Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 13
Rishi: Traditionally connected with the Agni-hymn seers (general Vedic attribution; VS liturgical redaction under Yājñavalkya lineage)
Devata: Agni
Chandas: Tr̥ṣṭubh (dominant cadence; to be verified against pada-count in recensional metrics)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्रे॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वो अ॑स्थान्निर्जग॒न्वान् तम॑सो॒ ज्योति॒षाऽऽगा॑त् । अ॒ग्निर्भा॒नुना॒ रुश॑ता॒ स्वङ्ग॒ आ जा॒तो विश्वा॒ सद्मा॑न्यप्राः
Transliteration
ágre bṛhánn uṣásām ūrdhvó asthān nirjagánvān támaso jyótiṣā́ ’gāt | agnír bhānúnā rúśatā sváṅga ā́ jātó víśvā́ sádmāny aprāḥ ||
Translation
ଆରମ୍ଭରେ ମହାନ (ଅଗ୍ନି) ଉଷାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଅନ୍ଧକାରରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଜ୍ୟୋତି ସହ ଆସିଲେ। ଅଗ୍ନି ନିଜ ଦୀପ୍ତ କିରଣରେ, ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗ, ଜନ୍ମ ନେଇ ସମସ୍ତ ଆସନ ଓ ନିବାସସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କଲେ।
Padapatha (Word Analysis)
अग्रे । बृहन् । उषसाम् । ऊर्ध्वः । अस्थात् । निर्जगन्वान् । तमसः । ज्योतिषा । आ । अगात् । अग्निः । भानुना । रुशता । स्वङ्गः । आ । जातः । विश्वा । सद्मानि । अप्राः
Word by Word
अग्रेin front; at first
अग्रे:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक) / अग्रे (अव्यय-प्रयोग)
बृहन्great, lofty
बृहन्:
Kartā
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
उषसाम्of the dawns
उषसाम्:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
ऊर्ध्वःupright; rising
ऊर्ध्वः:
Kartā
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
अस्थान्stood; arose
अस्थान्:
Kriyā (of Kartā)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
निर्जगन्वान्having gone out/forth; emerging
निर्जगन्वान्:
Kartā (अग्नि-विशेषण)
TypeVerbal adjective (participle)
Rootगम् (धातु) → जगन्/जगम (कृदन्त-आधार) + वान्
तमसःfrom darkness
तमसः:
Apādāna
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
ज्योतिषाwith light
ज्योतिषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
आगात्came; arrived
आगात्:
Kriyā (of Kartā)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + आ (उपसर्ग)
अग्निःAgni (Fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
भानुनाwith radiance
भानुना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
रुशताshining, bright
रुशता:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootरुशत् (प्रातिपदिक)
स्वङ्गःwell-limbed; of fair form
स्वङ्गः:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्वङ्ग (प्रातिपदिक)
आforth; fully
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
जातःborn; arisen
जातः:
Kartā (अग्नि-विशेषण)
TypeParticiple
Rootजन् (धातु)
विश्वाall
विश्वा:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
सद्मानिdwellings; seats; abodes
सद्मानि:
Karma
TypeNoun
Rootसद्मन् (प्रातिपदिक)
अप्राःfilled; pervaded; satisfied
अप्राः:
Kriyā (of Kartā)
TypeVerb
Rootप्रा/पॄ (धातु) + आ (उपसर्ग)
Entities Mentioned
A
AgniU
Uṣas (Dawns)J
Jyotis (Light)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes