Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 24
Rishi: To be confirmed via Vājasaneyī anukramaṇī for VS 12.24.
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification).
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒शिक्पा॑व॒को अ॑र॒तिः सु॑मे॒धा मर्त्ये॑ष्व॒ग्निर॒मृतो॒ नि धा॑यि । इय॑र्ति धू॒मम॑रु॒षं भरि॑भ्र॒दुच्छु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ द्यामिन॑क्षन्
Transliteration
uśík-pā́vako aratíḥ sumedhā́ martyéṣv agnír amṛ́to ní dhāyi | íyarti dhūmám aruṣáṃ bharibhrád ucchukréṇa śocíṣā dyā́m inakṣan ||
Translation
ଉତ୍ସୁକ ପାବକ, ଅରତି (ଅଶାନ୍ତ), ସୁମେଧା—ଅଗ୍ନି, ଅମୃତସ୍ୱରୂପ, ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ ଧୂମକୁ ଉପରକୁ ଉଠାନ୍ତି, ତାହାକୁ ବହନ କରି ଆଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୋଚିଷାରେ ଦ୍ୟାଉ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
Padapatha (Word Analysis)
उशिक् । पावकः । अरतिः । सुमेधाः । मर्त्येषु । अग्निः । अमृतः । नि । धायि । इयर्ति । धूमम् । अरुषम् । भरिभ्रत् । उत्-शुक्रेण । शोचिषा । द्याम् । इनक्षन्
Word by Word
उशिक्eager, desirous (ardent)
उशिक्:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootउशिक् (प्रातिपदिक; ‘कामयमान/उष्ण/दीप्त’ अर्थे)
पावकःthe purifier (Agni)
पावकः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootपावक (प्रातिपदिक; √पू ‘पवने/शोधने’ से)
अरातिःthe dispeller of foes/hostility
अरातिः:
कर्तृ (समनाधिकरण/उपपद-रूपेण अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun
Rootअराति (प्रातिपदिक)
सुमेधाof good wisdom, wise
सुमेधा:
विशेषण (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootसुमेधा (प्रातिपदिक; सु- + मेधा)
मर्त्येषुamong mortals
मर्त्येषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अमृतःimmortal
अमृतः:
विशेषण (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
निdown, in (as prefix)
नि:
क्रियाविशेषण (धात्वर्थ-विशेषक)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
धायिwas placed/was established
धायि:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (धारणे/निधाने)
इयर्तिhe/it sets in motion, sends forth
इयर्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√ईर्/√इर् (गत्यर्थ; ‘प्रेरणे/उत्थापने’)
धूमम्smoke
धूमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधूम (प्रातिपदिक)
अरुषम्ruddy, tawny
अरुषम्:
विशेषण (धूमम्)
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
भरिभ्रत्bearing/carrying (along), laden
भरिभ्रत्:
विशेषण (अग्नेः/कर्तुः)
TypeAdjective/Participle
Rootभरिभ्रत् (कृदन्त; √भृ ‘धारणे’ + (इ)भ्रत्/भ्रत्-प्रत्यय; ‘वहनशील’)
उत्up, forth (as prefix)
उत्:
क्रियाविशेषण (धात्वर्थ-विशेषक)
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
शुक्रेणwith bright (radiance)
शुक्रेण:
करण
TypeNoun/Adjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
शोचिषाwith flame/splendour
शोचिषा:
करण
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक)
द्याम्the sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक ‘द्याम्’ = द्यौः का द्वितीया)
इनक्षन्reached, attained
इनक्षन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√नश्/√नक्ष् (व्याप्तौ/प्रापणे; ‘reach, attain’)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes