Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 17

न्यासत्रैविध्य-भूतशुद्धि-प्रक्रिया

Threefold Nyāsa and the Procedure of Elemental Purification

Devanagari script

अंगन्यासं ततः कृत्वा शिवोक्तेन तु वर्त्मना । वर्णन्यासं ततः कुर्याद्धस्तपादादिसंधिषु । षडंगानि ततो न्यस्य जातिषट्कयुतानि च । दिग्बंधमाचरेत्पश्चादाग्नेयादि यथाक्रमम्

Transliteration

aṃganyāsaṃ tataḥ kṛtvā śivoktena tu vartmanā | varṇanyāsaṃ tataḥ kuryāddhastapādādisaṃdhiṣu | ṣaḍaṃgāni tato nyasya jātiṣaṭkayutāni ca | digbaṃdhamācaretpaścādāgneyādi yathākramam

Translation

ତାପରେ ଶିବୋକ୍ତ ପଥ ଅନୁସାରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କର। ପଛରେ ହସ୍ତ, ପାଦ ଆଦିର ସନ୍ଧିସ୍ଥାନରେ ବର୍ଣ୍ଣନ୍ୟାସ କର। ତଦନନ୍ତରେ ଷଡଅଙ୍ଗ ଓ ଶବ୍ଦର ଷଟ୍ ଜାତି ସହିତ ନ୍ୟାସ କରି, ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରୁ କ୍ରମେ ଦିଗ୍ବନ୍ଧ ଆଚରଣ କର।

Word by Word

• अङ्गन्यासम्: limb-nyāsa
• अङ्गन्यासम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग + न्यास (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (अङ्गे न्यासः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ततः: then
• ततः: काल/क्रम
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: पूर्वकाल
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• शिवोक्तेन: as spoken by Śiva
• शिवोक्तेन: करण (Instrument-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शिव + उक्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (शिवेन उक्तः); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (वर्त्मन्-शब्दस्य लिङ्गानुसार), तृतीया, एकवचन; ‘वर्त्मना’ इति विशेषण

• तु: indeed/but
• तु: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोध (but/indeed)

• वर्त्मना: by the path/method
• वर्त्मना: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वर्त्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• वर्णन्यासम्: letter-nyāsa
• वर्णन्यासम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वर्ण + न्यास (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (वर्णेषु न्यासः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ततः: then
• ततः: काल/क्रम
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• कुर्यात्: should do
• कुर्यात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हस्तपादादिसन्धिषु: in the joints such as hands and feet
• हस्तपादादिसन्धिषु: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: हस्त + पाद + आदि + सन्धि (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार-द्वन्द्व (हस्तपादौ) + आदि (अव्यय-पूर्वपद) + तत्पुरुष (…सन्धयः); पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• षडङ्गानि: the six limbs (sixfold parts)
• षडङ्गानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: षट् + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (षट् अङ्गानि); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• ततः: then
• ततः: काल/क्रम
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• न्यस्य: having placed (assigned)
• न्यस्य: पूर्वकाल
• Type: Indeclinable
• Root: नि- अस्/न्यस् (धातु; √अस् ‘to place’ with नि)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• जातिषट्कयुतानि: joined with the six jātis
• जातिषट्कयुतानि: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: जाति + षट्क + युत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (जातिषट्केन युतानि = joined with the set of six ‘jātis’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘षडङ्गानि’ इति विशेषण

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• दिग्बन्धम्: directional binding (sealing the quarters)
• दिग्बन्धम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दिक् + बन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (दिशां बन्धः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आचरेत्: should perform
• आचरेत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ-चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: काल
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक

• आग्नेयादि: starting with the southeast (Agneya) etc.
• आग्नेयादि: कर्म/क्रमनिर्देश (object/sequence specification)
• Type: Noun
• Root: आग्नेय + आदि (प्रातिपदिक/अव्यय)
• Form: तत्पुरुष (आग्नेयः आदिः यस्य/आग्नेयादयः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (समूहवाचक)

• यथाक्रमम्: in proper sequence
• यथाक्रमम्: क्रियाविशेषण (manner)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव (यथाक्रमम् = in due order); अव्यय

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Īśāna

Mantra Metadata

Type: kavaca

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that Śiva-mantra worship is not merely external: by nyāsa, the sādhaka consecrates the body as a temple of Pati (Śiva), purifying the pashu (individual soul) and preparing the mind for steadiness and grace (anugraha).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Nyāsa and dig-bandha are preparatory acts before saguna upāsanā such as Liṅga-pūjā: they sanctify the limbs, invoke mantra-śakti into the practitioner, and establish a protected sacred space for Śiva’s embodied worship.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It prescribes aṅga-nyāsa and varṇa-nyāsa (placing mantra/syllables on limbs and joints), followed by ṣaḍaṅga-nyāsa and dig-bandha (directional sealing), typically done before japa of the Pañcākṣarī or related Śaiva mantras.