Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 1
Rishi: Traditionally anonymous/ritual formula (later assignment varies)
Devata: Ukhā/Agni; Aśvins invoked as divine officiants
Chandas: Mixed/prose-like yajus (Yajurvedic formula; not a fixed ṛgvedic metre)
Samhita Patha (Devanagari)
ध्रु॒वक्षि॑तिर्ध्रु॒वयो॑निर्ध्रु॒वाऽसि॑ ध्रु॒वं योनि॒मा सी॑द साधु॒या । उख्य॑स्य के॒तुं प्र॑थ॒मं जु॑षा॒णाऽश्विना॑ऽध्व॒र्यू सा॑दयतामि॒ह त्वा॑
Transliteration
dhru̱vá-kṣitir dhru̱vá-yonir dhru̱vā́’si dhru̱váṃ yónim ā́ sīda sā̱dhúyā | u̱khyàsya ke̱túṃ pratha̱máṃ juṣā̱ṇā́’śvinā’dhva̱ryū sā̱dayatām i̱há tvā
Translation
ତୁମେ ଧ୍ରୁବକ୍ଷିତି (ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାବତୀ), ଧ୍ରୁବୟୋନି (ସ୍ଥିର ଆଧାରବତୀ) ଅଟ; ତୁମେ ଧ୍ରୁବ ଅଟ। ଧ୍ରୁବ ଯୋନି ଉପରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଶୋଭନ ଭାବେ ବସ। ଉଖ୍ୟ (Ukhya)ର ପ୍ରଥମ କେତୁ (ସଙ୍କେତ/ଚିହ୍ନ)କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ହେ ଅଶ୍ୱିନୌ, ହେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ, ତୁମେ ତାକୁ ଏଠାରେ ବସାଅ—ଏଠାରେ ତୁମକୁ ସ୍ଥାପିତ କରୁଛୁ।
Padapatha (Word Analysis)
ध्रुव-क्षितिḥ । ध्रुव-योनिḥ । ध्रुवा असि । ध्रुवम् । योनिम् । आ । सीद । साधुया । उख्यस्य । केतुम् । प्रथमम् । जुषाणा । अश्विना । अध्वर्यू इति । सादयताम् । इह । त्वा ।
Word by Word
ध्रुवक्षितिḥ(she who is) of firm abode / firm-standing
ध्रुवक्षितिḥ:
Kartā
TypeNoun (compound)
Rootध्रुव- (प्रातिपदिक) + क्षिति- (प्रातिपदिक)
ध्रुवयोनिḥ(she who is) of firm womb/origin
ध्रुवयोनिḥ:
Kartā
TypeNoun (compound)
Rootध्रुव- (प्रातिपदिक) + योनि- (प्रातिपदिक)
ध्रुवाfirm, fixed
ध्रुवा:
Kartā
TypeAdjective
Rootध्रुव- (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
ध्रुवम्firm (place/seat)
ध्रुवम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootध्रुव- (प्रातिपदिक)
योनिम्womb; source; seat
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि- (प्रातिपदिक)
आtowards; onto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
सीदsit; be seated
सीद:
—
TypeVerb
Rootसद् (धातु)
साधुयाwith/through the good (proper) [manner]
साधुया:
Karaṇa
TypeAdjective (instrumental)
Rootसाधु- (प्रातिपदिक)
उख्यस्यof the ukhya (pertaining to the ukha/ritual pot)
उख्यस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun/Adjective
Rootउख्य- (प्रातिपदिक)
केतुम्banner; sign; mark
केतुम्:
Karma
TypeNoun
Rootकेतु- (प्रातिपदिक)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रथम- (प्रातिपदिक)
जुषाणाaccepting; delighting in
जुषाणा:
Kartā
TypeParticiple
Rootजुष् (धातु)
अश्विनाthe two Aśvins
अश्विना:
Kartā
TypeNoun (dual)
Rootअश्विन्- (प्रातिपदिक)
अध्वर्यूthe two adhvaryu-priests
अध्वर्यू:
Kartā
TypeNoun (dual)
Rootअध्वर्यु- (प्रातिपदिक)
सादयताम्let them cause (you) to sit; let them seat
सादयताम्:
—
TypeVerb
Rootसद् (धातु) + णिच् (causative)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
त्वाyou (object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
U
Ukhā (fire-pan/earthen vessel as sacred seat) / Agni (implicitly)A
AśvinsRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes