Mantra 11
Rishi: Traditionally connected with the Adhvaryu lineage; often treated as Yājñavalkya’s transmitted mantra-stock in the Vājasaneyin tradition.
Devata: Savitar; with Agni as the embedded referent (agnér jyótiḥ).
Chandas: Anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
हस्त॑ आ॒धाय॑ सवि॒ता बिभ्र॒दभ्रि॑ᳪ हिर॒ण्ययी॑म् । अ॒ग्नेर्ज्योति॑र्नि॒चाय्य॑ पृथि॒व्या अध्याऽभ॑र॒दानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वत्
Transliteration
hásta ādhā́ya savitā́ bíbhrad ábhrim̐ hiraṇyáyīm | agnér jyótiḥ nicā́yya pṛthivyā́ ádhy ā́bharad ánuṣṭubhena chándasā’ṅgirasvát
Translation
ହସ୍ତ ଆଧାୟ, ସବିତା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅବ୍ରି (କୋଦାଳି) ଧାରଣ କରି, ଅଗ୍ନେର୍ ଜ୍ୟୋତିକୁ ନିଚାୟ୍ୟ, ପୃଥିବୀରୁ ତାହାକୁ ବାହାର କରି ଆଣିଲେ—ଅନୁଷ୍ଟୁଭ ଛନ୍ଦସା, ଅଙ୍ଗିରସ୍ୱତ୍ (ଅଙ୍ଗିରସମାନ)।
Padapatha (Word Analysis)
हस्त॑ः । आ॒धाय॑ । स॒वि॒ता । बि॒भ्र॒त् । अभ्रि॑म् । हि॒र॒ण्ययी॑म् । अ॒ग्नेः । ज्योति॑ः । नि॒चाय्य॑ । पृ॒थि॒व्याः । अधि॑ । आऽभ॑रत् । अनु॑ष्टुभेन । छन्द॑सा । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् ।
Word by Word
हस्तौ(his) two hands
हस्तौ:
Karma
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
आधायhaving placed/put (on)
आधाय:
(क्रियाविशेषण) पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootआ-धा (धा॒ धारणे) धातु
सविताSavitar (the impeller, Sun)
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
बिभ्रत्bearing, carrying
बिभ्रत्:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeVerb
Rootभृ (भृ॒ धारणे) धातु
अभ्रिम्the shovel/spade (abhri)
अभ्रिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअभ्रि (प्रातिपदिक)
हिरण्ययीम्golden
हिरण्ययीम्:
Karma (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहिरण्ययी (हिरण्य + यत्/यी; प्रातिपदिक)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight, radiance
ज्योतिः:
Karma
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
निचाय्यhaving observed/marked, having noticed
निचाय्य:
(क्रियाविशेषण) पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootनि-चि (चि॒ चयने) धातु
पृथिव्याःfrom the earth
पृथिव्याः:
Apādāna (निर्गमन-स्थान; ‘from the earth’)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa (स्थान/उपरि-भाव)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
आऽभरत्he brought, he carried
आऽभरत्:
Kartā
TypeVerb
Rootआ-भृ (भृ॒ धारणे) धातु
अनुष्टुभेनby/with the Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुभेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअनुष्टुभ् (प्रातिपदिक; छन्दोनाम)
छन्दसाby/with (a) metre
छन्दसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
अङ्गिरस्वत्like an Aṅgiras; Aṅgiras-like
अङ्गिरस्वत्:
Kartā (विशेषण/उपमान)
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस् + वत् (प्रातिपदिक; वत्-प्रत्यय)
Entities Mentioned
S
SavitarA
AgniA
AṅgirasesRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes