Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 100
Rishi: Śukla-Yajurvedic ritual tradition
Devata: Oṣadhi/Soma as āyus
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like expansion (ritual verse; metrical assignment varies)
Samhita Patha (Devanagari)
दी॒र्घायु॑स्त ओषधे खनि॒ता यस्मै॑ च त्वा॒ खना॑म्य॒हम् । अथो॒ त्वं दी॒र्घायु॑र्भू॒त्वा श॒तव॑ल्शा॒ विरो॑हतात्
Transliteration
dīrghā́yus te oṣadhe khanitā́ yásmai ca tvā khánāmy ahám | átho tvaṃ dīrghā́yur bhūtvā śatá-valśā vírohatāt
Translation
ହେ ଔଷଧି, ତୁମ ଖନିତା (ଖୋଦୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି) ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ—ଯାହା ପାଇଁ (ତୁମକୁ) ଖୋଦାଯାଏ ସେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ମୁଁ ଯେ ତୁମକୁ ଖୋଦୁଛି ସେ ମଧ୍ୟ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇ, ଶତ ଅଙ୍କୁର ସହିତ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇ ଉଦ୍ଭିଦ୍ଧ ହେଉ।
Padapatha (Word Analysis)
दीर्घायुः । ते । ओषधे । खनिता । यस्मै । च । त्वा । खनामि । अहम् । अथो इति । त्वम् । दीर्घायुः । भूत्वा । शत-वल्शाः । वि-रोहतात् ।
Word by Word
दीर्घायुःlong-lived
दीर्घायुः:
कर्तृ (भूत्वा इत्यस्य कर्ता) / विधेय-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootदीर्घायु (प्रातिपदिक; दीर्घ + आयुस्)
तेfor you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
ओषधेO herb/plant
ओषधे:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
खनिताthe digger (one who digs)
खनिता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootखन् (धातु) → खनितृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
यस्मैto whom
यस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
खनामिI dig
खनामि:
क्रिया
TypeVerb
Rootखन् (धातु)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अथोand then / moreover
अथो:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ + उ (निपात-संयोग)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
दीर्घायुःlong-lived
दीर्घायुः:
विधेय-विशेषणम् (त्वम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootदीर्घायु (प्रातिपदिक)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
— (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु) → भूत्वा
शतवल्शाःhaving a hundred shoots/branches
शतवल्शाः:
विधेय-विशेषणम् (त्वम्/ओषधे इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootशतवल्श (प्रातिपदिक; शत + वल्श)
विरोहतात्may it grow forth / sprout up
विरोहतात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + रुह् (धातु)
Entities Mentioned
O
Oṣadhi (the Herb, as living divinity)Ā
Āyus (Long life, as a divine principle)S
Soma (as oṣadhi and life-sap, implied)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes