Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 36
Rishi: Traditionally attributed within Yajurvedic transmission to the ritual lineage (often associated with Yājñavalkya in Śukla tradition).
Devata: Agni (as Hotṛ).
Chandas: Triṣṭubh (predominant cadence; mixed pāda-length possible in Yajus usage).
Samhita Patha (Devanagari)
नि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाँ२ अ॑सदत्सु॒दक्ष॑: । अद॑ब्धव्रतप्रमति॒र्वसि॑ष्ठः सहस्रम्भ॒रः शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निः
Transliteration
ní hotā́ hotṛ-sádane vidā́nas tveṣó dīdivā́ṁ̄ asadatsudákṣaḥ | adábhdravrata-pramatír vasiṣṭháḥ sahasrambharáḥ śúcijihvo agníḥ
Translation
ହୋତୃ (ହୋତା) ଅଗ୍ନି ହୋତୃ-ସଦନ (ହୋତୃଙ୍କ ଆସନ)ରେ ଆସୀନ ହେଉନ୍ତୁ—ବିଦ୍ୱାନ, ତୀବ୍ର, ଦୀଦିବାଂସ (ଦୀପ୍ତିମାନ), ସୁଦକ୍ଷ (ସୁକୁଶଳ)। ଅଦବ୍ଧବ୍ରତ (ଅଖଣ୍ଡ ବ୍ରତ) ଓ ପ୍ରମତି (ସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧି/ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ) ଧାରୀ, ବସିଷ୍ଠ (ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ), ସହସ୍ରମ୍ଭର (ହଜାରଗୁଣ ଆଣୁଥିବା), ଶୁଚିଜିହ୍ୱ (ପବିତ୍ର ଜିହ୍ୱାବାନ) ଅଗ୍ନି (ସେଠାରେ) ବସୁନ୍ତୁ।
Padapatha (Word Analysis)
नि । होता॑ । होतृ॒-सद॑ने । विदा॑नः । त्वे॒षः । दी॑दि॒वान् । अ॑सदत् । सु॒-दक्ष॑ः । अद॑ब्ध-व्रत-प्रमति॒ः । वसि॑ष्ठः । सहस्रम्-भ॒रः । शुचि॑-जिह्वः । अ॒ग्निः ।
Word by Word
निdown, forth; (prefix)
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग) / निः (अव्यय)
होताthe Hotṛ-priest / invoker
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/होम’ से)
होतृ-सदनेin the seat of the Hotṛ
होतृ-सदने:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक)
विदानःknowing, wise
विदानः:
Kartā (विशेषण) / कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Root√विद् (जानने) → विदान (कृदन्त, परिपूर्ण/परस्मैपदी-भाव)
त्वेषःfiery, impetuous
त्वेषः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्वेष (प्रातिपदिक)
दीदिवान्shining, radiant
दीदिवान्:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Root√दीदिव्/√दीप् (दीप्तौ) → दीदिवस् (कृदन्त, परिपूर्ण)
असदत्sat down; took his seat
असदत्:
—
TypeVerb
Root√सद् (उपवेशने) + अ (उपसर्ग) → असदत्
सु-दक्षःvery skillful, of good ability
सु-दक्षः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दक्ष (प्रातिपदिक)
अदब्ध-व्रत-प्रमतिः(he) whose resolve/vow is unbeguiled; of unfailing purpose
अदब्ध-व्रत-प्रमतिः:
Kartā (विशेषण)
TypeNoun
Rootअदब्ध (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + प्रमति (प्रातिपदिक)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Kartā (सम्बोधन/नाम-निर्देश as predicate)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)
सहस्रम्-भरःbearing a thousand (gifts/strengths)
सहस्रम्-भरः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + √भृ (धारणे) → भर (कृदन्त/प्रातिपदिक)
शुचि-जिह्वःhaving a pure tongue (flame)
शुचि-जिह्वः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक) + जिह्वा (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (Fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes