Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 34
Rishi: Ṛgvedic source-hymn attribution (Bharata/Pūru context); within VS used as a Yajus-formula.
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
प्र-प्रा॒यम॒ग्निर्भ॑र॒तस्य॑ शृण्वे॒ वि यत्सूर्यो॒ न रोच॑ते बृ॒हद्भाः । अ॒भि यः पू॒रुं पृत॑नासु त॒स्थौ दी॒दाय दैव्यो॒ अति॑थिः शि॒वो न॑ः
Transliteration
prá-prāyam agnír bharatásya śṛṇvé ví yát sū́ryo ná rócate bṛhád-bhāḥ | abhí yáḥ pūrúm pṛ́tanāsu tastháu dīdā́ya daivyó átithiḥ śivó naḥ
Translation
ଅଗ୍ନି ଆଗେ ଆଗେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଛି; ଭରତଙ୍କ ଯଶ ତାହାର ଶ୍ରୁତି—ଯେତେବେଳେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରୋଚେ, ବୃହତ୍ ତେଜସ୍ବୀ। ଯେ ପୂରୁଙ୍କ ପାଖେ ଯୁଦ୍ଧମାନେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିଲା, ସେଇ ଦୈବ୍ୟ ଅତିଥି ଦୀପ୍ତ ହୋଇଛି—ଆମ ପାଇଁ ଶିବ (ମଙ୍ଗଳ) ହୋଇ।
Padapatha (Word Analysis)
प्र-प्रायम् । अग्निः । भरतस्य । शृण्वे । वि । यत् । सूर्यः । न । रोचते । बृहत्-भाः । अभि । यः । पूरुम् । पृतनासु । तस्थौ । दीदाय । दैव्यः । अतिथिः । शिवः । नः
Word by Word
प्रforth, forward (intensifier/particle)
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग) / प्र (अव्यय)
प्रायम्forth, onward; in advance
प्रायम्:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र + अयम् (अव्यय/प्रातिपदिक-आधारित)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
भरतस्यof Bharata
भरतस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun (proper/name)
Rootभरत (प्रातिपदिक)
शृण्वेI hear
शृण्वे:
—
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
विapart, distinctly; forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
यत्when/that which
यत्:
—
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
रोचतेshines, is bright
रोचते:
—
TypeVerb
Rootरुच् (धातु)
बृहद्भाःof great radiance
बृहद्भाः:
Kartā (अग्निः-विशेषणम्)
TypeAdjective (compound)
Rootबृहद् + भास्/भाः (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)
अभिtowards, over, upon
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पूरुम्Pūru
पूरुम्:
Karma
TypeNoun (proper/name)
Rootपूरु (प्रातिपदिक; जन/राजन्-नाम)
पृतनासुin battles
पृतनासु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृतना (प्रातिपदिक)
तस्थौstood; took his stand
तस्थौ:
—
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
दीदायshone
दीदाय:
—
TypeVerb
Rootदा/दी (धातु; √दी ‘to shine’)
दैव्यःdivine
दैव्यः:
Kartā (अतिथिः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक)
अतिथिःguest (epithet of Agni)
अतिथिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
शिवःauspicious, gracious
शिवः:
Kartā (अतिथिः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
नःof us / for us
नः:
Sampradāna/हित (beneficiary; ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniS
SūryaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes