Mantra 107
Rishi: Yājñavalkya-tradition (uncertain for isolated citation)
Devata: Agni (cosmic, as child of the two worlds)
Chandas: Triṣṭubh (probable; RV-style diction and length)
Samhita Patha (Devanagari)
पा॒व॒कव॑र्चाः शु॒क्रव॑र्चा॒ अनू॑नवर्चा॒ उदि॑यर्षि भा॒नुना॑ । पु॒त्रो मा॒तरा॑ वि॒चर॒न्नुपा॑वसि पृ॒णक्षि॒ रोद॑सी उ॒भे
Transliteration
pāvakávarcāḥ śukrávarcā a̱nū́navarcā úd iyarṣi bhānúnā | putró mā́tarā vicaránn upā́vasi pṛṇákṣi ródasī ubhé ||
Translation
ପାବକ ବର୍ଚ୍ଚସଯୁକ୍ତ, ଶୁକ୍ର ବର୍ଚ୍ଚସଯୁକ୍ତ, ଅନୂନ ବର୍ଚ୍ଚସଯୁକ୍ତ—ତୁମ ଭାନୁଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଉଦିୟର୍ଷି, ଉଦୟ ପାଉଛ। ପୁତ୍ରରୂପେ ଦୁଇ ମାତା (ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ) ମଧ୍ୟରେ ବିଚରି ତୁମେ ସମୀପେ ବସ; ତୁମେ ଉଭୟ ରୋଦସୀ (ଲୋକମାନଙ୍କୁ) ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
Padapatha (Word Analysis)
पा॒व॒क-व॑र्चाः । शु॒क्र-व॑र्चाः । अ॒नू॑न-व॒र्चाः । उत् । इ॒य॒र्षि॒ । भा॒नुना॑ । पु॒त्रः । मा॒तरा॑ । वि॒चर॑न् । उप॑ । आ॒व॒सि॒ । पृ॒णक्षि॑ । रोद॑सी । उ॒भे इति॑ ।
Word by Word
पावकवर्चाःhaving purifying radiance
पावकवर्चाः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपावक-वर्चस् (प्रातिपदिक) < पावक (शोधक/अग्नि) + वर्चस् (तेजस्)
शुक्रवर्चाःhaving bright/pure radiance
शुक्रवर्चाः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशुक्र-वर्चस् (प्रातिपदिक) < शुक्र (श्वेत/दीप्त) + वर्चस्
अनूनवर्चाःof undiminished radiance
अनूनवर्चाः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअनून-वर्चस् (प्रातिपदिक) < अनून (न न्यूनः) + वर्चस्
उद्up, forth
उद्:
—
TypeIndeclinable
Rootउद् (उपसर्ग/अव्यय)
ईयर्षिyou rise/move forth
ईयर्षि:
Kriyā (कर्तरि प्रयोगः)
TypeVerb
Rootईर्/ईरय् (धातु; प्रेरणे/गतौ)
भानुनाwith (your) beam/light
भानुना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
पुत्रःthe son
पुत्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
मातरौ(his) two mothers
मातरौ:
Karma
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
विचरन्moving about, roaming
विचरन्:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तरि)
TypeVerb (participle)
Rootवि-चर् (धातु) → चरन्त् (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
उपnear, towards
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
आवसिyou dwell/abide
आवसि:
Kriyā
TypeVerb
Rootवस् (धातु; निवासे) + आ (उपसर्ग)
पृणक्षिyou fill, you make full
पृणक्षि:
Kriyā
TypeVerb
Rootपॄ/पृ (धातु; पूरणे) → पृणच्/पृणक्ष् (वर्तमान-प्रयोगः)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma
TypeNoun
Rootरोदसी (प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिव्यौ) < रोदस्
उभेboth
उभे:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective/Pronoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniD
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes