पार्थिवार्चाविधिः | Pārthivārcā-vidhi (Procedure for the Earthen Liṅga Worship)

Verse 1

सूत उवाच । अथ वैदिकभक्तानां पार्थिवार्चां निगद्यते । वैदिकेनैव मार्गेण भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी

ସୂତ କହିଲେ—ଏବେ ବୈଦିକମାର୍ଗଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାର୍ଥିବ (ମାଟି) ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି; କେବଳ ବୈଦିକ ବିଧିରେ କଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଦିଏ।

Verse 2

सूत्रोक्तविधिना स्नात्वा संध्यां कृत्वा यथाविधि । ब्रह्मयज्ञं विधायादौ ततस्तर्प्पणमाचरेत्

ସୂତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଯଥାବିଧି ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ କରିବ; ତାପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ତର୍ପଣ ଆଚରିବ।

Verse 3

नैत्यिकं सकलं कामं विधायानंतरं पुमान् । शिवस्मरणपूर्वं हि भस्मरुद्रा क्षधारकः

ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପୁରୁଷ ପ୍ରଥମେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁ; ତାପରେ ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରୁ।

Verse 4

वेदोक्ताविधिना सम्यक्संपूर्णफलसिद्धये । पूजयेत्परया भक्त्या पार्थिवं लिंगमुत्तमम्

ବେଦୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ କ୍ରିୟାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସିଦ୍ଧ ଫଳ ପାଇବାକୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଉତ୍ତମ ପାର୍ଥିବ (ମୃଣ୍ମୟ) ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

नदीतीरे तडागे च पर्वते काननेऽपि च । शिवालये शुचौ देशे पार्थिवार्चा विधीयते

ନଦୀତଟରେ, ତଡାଗ ପାଖରେ, ପର୍ବତରେ, କାନନରେ, ଶିବାଳୟରେ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ପାର୍ଥିବ ଲିଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଶିବାର୍ଚ୍ଚା ବିଧିତ।

Verse 6

शुद्धप्रदेशसंभूतां मृदमाहृत्य यत्नतः । शिवलिंगं प्रकल्पेत सावधानतया द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଶୁଚି ପ୍ରଦେଶରୁ ମିଳିଥିବା ମୃତ୍ତିକାକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଆଣି, ସାବଧାନତାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଳ୍ପନ କର।

Verse 7

विप्रे गौरा स्मृता शोणा बाहुजे पीतवर्णका । वैश्ये कृष्णा पादजाते ह्यथवा यत्र या भवेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଗୌରା, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଶୋଣା (ଲାଲ); ବାହୁଜାତ ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ; ପାଦଜାତ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ କୃଷ୍ଣା (କଳା)—ଯେଉଁଠି ଯେପରି ହୁଏ, ସେପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 8

संगृह्य मृत्तिकां लिंगनिर्माणार्थं प्रयत्नतः । अतीव शुभदेशे च स्थापयेत्तां मृदं शुभाम्

ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ମୃତ୍ତିକା ସଂଗ୍ରହ କରି, ସେଇ ଶୁଭ ମାଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

संशोध्य च जलेनापि पिंडीकृत्य शनैः शनैः । विधीयेत शुभं लिंगं पार्थिवं वेदमार्गतः

ଜଳରେ ଶୋଧନ କରି, ଧୀରେ ଧୀରେ ପିଣ୍ଡ କରି, ବେଦମାର୍ଗ ଅନୁସାରେ ଶୁଭ ପାର୍ଥିବ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

ततः संपूजयेद्भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलाप्तये । तत्प्रकारमहं वच्मि शृणुध्वं संविधानतः

ତାପରେ ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତିର ଫଳ ପାଇବାକୁ ଭକ୍ତିସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ପ୍ରକାରକୁ ମୁଁ କହୁଛି; ବିଧାନକ୍ରମେ ଶୁଣ।

Verse 11

नमः शिवाय मंत्रेणार्चनद्र व्यं च प्रोक्षयेत् । भूरसीति च मंत्रेण क्षेत्रसिद्धिं प्रकारयेत्

“ନମଃ ଶିବାୟ” ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବ। ପରେ “ଭୂରସି” ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା-କ୍ଷେତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ଓ ପବିତ୍ରୀକରଣ ବିଧିମତେ ସମ୍ପାଦନ କରିବ।

Verse 12

आपोस्मानिति मंत्रेण जलसंस्कारमाचरेत् । नमस्ते रुद्र मंत्रेण फाटिकाबंधमुच्यते

“ଆପୋऽସ୍ମାନ୍…” ମନ୍ତ୍ରରେ ଜଳସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। “ନମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର” ମନ୍ତ୍ରରେ ‘ଫାଟିକା-ବନ୍ଧ’ ନାମକ ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ ବିଧି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 13

शंभवायेति मंत्रेण क्षेत्रशुद्धिं प्रकारयेत् । नमः पूर्वेण कुर्यात्पंचामृतस्यापि प्रोक्षणम्

“ଶମ୍ଭବାୟ” ମନ୍ତ୍ରରେ କ୍ଷେତ୍ରଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ପରେ “ନମଃ…” ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ରରେ ପଞ୍ଚାମୃତର ମଧ୍ୟ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

नीलग्रीवाय मंत्रेण नमःपूर्वेण भक्तिमान् । चरेच्छंकरलिंगस्य प्रतिष्ठापनमुत्तमम्

ଭକ୍ତିମାନ୍ ଉପାସକ ପ୍ରଥମେ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ “ନୀଳଗ୍ରୀବାୟ” ମନ୍ତ୍ରରେ ଶଙ୍କରଲିଙ୍ଗର ଉତ୍ତମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

भक्तितस्तत एतत्ते रुद्रा येति च मंत्रतः । आसनं रमणीयं वै दद्याद्वैदिकमार्गकृत्

ତାପରେ ଭକ୍ତିସହ “ରୁଦ୍ରାୟ” ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ବେଦମାର୍ଗାନୁଗାମୀ ପୂଜାରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ରମଣୀୟ ଆସନ ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 16

मानो महन्तमिति च मंत्रेणावाहनं चरेत् । याते रुद्रे ण मंत्रेण संचरेदुपवेशनम्

“ମାନୋ ମହନ୍ତମ୍…” ମନ୍ତ୍ରରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆବାହନ କର; ପରେ “ୟାତେ ରୁଦ୍ରେଣ…” ମନ୍ତ୍ରରେ ଉପବେଶନ—ଆସନ ସ୍ଥାପନ—କର।

Verse 17

मंत्रेण यामिषुमिति न्यासं कुर्य्याच्छिवस्य च । अध्यवोचदिति प्रेम्णाधिवासं मनुनाचरेत्

“yāmiṣum…” ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ “adhyavocad…” ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରେମଭକ୍ତି ସହ ଅଧିବାସ (ଆବାହନ-ସଂସ୍କାର) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

मनुना सौजीव इति देवतान्यासमाचरेत् । असौ योवसर्पतीति चाचरेदपसर्पणम्

ମନୁ ପ୍ରଦତ୍ତ “ସୌଜୀବ…” ମନ୍ତ୍ରରେ ଦେହରେ ଦେବତା-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ “ଅସୌ ଯୋऽବସର୍ପତୀ…” ସୂତ୍ରରେ ଅପସର୍ପଣ କରି ବିଘ୍ନକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇ, ଯେପରି ଶିବପୂଜା ନିର୍ବିଘ୍ନ ହୁଏ।

Verse 19

नमोस्तु नीलग्रीवायेति पाद्यं मनुनाहरेत् । अर्घ्यं च रुद्र गायत्र् याऽचमनं त्र् यंबकेण च

“ନମୋऽସ୍ତୁ ନୀଳଗ୍ରୀବାୟ” ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ। ରୁଦ୍ର-ଗାୟତ୍ରୀରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବ, ଏବଂ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखण्डे पार्थिवशिवलिंगपूजाविधिवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରସଂହିତାର ସାଧ୍ୟସାଧନ ଖଣ୍ଡରେ “ପାର୍ଥିବ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜାବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 21

घृटं स्नाने खलु घृतं घृतं यावेति मंत्रतः । मधुवाता मधुनक्तं मधुमान्न इति त्र् यृचा

ସ୍ନାନ ସମୟରେ ‘ଘୃତଂ—ଘୃତଂ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ‘ଘୃତଂ ଯାବେ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ‘ମଧୁବାତା’, ‘ମଧୁନକ୍ତମ୍’, ‘ମଧୁମାନ୍ନଃ’—ଏହି ତିନି ଋଚାରେ ସ୍ନାନକୁ ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବେଦୀୟ ମାଧୁର୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତାରେ ଦେହ ଶିବପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 22

मधुखंडस्नपनं प्रोक्तमिति पंचामृतं स्मृतम् । अथवा पाद्यमंत्रेण स्नानं पंचामृतेन च

ମଧୁ ଓ ଶର୍କରାଦ୍ୱାରା ସ୍ନାପନ କରିବା କୁହାଯାଇଛି; ଏହାକୁ ପଞ୍ଚାମୃତ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଅଥବା ପାଦ୍ୟ-ମନ୍ତ୍ରେ ଏବଂ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରାଯାଉ।

Verse 23

मानस्तोके इति प्रेम्णा मंत्रेण कटिबंधनम् । नमो धृष्णवे इति वा उत्तरीयं च धापयेत्

ପ୍ରେମଭାବେ “ମାନସ୍ତୋକେ” ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି କଟିବନ୍ଧନ ବାନ୍ଧିବ। ପରେ “ନମୋ ଧୃଷ୍ଣବେ” ଉଚ୍ଚାରି ଉତ୍ତରୀୟ ବସ୍ତ୍ରକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଧାରଣ କରିବ।

Verse 24

या ते हेतिरिति प्रेम्णा ऋक्चतुष्केण वैदिकः । शिवाय विधिना भक्तश्चरेद्वस्त्रसमर्पणम्

“ୟା ତେ ହେତିଃ” ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଚାରି ଋକ୍‌କୁ ପ୍ରେମଭାବେ ଜପ କରି, ବୈଦିକ ଉପାସକ ବିଧିଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିସହ ଶିବଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 25

नमः श्वभ्य इति प्रेम्णा गंधं दद्यादृचा सुधीः । नमस्तक्षभ्य इति चाक्षतान्मंत्रेण चार्पयेत्

ପ୍ରେମଭାବେ “ନମଃ ଶ୍ୱଭ୍ୟଃ” ଋଚା ପଢ଼ି ସୁଧୀ ଉପାସକ ଗନ୍ଧ (ଚନ୍ଦନାଦି) ଅର୍ପଣ କରିବ। ପରେ “ନମସ୍ତକ୍ଷଭ୍ୟଃ” ମନ୍ତ୍ରେ ଅକ୍ଷତ—ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ୍ୟ—ମଧ୍ୟ ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 26

नमः पार्याय इति वा पुष्प मंत्रेण चार्पयेत् । नमः पर्ण्याय इति वा बिल्बपत्रसमर्पणम्

“ନମଃ ପାର୍ୟାୟ” ମନ୍ତ୍ରରେ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ “ନମଃ ପର୍ଣ୍ୟାୟ” ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

नमः कपर्दिने चेति धूपं दद्याद्यथाविधि । दीपं दद्याद्यथोक्तं तु नम आशव इत्यृचा

“ନମଃ କପର୍ଦିନେ” ଜପ କରି ବିଧିମତେ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରିବ। ପରେ “ନମ ଆଶବେ” ଋଚା ଉଚ୍ଚାରି ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଦୀପ ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 28

नमो ज्येष्ठाय मंत्रेण दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम् । मनुना त्र् यम्बकमिति पुनराचमनं स्मृतम्

“ନମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାୟ” ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ। ପରେ “ତ୍ର୍ୟମ୍ବକମ୍…” ମନ୍ତ୍ର ଜପି ପୁନର୍ବାର ଆଚମନ କରିବା ସ୍ମୃତ।

Verse 29

इमा रुद्रा येति ऋचा कुर्यात्फलसमर्पणम् । नमो व्रज्यायेति ऋचा सकलं शंभवेर्पयेत्

“ଇମା ରୁଦ୍ରା…” ଋଚା ପାଠ କରି ଫଳ ଅର୍ପଣ କରିବ। ପରେ “ନମୋ ବ୍ରଜ୍ୟାୟ…” ଋଚା ଉଚ୍ଚାରି ସମସ୍ତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 30

मानो महांतमिति च मानस्तोके इति ततः । मंत्रद्वयेनैकदशाक्षतै रुद्रा न्प्रपूजयेत्

ତାପରେ “ମା ନୋ ମହାନ୍ତମ୍” ଓ “ମା ନସ୍ତୋକେ” ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ଜପି, ଏକାଦଶ ଅକ୍ଷତ ଅର୍ପଣ କରି ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବ।

Verse 31

हिरण्यगर्भ इति त्र् यृचा दक्षिणां हि समर्पयेत् । देवस्य त्वेति मंत्रेण ह्यभिषेकं चरेद्बुधः

“ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ” ଆରମ୍ଭ ତ୍ର୍ୟୃଚା ପାଠ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଯଥାବିଧି ଦକ୍ଷିଣା ଅର୍ପଣ କରୁ। ପରେ “ଦେବସ୍ୟ ତ୍ୱା…” ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶିବଦେବଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରୁ।

Verse 32

दीपमंत्रेण वा शंभोर्नीराजनविधिं चरेत् । पुष्पांजलिं चरेद्भक्त्या इमा रुद्रा य च त्र् यृचा

ଅଥବା ଦୀପମନ୍ତ୍ରରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୀରାଜନ ବିଧି କରୁ। ପରେ ଭକ୍ତିରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏହି ତ୍ର୍ୟୃଚା ଋକ୍ ପାଠ କରୁ।

Verse 33

मानो महान्तमिति च चरेत्प्राज्ञः प्रदक्षिणाम् । मानस्तोकेति मंत्रेण साष्टाण्गं प्रणमेत्सुधीः

ପ୍ରାଜ୍ଞ ଭକ୍ତ “ମାନୋ ମହାନ୍ତମ୍” ଜପ କରିକରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁ। ପରେ “ମାନସ୍ ତୋକେ” ମନ୍ତ୍ରରେ ସୁଧୀ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 34

एषते इति मंत्रेण शिवमुद्रा ं प्रदर्शयेत् । यतोयत इत्यभयां ज्ञानाख्यां त्र् यंबकेण च

“ଏଷତେ” ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ। “ଯତୋ-ଯତ” ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭୟାମୁଦ୍ରା, ଏବଂ “ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ” ମନ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନ-ନାମକ ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ।

Verse 35

नमःसेनेति मंत्रेण महामुद्रा ं प्रदर्शयेत् । दर्शयेद्धेनुमुद्रा ं च नमो गोभ्य ऋचानया

“ନମଃସେନ…” ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ମହାମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ। ଏବଂ “ନମୋ ଗୋଭ୍ୟଃ” ଋଚା ଦ୍ୱାରା ଧେନୁମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ।

Verse 36

पंचमुद्रा ः प्रदर्श्याथ शिवमंत्रजपं चरेत् । शतरुद्रि यमंत्रेण जपेद्वेदविचक्षणः

ତାପରେ ପଞ୍ଚମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଶିବମନ୍ତ୍ରର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ବେଦବିଚକ୍ଷଣ ଉପାସକ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଜପ କରୁ।

Verse 37

ततः पंचाण्गपाठं च कुर्य्याद्वेदविचक्षणः । देवागात्विति मंत्रेण कुर्याच्छंभोर्विसर्जनम्

ତାପରେ ବେଦବିଚକ୍ଷଣ ଉପାସକ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ “ଦେବାଗାତ୍…” ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀଶମ୍ଭୁଙ୍କର ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

इत्युक्तः शिवपूजाया व्यासतो वैदिकोविधिः । समासतश्च शृणुत वैदिकं विधिमुत्तमम्

ଏପରି ଭାବେ ଶିବପୂଜାର ବୈଦିକ ବିଧି ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଗଲା। ଏବେ ସେହି ଉତ୍ତମ ବୈଦିକ ବିଧିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 39

ऋचा सद्योजातमिति मृदाहरणमाचरेत् । वामदेवाय इति च जलप्रक्षेपमाचरेत्

‘ସଦ୍ୟୋଜାତମ୍…’ ଆରମ୍ଭ ଋଚା ସହ ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ (ବିଭୂତି ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ)। ଏବଂ ‘ବାମଦେବାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଜଳ ପ୍ରକ୍ଷେପ/ଛିଟା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

अघोरेण च मंत्रेण लिंगनिर्माणमाचरेत् । तत्पुरुषाय मंत्रेणाह्वानं कुर्याद्यथाविधि

ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ନିର୍ମାଣ/ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ; ତତ୍ପୁରୁଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଧିମତେ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

संयोजयेद्वेदिकायामीशानमनुना हरम् । अन्यत्सर्वं विधानं च कुर्य्यात्संक्षेपतः सुधीः

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉପାସକ ଈଶାନମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବେଦିକାରେ ହରଙ୍କୁ ଆବାହନ-ନିବେଶ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ସଂକ୍ଷେପରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

पंचाक्षरेण मंत्रेण गुरुदत्तेन वा तथा । कुर्यात्पूजां षोडशोपचारेण विधिवत्सुधीः

ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ—କିମ୍ବା ଗୁରୁଦତ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଷୋଡଶୋପଚାର ସହିତ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

भवाय भवनाशाय महादेवाय धीमहि । उग्राय उग्रनाशाय शर्वाय शशिमौलिने

ଆମେ ଭବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ—ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଏବଂ ଭବବନ୍ଧନର ନାଶକ; ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ। ଉଗ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ—ଯିଏ ଉଗ୍ରତା ଓ ପାପକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଶର୍ବ ଏବଂ ଶଶିମୌଳି (ଚନ୍ଦ୍ରଶିରୋଭୂଷିତ) ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 44

अनेन मनुना वापि पूजयेच्छंकरं सुधीः । सुभक्त्या च भ्रमं त्यक्त्वा भक्त्यैव फलदः शिवः

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନ୍ତୁ। ଶୁଭ ଭକ୍ତିରେ ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରି ଜାଣନ୍ତୁ—ଶିବ କେବଳ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 45

इत्यपि प्रोक्तमादृत्य वैदिकक्रमपूजनम् । प्रोच्यतेन्यविधिः सम्यक्साधारणतया द्विजः

ଏପରି ଭାବେ ବୈଦିକ କ୍ରମପୂଜନ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଥିବା କଥାକୁ ଆଦରରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏବେ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ସାଧନା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଧିକୁ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହୁଛି।

Verse 46

पूजा पार्थिवलिंगस्य संप्रोक्ता शिवनामभिः । तां शृणुध्वं मुनिश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदायिनीम्

ଶିବନାମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥିବ (ମାଟିର) ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଉପଦେଶ ହୋଇଛି। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ—ଏହା ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାୟିନୀ।

Verse 47

हरो महेश्वरः शंभुः शूलपाणिः पिनाकधृक् । शिवः पशुपतिश्चैव महादेव इति क्रमात्

କ୍ରମକ୍ରମେ ସେ ହର, ମହେଶ୍ୱର, ଶମ୍ଭୁ, ଶୂଳପାଣି, ପିନାକଧାରୀ, ଶିବ, ପଶୁପତି ଏବଂ ମହାଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 48

मृदाहरणसंघट्टप्रतिष्ठाह्वानमेव च । स्नपनं पूजनं चैव क्षमस्वेति विसर्जनम्

ପବିତ୍ର ମାଟି ସଂଗ୍ରହ, (ଲିଙ୍ଗ) ମିଶାଇ ଗଢ଼ିବା, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଆହ୍ୱାନ; ପରେ ସ୍ନାପନ ଓ ପୂଜନ; ଶେଷରେ ‘କ୍ଷମା କର’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ବିସର୍ଜନ—ଏହି ହେଉଛି କ୍ରିୟାମାନ।

Verse 49

ओंकारादिचतुर्थ्यंतैर्नमोन्तैर्नामभिः क्रमात् । कर्तव्या च क्रिया सर्वा भक्त्या परमया मुदा

ପବିତ୍ର ‘ଓଁ’ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, କ୍ରମେ ‘ନମଃ’ ରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ନାମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ପରମ ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ସହ ସମସ୍ତ ପୂଜାକ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

कृत्वा न्यासविधिं सम्यक्षडण्गकरयोस्तथा । षडक्षरेण मंत्रेण ततो ध्यानं समाचरेत्

ଷଡଅଙ୍ଗ ଓ ଦୁଇ ହାତରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

कैलासपीठासनमध्यसंस्थं भक्तैः सनंदादिभिरर्च्यमानम् । भक्तार्तिदावानलमप्रमेयं ध्यायेदुमालिंगितविश्वभूषणम्

କୈଲାସ ପୀଠାସନର ମଧ୍ୟେ ବିରାଜମାନ, ସନନ୍ଦାଦି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚିତ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି-ରୂପ ଦାବାନଳକୁ ଦହନ କରୁଥିବା ଅପ୍ରମେୟ, ଉମାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ବିଶ୍ୱଭୂଷଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचंद्रा वतंसं रत्नाकल्पोज्ज्वलांगं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् । पद्मासीनं समंतात्स्थितममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिलभयहरं पंचवक्त्रं त्रिनेत्रम्

ନିତ୍ୟ ମହେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ଯିଏ ରଜତ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ଚନ୍ଦ୍ରାବତଂସ ଧାରୀ, ରତ୍ନାଭୂଷଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ, ପ୍ରସନ୍ନ; ଯାହାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ପରଶୁ, ମୃଗ, ବରମୁଦ୍ରା ଓ ଅଭୟମୁଦ୍ରା ଅଛି। ପଦ୍ମାସନସ୍ଥ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେବଗଣେ ପରିବୃତ, ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ପରିଧାନକାରୀ; ବିଶ୍ୱାଦି, ବିଶ୍ୱବୀଜ, ସକଳଭୟହର, ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ତ୍ରିନେତ୍ର।

Verse 53

इति ध्यात्वा च संपूज्य पार्थिवं लिंगमुत्तमम् । जपेत्पंचाक्षरं मंत्रं गुरुदत्तं यथाविधि

ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କରି ଉତ୍ତମ ପାର୍ଥିବ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପୂଜା କରି, ଗୁରୁଦତ୍ତ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

स्तुतिभिश्चैव देवेशं स्तुवीत प्रणमन्सुधीः । नानाभिधाभिर्विप्रेन्द्रा ः पठेद्वै शतरुद्रि यम्

ପ୍ରଣାମ କରି ସୁଧୀ ଭକ୍ତ ସ୍ତୁତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତବ କରୁ। ଏବଂ ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତାଙ୍କର ନାନା ପବିତ୍ର ନାମରେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଶତରୁଦ୍ରୀୟକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଠ କରୁ।

Verse 55

ततः साक्षतपुष्पाणि गृहीत्वांजलिना मुदा । प्रार्थयेच्छंकरं भक्त्या मंत्रैरेभिः सुभक्तितः

ତାପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଅଞ୍ଜଳିରେ ଅକ୍ଷତ ସହିତ ପୁଷ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

तावकस्त्वद्गुणप्राणस्त्वच्चित्तोहं सदा मृड । कृपानिध इति ज्ञात्वा भूतनाथ प्रसीद मे

ହେ ମୃଡ, ମୁଁ ତୁମର; ତୁମ ଗୁଣମାନେ ମୋ ପ୍ରାଣ, ମୋ ଚିତ୍ତ ସଦା ତୁମଠାରେ ନିବିଷ୍ଟ। ତୁମକୁ କୃପାନିଧି ଜାଣି, ହେ ଭୂତନାଥ, ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 57

अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जप पूजादिकं मया । कृतं तदस्तु सफलं कृपया तव शंकर

ହେ ଶଙ୍କର! ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନପୂର୍ବକ ମୁଁ କରିଥିବା ଜପ, ପୂଜା ଆଦି ସବୁ ତୁମ କୃପାରେ ସଫଳ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।

Verse 58

अहं पापी महानद्य पावनश्च भवान्महान् । इति विज्ञाय गौरीश यदिच्छसि तथा कुरु

ମୁଁ ମହାପାପୀ, ଆପଣ ମହା ପାବନକର୍ତ୍ତା—ଏହା ଜାଣି, ହେ ଗୌରୀଶ! ଆପଣ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ସେପରି କରନ୍ତୁ।

Verse 59

वेदैः पुराणैः सिद्धान्तैरृषिभिर्विविधैरपि । न ज्ञातोसि महादेव कुतोहं त्वं महाशिव

ହେ ମହାଦେବ! ବେଦ, ପୁରାଣ, ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ବୁଝିବି, ହେ ମହାଶିବ?

Verse 60

यथा तथा त्वदीयोस्मि सर्वभावैर्महेश्वर । रक्षणीयस्त्वयाहं वै प्रसीद परमेश्वर

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଯେପରି ହେଉ, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ରକ୍ଷା ଆପଣଙ୍କୁ କରିବାକୁ ହେବ—ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 61

इत्येवं चाक्षतान्पुष्पानारोप्य च शिवोपरि । प्रणमेद्भक्तितश्शंभुं साष्टांगं विधिवन्मुने

ଏହିପରି ଅକ୍ଷତ ଓ ପୁଷ୍ପ ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ଅର୍ପଣ କରି, ହେ ମୁନି, ବିଧିମତେ ଭକ୍ତିସହ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କର।

Verse 62

ततः प्रदक्षिणां कुर्याद्यथोक्तविधिना सुधीः । पुनः स्तुवीत देवेशं स्तुतिभिः श्रद्धयान्वितः

ତାପରେ ସୁଧୀ ଭକ୍ତ ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ; ପୁନଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ଦେବେଶଙ୍କୁ ସ୍ତବ କରିବ।

Verse 63

ततो गलरवं कृत्वा प्रणमेच्छुचिनम्रधीः । कुर्याद्विज्ञप्तिमादृत्य विसर्जनमथाचरेत्

ତାପରେ ଗଳାରୁ ଆଦରସୂଚକ ଧ୍ୱନି କରି, ଶୁଚି ଓ ନମ୍ରବୁଦ୍ଧି ଭକ୍ତ ପ୍ରଣାମ କରିବ; ଆଦରସହ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଦେଇ ପରେ ବିସର୍ଜନ ବିଧି ଆଚରିବ।

Verse 64

इत्युक्ता मुनिशार्दूलाः पार्थिवार्चा विधानतः । भुक्तिदा मुक्तिदा चैव शिवभक्तिविवर्धिनी

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳମାନେ, ଏହିପରି ଉପଦେଶିତ ପାର୍ଥିବାର୍ଚ୍ଚା ବିଧାନମତେ କଲେ ତାହା ଭୋଗ ଦିଏ, ମୁକ୍ତି ଦିଏ, ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଏ।

Verse 65

इत्यध्यायं सुचित्तेन यः पठेच्छृणुयादपि । सर्वपापविशुद्धात्मासर्वान्कामानवाप्नुयात्

ଯେ ଶୁଚିଚିତ୍ତରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ (ଧର୍ମସମ୍ମତ) କାମନା ପାଏ।

Verse 66

आयुरायोग्यदं चैव यशस्यं स्वर्ग्यमेव च । पुत्रपौत्रादिसुखदमाख्यानमिदमुत्तमम्

ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ ଆୟୁ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଦାନ କରେ, ଯଶ ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି କରାଏ; ତଥା ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରାଦି ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା କୁଳସୁଖ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।