Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 19
Rishi: Yājñavalkya (traditional Vājasaneyin attribution for VS sequences)
Devata: Chandas (metre) as the operative principle; implicitly Prajāpati as the metrical totality
Chandas: Anuṣṭubh-like prose-formula (yajus); not a fixed ṛc-metre
Samhita Patha (Devanagari)
पृ॒थि॒वी छन्दो॒ ऽन्तरि॑क्षं॒ छन्दो॒ द्यौ॒श्छन्द॒: समा॒श्छन्दो॒ नक्ष॑त्राणि॒ छन्दो॒ वाक् छन्दो॒ मन॒श्छन्द॑: कृ॒षिश्छन्दो॒ हिर॑ण्यं॒ छन्दो॒ गौश्छन्दो॒ ऽजाश्छन्दो ऽश्व॒श्छन्द॑:
Transliteration
pṛthivī chándo ’ntárikṣaṃ chándo dyáuś chándaḥ samā́ś chándo nákṣatrāṇi chándo vāk chándo mánaś chándaḥ kṛ́ṣiś chándo híraṇyaṃ chándo gáuś chándo ’jā́ś chándo ’śváś chándaḥ
Translation
ପୃଥିବୀ ଛନ୍ଦ; ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଛନ୍ଦ; ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ଛନ୍ଦ; ଋତୁମାନେ ଛନ୍ଦ; ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଛନ୍ଦ; ବାକ୍ (ବାଣୀ) ଛନ୍ଦ; ମନ ଛନ୍ଦ; କୃଷି ଛନ୍ଦ; ହିରଣ୍ୟ (ସୁନା) ଛନ୍ଦ; ଗୌ (ଗାଈ) ଛନ୍ଦ; ଅଜାମାନେ (ଛେଳି) ଛନ୍ଦ; ଅଶ୍ୱ (ଘୋଡ଼ା) ଛନ୍ଦ।
Padapatha (Word Analysis)
पृथिवी । छन्दः । अन्तरिक्षम् । छन्दः । द्यौः । छन्दः । समाः । छन्दः । नक्षत्राणि । छन्दः । वाक् । छन्दः । मनः । छन्दः । कृषिः । छन्दः । हिरण्यम् । छन्दः । गौः । छन्दः । अजाः । छन्दः । अश्वः । छन्दः ।
Word by Word
पृथिवीearth
पृथिवी:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre; sacred metre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्mid-space; atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
द्यौःsky; heaven
द्यौः:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
समाःyears
समाः:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
नक्षत्राणिstars; lunar mansions
नक्षत्राणि:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
वाक्speech
वाक्:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
कृषिःploughing; agriculture
कृषिः:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootकृषि (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
हिरण्यम्gold
हिरण्यम्:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
गौःcow
गौः:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
अजाःgoats
अजाः:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootअजा (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
अश्वःhorse
अश्वः:
Kartā (उद्देश्य/विषयः)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā (विधेय/सम्बन्ध-निर्देशः)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
C
Chandas (Metre)P
Prajāpati (implicit)V
Vāc (Speech)M
Manas (Mind)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes