିନ୍ୟସ୍ତ କଲେ।
Padapatha (Word Analysis)
विश्वकर्मा । हि । अजनिष्ट । देवः । आत् । इत् । गन्धर्वः । अभवत् । द्वितीयः । तृतीयः । पिता । जनिता । ओषधीनाम् । अपाम् । गर्भम् । वि । अदधात् । पुरुत्रा
Word by Word
विश्वकर्माViśvakarman (the All-maker/Creator)
विश्वकर्मा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक) अथवा विश्वकर्मा (नाम) < विश्व + कर्मन्
हिindeed/for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
अजनिष्टwas born/arose
अजनिष्ट:
—
TypeVerb
Root√जन् (जनि) — ‘to be born, arise’
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (समनाधिकरणः ‘विश्वकर्मा’ इति)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
आत्then/thereupon
आत्:
—
TypeIndeclinable
Rootआत् (निपात/अव्यय; ‘then/thereupon’)
इत्indeed/just
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात; emphatic)
गन्धर्वःthe Gandharva
गन्धर्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
अभवत्became/was
अभवत्:
—
TypeVerb
Root√भू — ‘to be, become’
द्वितीयःthe second
द्वितीयः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
तृतीयःthe third
तृतीयः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
पिताthe father
पिता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
जनिताthe begetter/producer
जनिता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजनितृ (प्रातिपदिक; √जन् + तृच्)
ओषधीनाम्of the plants/herbs
ओषधीनाम्:
सम्बन्ध (जनिता इत्यस्य)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (गर्भम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
गर्भम्the embryo/womb (germ)
गर्भम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
विapart, forth (prefix)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अदधात्placed/established
अदधात्:
—
TypeVerb
Root√धा — ‘to place, set’
पुरुत्राin many places/variously
पुरुत्रा:
अधिकरण (देश/विस्तारवाचक)
TypeIndeclinable
Rootपुरुत्रा (अव्यय)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanG
GandharvaP
Prajāpati (the Father)Ā
Āpas (Waters)O
Oṣadhīs (Plants)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes