Shukla Yajur Veda — Adhyaya 16, Mantra 48
Rishi: Śatarudriya tradition
Devata: Rudra (Kapardin, Kṣayadvīra)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒मा रु॒द्राय॑ त॒वसे॑ कप॒र्दिने॑ क्ष॒यद्वी॑राय॒ प्र भ॑रामहे म॒तीः । यथा॒ शमस॑द् द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे॒ विश्वं॑ पु॒ष्टं ग्रामे॑ अ॒स्मिन्न॑नातु॒रम्
Transliteration
imā́ rudrā́ya taváse kapardíne kṣayádvīrāya prá bharāmahe matī́ḥ | yáthā śám asad dvipáde cátuṣpade víśvaṃ púṣṭaṃ grā́me asmín anāturám
Translation
ଆମେ ଏହି ଭକ୍ତିମୟ ମତି (ସ୍ତୁତି-ଚିନ୍ତା) ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ—ପ୍ରବଳ, କପର୍ଦିନ (ଜଟାଧାରୀ), କ୍ଷୟଦ୍ୱୀର (ବୀର-ନିବାସର ଅଧିପତି)ଙ୍କୁ। ଯେପରି ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ ପାଇଁ କ୍ଷେମ ସ୍ଥିର ହେଉ, ଏବଂ ଏହି ଗ୍ରାମରେ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ଟି ଅନାତୁର, ଅଶାନ୍ତିରହିତ ରହୁ।
Padapatha (Word Analysis)
इमाः । रुद्राय । तवसे । कपर्दिने । क्षयद्वीराय । प्र । भरामहे । मतीः । यथा । शम् । असत् । द्विपदे । चतुष्पदे । विश्वम् । पुष्टम् । ग्रामे । अस्मिन् । अनातुरम्
Word by Word
इमाःthese (hymns/thoughts)
इमाः:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रुद्रायto Rudra
रुद्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
तवसेto the mighty one / for strength
तवसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootतवस् (प्रातिपदिक)
कपर्दिनेto the one with braided hair
कपर्दिने:
Sampradāna
TypeNoun (epithet)
Rootकपर्दिन् (प्रातिपदिक)
क्षयद्वीरायto him whose heroes abide (dwelling-with-heroes)
क्षयद्वीराय:
Sampradāna
TypeAdjective (epithet)
Rootक्षयद्वीर (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
भरामहेwe offer / we bring
भरामहे:
Kartā
TypeVerb
Root√भृ (भृञ् धारण-पोषणयोः)
मतीःthoughts, hymns
मतीः:
Karma
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
यथाso that, as
यथा:
—
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
शम्well-being, peace
शम्:
—
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय/निपात; ‘कल्याणम्/शान्तिः’)
असद्may it be
असद्:
—
TypeVerb
Root√अस् (असँ भुवि)
द्विपदेin the two-footed (men)
द्विपदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootद्विपद् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
चतुष्पदेin the four-footed (cattle)
चतुष्पदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootचतुष्पद् (प्रातिपदिक)
विश्वम्all, the whole
विश्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
पुष्टम्nourished, thriving
पुष्टम्:
Karma
TypeAdjective (past participle)
Rootपुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पुष् ‘to thrive, nourish’)
ग्रामेin the village/settlement
ग्रामे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनातुरम्untroubled, free from distress
अनातुरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनातुर (प्रातिपदिक; नञ्-समास)
Entities Mentioned
R
RudraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes