Umāyāḥ Kriyāyoga-Rahasya (The Esoteric Teaching on Umā’s Kriyāyoga)
ଅଧ୍ୟାୟ ୫୧ରେ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି—ସନତ୍କୁମାର ଯେ ପୂର୍ବେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଇ ଜଗଦମ୍ବା ଉମାଙ୍କ ଅନୁପମ କ୍ରିୟାଯୋଗ ପୁନର୍ବାର କହିବାକୁ। ସୂତ ଏହାକୁ ‘ପରଂ ଗୁପ୍ତଂ ରହସ୍ୟଂ’ ବୋଲି କହି ବ୍ୟାସ–ସନତ୍କୁମାର ସମ୍ବାଦ ରୂପେ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ବ୍ୟାସ ଉମା କ୍ରିୟାଯୋଗର ଲକ୍ଷଣ, ବିଧି, ଫଳ ଏବଂ ପରମମାତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ କ’ଣ—ପଚାରନ୍ତି। ସନତ୍କୁମାର ଜ୍ଞାନଯୋଗ, କ୍ରିୟାଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତିଯୋଗ—ଏଇ ତିନି ମାର୍ଗକୁ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ବୋଲି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରନ୍ତି: ଜ୍ଞାନଯୋଗ ମନର ଆତ୍ମା ସହ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ସଂଯୋଗ; କ୍ରିୟାଯୋଗ ବାହ୍ୟ ଆଧାର ସହ ମନର ସଂଯୋଗ—ନିୟମିତ କର୍ମ, ପୂଜା ଓ ଶାସନ; ଭକ୍ତି ହେଉଛି ଭକ୍ତ ଓ ଦେବୀ ମଧ୍ୟରେ ଐକ୍ୟଭାବନାର ପୋଷଣ। ଶେଷରେ କର୍ମରୁ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତିରୁ ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞାନରୁ ମୁକ୍ତି—ଏହି ସାଧନକ୍ରମ ଦର୍ଶାଇ କ୍ରିୟାକୁ ତାହାର ବ୍ୟବହାରିକ ଆଧାର କୁହାଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
मुनय ऊचुः । व्यासशिष्य महाभाग सूत पौराणिकोत्तम । अपरं श्रोतुमिच्छामः किमप्याख्यानमीशितुः
ମୁନିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ସୂତ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ପୁରାଣଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଈଶଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କିଛି ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।
Verse 2
उमाया जगदम्बायाः क्रियायोगमनुत्तमम् । प्रोक्तं सनत्कुमारेण व्यासाय च महात्मने
ସନତ୍କୁମାର ଜଗଦମ୍ବା ଉମାଙ୍କର ଅନୁତ୍ତମ କ୍ରିୟା-ଯୋଗମାର୍ଗ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ।
Verse 3
सूत उवाच । धन्या यूयं महात्मानो देवीभक्तिदृढव्रताः । पराशक्तेः परं गुप्तं रहस्यं शृणुतादरात्
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ମହାତ୍ମମାନେ, ଦେବୀଭକ୍ତିର ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ତୁମେ ଧନ୍ୟ। ପରାଶକ୍ତିର ପରମ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।
Verse 4
व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र महामते । उमायाश्श्रोतुमिच्छामि क्रियायोगं महाद्भुतम्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ ସନତ୍କୁମାର, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ମହାମତେ! ଉମାଙ୍କର ମହାଦ୍ଭୁତ କ୍ରିୟା-ଯୋଗ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
Verse 5
कीदृक्च लक्षणं तस्य किं कृते च फलं भवेत् । प्रियं यच्च पराम्बायास्तदशेषं वदस्व मे
ତାହାର ଲକ୍ଷଣ କିପରି, ଏବଂ କରିଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ? ତଥା ପରାମ୍ବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ଯାହା ଯାହା ପ୍ରିୟ, ସେସବୁ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହନ୍ତୁ।
Verse 6
सनत्कुमार उवाच । द्वैपायन यदेतत्त्वं रहस्यं परिपृच्छसि । तच्छृणुष्व महाबुद्धे सर्वं मे वर्णयिष्यतः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱୈପାୟନ! ତୁମେ ଯେ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ତାହା ଶୁଣ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ। ମୁଁ ସବୁକିଛି ତୁମକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
Verse 7
ज्ञानयोगः क्रियायोगो भक्तियोगस्तथैव च । त्रयो मार्गास्समाख्याताः श्रीमातुर्मुक्तिमुक्तिदा
ଜ୍ଞାନଯୋଗ, କ୍ରିୟାଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତିଯୋଗ—ଏହି ତିନି ମାର୍ଗ ଘୋଷିତ; ଶ୍ରୀମାତା ଉମାଙ୍କ କୃପାରେ ଏମାନେ ମୋକ୍ଷ ଓ ମୋକ୍ଷସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିଅନ୍ତି।
Verse 8
ज्ञानयोगस्तु संयोगश्चित्तस्यैवात्मना तु यः । यस्तु बाह्यार्थसंयोगः क्रियायोगः स उच्यते
ଜ୍ଞାନଯୋଗ ହେଉଛି ଚିତ୍ତର ଆତ୍ମା ସହିତ ସଂଯୋଗ; ବାହ୍ୟ ବିଷୟ ସହିତ ଯେ ସଂଯୋଗ, ତାହାକୁ କ୍ରିୟାଯୋଗ କୁହାଯାଏ।
Verse 9
भक्तियोगो मतो देव्या आत्मनश्चैक्यभावनम् । त्रयाणामपि योगानां क्रियायोगस्स उच्यते
ଦେବୀଙ୍କ ମତରେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ହେଉଛି ଜୀବାତ୍ମା-ପରମାତ୍ମା ଏକତ୍ୱର ଭାବନା; ତିନି ଯୋଗର ସମନ୍ୱୟ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରିୟାଯୋଗ କୁହାଯାଏ।
Verse 10
कर्मणा जायते भक्तिर्भक्त्या ज्ञानं प्रजायते । ज्ञानात्प्रजायते मुक्तिरिति शास्त्रेषु निश्चयः
କର୍ମରୁ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମେ, ଭକ୍ତିରୁ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବେ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନରୁ ମୋକ୍ଷ ହୁଏ—ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ।
Verse 11
प्रधानं कारणं योगो विमुक्तेर्मुनिसत्तम । क्रियायोगस्तु योगस्य परमन्ध्येयसाधनम्
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିମୁକ୍ତିର ପ୍ରଧାନ କାରଣ ଯୋଗ। ଏବଂ ଯୋଗସାଧନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିୟାଯୋଗ ହେଉଛି ପରମ ଧ୍ୟେୟ—ବନ୍ଧନାତୀତ ଭଗବାନ ଶିବ—ପ୍ରାପ୍ତିର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସାଧନ।
Verse 12
मायान्तु प्रकृतिं विद्यान्मायावि ब्रह्म शाश्वतम् । अभिन्नं तद्वपुर्ज्ञात्वा मुच्यते भवबन्धनात्
ମାୟାକୁ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ଜାଣ; ମାୟାଧାରୀ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ମାୟାରୁ ଅଭିନ୍ନ ବୋଲି ଜାଣିଲେ ଭବବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 13
यस्तु देव्यालयं कुर्यात्पाषाणन्दारवन्तथा । मृन्मयं वाथ कालेय तस्य पुण्यफलं शृणु । अहन्यहनियोगेन जयतो यन्महाफलम्
ଯେ ଦେବୀଙ୍କ ଆଳୟ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରାଏ—ପାଥରର, କାଠର କିମ୍ବା ମାଟିର—ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ। ସେହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଦିନେଦିନେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ବିଜୟ ଓ ମହାଫଳ ପାଏ।
Verse 14
प्राप्नोति तत्फलन्देव्या यः कारयति मन्दिरम् । सहस्रकुलमागामि व्यतीतं च सहस्रकम् । तारयति धर्मात्मा श्रीमातुर्धाम कारयन्
ଯେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଏ, ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଦିଆ ସେହି ଫଳକୁ ହିଁ ପାଏ। ଶ୍ରୀମାତାଙ୍କ ଧାମ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ହଜାର ଭବିଷ୍ୟତ କୁଳ ଓ ହଜାର ଅତୀତ କୁଳ (ପୂର୍ବଜ)କୁ ତାରେ।
Verse 15
कोटिजन्मकृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु । श्रीमातुर्मन्दिरारम्भक्षणादेव प्रणश्यति
କୋଟି ଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପ—ଅଳ୍ପ ହେଉ କି ବହୁ—ଶ୍ରୀମାତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରିବା ମାତ୍ରେ ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ।
Verse 16
नदीषु च यथा गंगा शोणः सर्वनदेषु च । क्षमायां च यथा पृथ्वी गांभीर्ये च यथोदधिः
ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ନଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଣ ଯେପରି; କ୍ଷମାରେ ପୃଥିବୀ ଯେପରି, ଗାମ୍ଭୀର୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି—ସେପରି ଶିବମାର୍ଗରେ ଭକ୍ତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
ग्रहाणां च समस्तानां यथा सूर्यो विशिष्यते । तथा सर्वेषु देवेषु श्रीपराम्बा विशिष्यते
ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ବିଶିଷ୍ଟ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀ ପରାମ୍ବା ବିଶିଷ୍ଟ।
Verse 18
सर्वदेवेषु सा मुख्या यस्तस्याः कारयेद्गृहम् । प्रतिष्ठां समवाप्नोति स च जन्म निजन्मनि
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ସର୍ବପ୍ରଧାନ। ଯେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର-ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରାଏ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଏ ଏବଂ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସେହି ସମ୍ମାନ ଲଭେ।
Verse 19
वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे प्रयागे पुष्करे तथा । गंगासमुद्रतीरे च नैमिषेऽमरकण्टके
ବାରାଣସୀରେ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ପ୍ରୟାଗରେ ଏବଂ ପୁଷ୍କରରେ; ଗଙ୍ଗା-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମ ତଟରେ, ନୈମିଷରେ ଓ ଅମରକଣ୍ଟକରେ—ଏସବୁ ପରମ ପାବନ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର।
Verse 20
श्रीपर्वते महापुण्ये गोकर्णे ज्ञानपर्वते । मथुरायामयोध्यायां द्वारावत्यां तथैव च
ମହାପୁଣ୍ୟ ଶ୍ରୀପର୍ବତରେ, ଜ୍ଞାନପର୍ବତ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ; ଏବଂ ମଥୁରା, ଅଯୋଧ୍ୟା, ଦ୍ୱାରାବତୀରେ ମଧ୍ୟ—ସେଠାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାବନ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
इत्यादि पुण्यदेशेषु यत्र कुत्र स्थलेऽपि वा । कारयन्मातुरावासं मुक्तो भवति बन्धनात्
ଏହିପରି ପୁଣ୍ୟଦେଶରେ—କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ—ଯେ ମାତା (ଦେବୀ)ଙ୍କ ଆବାସ ନିର୍ମାଣ କରାଏ, ସେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 22
इष्टकानां तु विन्यासो यावद्वर्षाणि तिष्ठति । तावद्वर्षसहस्राणि मणिद्वीपे महीयते
ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଇଟାର ବିନ୍ୟାସ ଯେତେ ବର୍ଷ ରହେ, ସେତେ ବର୍ଷର ସହସ୍ରଗୁଣ ସମୟ ମଣିଦ୍ୱୀପରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 23
प्रतिमाः कारयेद्यस्तु सर्वलक्षणलक्षिताः । स उमायाः परं लोकं निर्भयो व्रजति धुवम्
ଯେ ଭକ୍ତ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କରାଏ, ସେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ଉମାଙ୍କ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 24
देवीमूर्तिं प्रतिष्ठाप्य शुभर्तुं ग्रहतारके । कृतकृत्यो भवेन्मर्त्यो योगमायाप्रसादतः
ଶୁଭ ଋତୁରେ, ଅନୁକୂଳ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ ଦେବୀମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମର୍ତ୍ୟ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 25
ये भविष्यन्ति येऽतीता आकल्पात्पुरुषाः कुले । तांस्तांस्तारयते देव्या मूर्तिं संस्थाप्य शोभनाम्
କୁଳରେ ଯେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ ଓ ଯେମାନେ ଅନାଦିକାଳରୁ ଗତ ହୋଇଛନ୍ତି—ଦେବୀଙ୍କ ଶୋଭନ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍ଥାପନ କଲେ ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାରଣ କରନ୍ତି।
Verse 26
त्रिलोकीस्थापनात्पुण्यं यद्भवेन्मुनिपुंगव । तत्कोटिगुणितं पुण्यं श्रीदेवीस्थापनाद्भवेत्
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତ୍ରିଲୋକ ସ୍ଥାପନାରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ଶ୍ରୀଦେବୀ ସ୍ଥାପନାରୁ ତାହାର କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
Verse 27
मध्ये देवीं स्थापयित्वा पञ्चायतनदेवताः । चतुर्द्दिक्षु स्थापयेद्यस्तस्य पुण्यं न गण्यते
ଯେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନା କରି, ଚାରି ଦିଗରେ ପଞ୍ଚାୟତନ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନା କରେ—ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଗଣନାତୀତ।
Verse 28
विष्णोर्नाम्नां कोटिजपाद्ग्रहणेचन्द्रसूर्ययोः । यत्फलं लभ्यते तस्माच्छतकोटिगुणोत्तरम्
ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁନାମ କୋଟିଜପରୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଏହା (ଶୈବ ପରମ୍ପରା) ଶତକୋଟିଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ।
Verse 29
शिवनाम्नो जपादेव तस्मात्कोटि गुणोत्तरम् । श्रीदेवीनामजापात्तु ततः कोटिगुणोत्तरम्
କେବଳ ଶିବନାମ ଜପର ଫଳ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ କୋଟିଗୁଣ ଅଧିକ; ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ନାମଜପର ଫଳ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ କୋଟିଗୁଣ ଅଧିକ।
Verse 30
देव्याः प्रासादकरणात्पुण्यन्तु समवाप्यते । स्थापिता येन सा देवी जगन्माता त्रयीमयी
ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାସାଦସଦୃଶ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; କାରଣ ସେଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ସେଇ ଦେବୀ ହିଁ ଜଗନ୍ମାତା, ତ୍ରୟୀବେଦମୟୀ।
Verse 31
न तस्य दुर्लभं किंचिच्छ्रीमातुः करुणावशात् । वर्द्धते पुत्रपौत्राद्या नश्यत्यखिलकश्मलम्
ଶ୍ରୀମାତାଙ୍କ କରୁଣାବଶେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛିମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ରହେନାହିଁ। ପୁତ୍ର‑ପୌତ୍ରାଦି ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ‑ମଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶିଯାଏ।
Verse 32
मनसा ये चिकीर्षंति मूर्तिस्थापनमुत्तमम् । तेत्युमायाः परं लोकं प्रयान्ति मुनिदुर्लभम्
ଯେମାନେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ମୂର୍ତ୍ତି‑ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ସତ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଉମାଙ୍କ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 33
क्रियमाणन्तु यः प्रेक्ष्य चेतसा ह्यनुचिन्तयेत् । कारयिष्याम्यहं यर्हि संपन्मे संभविष्यति
ଚାଲୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଯେ ମନେ ଭାବେ—“ମୋ ପାଖକୁ ସମ୍ପଦ ଆସିଲେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହା କରାଇବି”—ତାହାର ସେଇ ଅନ୍ତଃସଙ୍କଳ୍ପ ହିଁ ଭବିଷ୍ୟତ ସିଦ୍ଧିର ବୀଜ ହୁଏ।
Verse 34
एवन्तस्य कुलं सद्यो याति स्वर्गं न संशयः । महामायाप्रभावेण दुर्लभं किं जगत्त्रये
ଏପରି ଭକ୍ତଙ୍କର ସମଗ୍ର କୁଳ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମହାମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ କ’ଣ?
Verse 35
श्रीपराम्बाजगद्योनिं केवलं ये समाश्रिताः । ते मनुष्या न मन्तव्यास्साक्षाद्देवीगणाश्च ते
ଯେମାନେ ଶ୍ରୀ ପରାମ୍ବା—ଜଗତର ଯୋନି ଓ ମୂଳ—ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବୀଗଣ।
Verse 36
ये व्रजन्तः स्वपन्तश्च तिष्ठन्तो वाप्यहर्निशम् । उमेति द्व्यक्षरं नाम ब्रुवते ते शिवागणाः
ଯେମାନେ ଚାଲୁଥିବାବେଳେ, ଶୋଇଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ଦାଁଡିଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦିନରାତି ‘ଉମା’ ଏହି ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଗଣ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।
Verse 37
नित्ये नैमित्तिके देवीं ये यजन्ति परां शिवाम् । पुष्पैर्धूपैस्तथादीपैस्ते प्रयास्यन्त्युमालयम्
ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ ପୂଜାରେ ପରମ ଶିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉମାଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 38
ये देवीमण्डपं नित्यं गोमयेन मृदाथवा । उपलिंपन्ति मार्जन्ति ते प्रयास्यन्त्युमालयम्
ଯେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବୀମଣ୍ଡପକୁ ଗୋମୟ କିମ୍ବା ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଲେପନ କରି ସଫା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉମାଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 39
यैर्देव्या मन्दिरं रम्यं निर्मापि तमनुत्तमम् । तत्कुलीनाञ्जनान्माता ह्याशिषः संप्रयच्छति
ଯେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ରମ୍ୟ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ମାତା ନିଶ୍ଚୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 40
मदीयाः शतवर्षाणि जीवन्तु प्रेमभाग्जनाः । नापदामयनानीत्थं श्रीमाता वक्त्यहर्निशम्
ମୋର ନିଜ—ପ୍ରେମଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଜନମାନେ—ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତୁ; ସେମାନଙ୍କୁ ଆପଦା କିମ୍ବା ରୋଗ ନ ଆସୁ—ଏହିପରି ଶ୍ରୀମାତା ଦିନରାତି କହନ୍ତି।
Verse 41
येन मूर्तिर्म्महादेब्या उमायाः कारिता शुभा । नरायुतन्तत्कुलजं मणिद्वीपे महीयते
ଯିଏ ମହାଦେବୀ ଉମାଙ୍କ ଶୁଭ ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରାଇଛି, ତାହାର କୁଳ ମଣିଦ୍ୱୀପରେ ଅୟୁତ (ଦଶ-ଦଶ ହଜାର) ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 42
स्थापयित्वा महामायामूर्तिं सम्यक्प्रपूज्य च । यंयं प्रार्थयते कामं तंतं प्राप्नोति साधकः
ମହାମାୟାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ, ସାଧକ ଯେଯେ କାମନା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ସେସେ କାମନା ଲଭ୍ୟ କରେ।
Verse 43
यः स्नापयति श्रीमातुः स्थापितां मूर्तिमुत्तमाम् । घृतेन मधुनाक्तेन तत्फलं गणयेत्तु कः
ଯିଏ ଶ୍ରୀମାତାଙ୍କ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପିତ ଉତ୍ତମ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଘିଅ ଓ ମଧୁ ଲେପି ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ କର୍ମର ଫଳ କିଏ ଗଣିପାରିବ?
Verse 44
चन्दनागुरुकर्पूर मांसीमुस्तादियुग्जलैः । एकवर्णगवां क्षीरैः स्नापयेत्परमेश्वरीम्
ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, କର୍ପୂର ଏବଂ ମାଂସୀ‑ମୁସ୍ତା ଆଦି ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶାଇଥିବା ଜଳରେ, ଏକବର୍ଣ୍ଣ ଗାଈମାନଙ୍କ କ୍ଷୀର ସହିତ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 45
धूपेनाष्टादशांगेन दद्यादाहुतिमुत्तमाम् । नीराजनं चरेद्देव्या स्साज्यकर्पूरवर्तिभिः
ଅଷ୍ଟାଦଶ ପବିତ୍ର ଉପାଦାନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ଘିଅ ଓ କର୍ପୂରର ବତି ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କ ନୀରାଜନ (ଆରତି) କରିବା ଉଚିତ।
Verse 46
कृष्णाष्टम्यां नवम्यां वामायां वा पंचदिक्तिथौ । पूजयेज्जगतां धात्रीं गंधपुष्पैर्विशेषतः
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ, ନବମୀ କିମ୍ବା ବାମା ତିଥିରେ—ଅଥବା ଶୁଭ ପଞ୍ଚଦିକ୍ ତିଥିମାନଙ୍କରେ—ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଶେଷତଃ ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 47
संपठञ्जननीसूक्तं श्रीसूक्तमथ वा पठन् । देवीसूक्तमथो वापि मूकमन्त्रमथापि वा
ଜନନୀ ସୂକ୍ତ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ସୂକ୍ତ ପାଠ କରି, ଅଥବା ଦେବୀ ସୂକ୍ତ ପଢ଼ି, କିମ୍ବା ମୂକମନ୍ତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଜପ କରି—ଏଭଳି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
Verse 48
विष्णुक्रान्तां च तुलसीं वर्जयित्वाखिलं सुमम् । देवीप्रीतिकरं ज्ञेयं कमलन्तु विशेषतः
ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତା ଓ ତୁଳସୀକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ପ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କମଳ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ।
Verse 49
अर्पयेत्स्वर्णपुष्पं यो देव्यै राजतमेव वा । स याति परमं धाम सिद्धकोटि भिरन्वितम्
ଯେ ଭକ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁଷ୍ପ—କିମ୍ବା ରଜତପୁଷ୍ପ—ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ସିଦ୍ଧକୋଟି ସହିତ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 50
पूजनान्ते सदा कार्यं दासैरेनः क्षमापनम् । प्रसीद परमेशानि जगदानन्ददायिनि
ପୂଜାନ୍ତେ ଭକ୍ତ ନିତ୍ୟ ନିଜ ଅପରାଧର କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ପରମେଶାନୀ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ହେ ଜଗଦାନନ୍ଦଦାୟିନୀ, କୃପାକରି ତୁଷ୍ଟ ହୁଅ।
Verse 51
इति श्रीशिव महापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां क्रियायोगनिरूपणं नामैकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଉମାସଂହିତାରେ ‘କ୍ରିୟାଯୋଗ-ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଏକାବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 52
इत्थं ध्यात्वा महेशानीं भक्ताभीष्टफलप्रदाम् । नानाफलानि पक्वानि नैवेद्यत्वे प्रकल्पयेत्
ଏହିପରି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥିବା ମହେଶାନୀ (ଉମା)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନାନା ପ୍ରକାର ପକ୍କ ଫଳକୁ ନୈବେଦ୍ୟ ରୂପେ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 53
नैवेद्यं भक्षयेद्यस्तु शंभुशक्तेः परात्मनः । स निर्भूयाखिलं पङ्कं निर्मलो मानवो भवेत्
ଯେ ପରମାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁ-ଶକ୍ତିଙ୍କ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ସେ ଅଶୁଦ୍ଧିର ସମସ୍ତ ପଙ୍କକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ହୁଏ।
Verse 54
चैत्रशुक्लतृतीयायां यो भवानीव्रतं चरेत् । भववन्धननिर्मुक्तः प्राप्नुयात्परमं पदम्
ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟାରେ ଯେ ଭବାନୀ-ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ଭବବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 55
अस्यामेव तृतीयायां कुर्याद्दोलोत्सवं बुधः । पूजयेज्जगतां धात्रीमुमां शंकरसंयुताम्
ଏହି ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଦୋଳୋତ୍ସବ କରି, ଜଗତର ଧାତ୍ରୀ ଶଙ୍କରସଂଯୁକ୍ତା ଉମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 56
कुसुमैः कुंकुमैर्वस्त्रैः कर्पूरागुरुचन्दनैः । धूपैर्द्दीपैस्सनैवेद्यैः स्रग्गन्धैरपरैरपि
ପୁଷ୍ପ, କୁଙ୍କୁମ, ବସ୍ତ୍ର, କର୍ପୂର, ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ; ଏବଂ ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁବାସିତ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 57
आन्दोलयेत्ततो देवीं महामायां महेश्वरीम् । श्रीगौरीं शिवसंयुक्तां सर्वकल्याणकारिणीम्
ତାପରେ ମହାମାୟା ମହେଶ୍ୱରୀ, ଶିବସଂଯୁକ୍ତା ଶ୍ରୀଗୌରୀ—ସର୍ବକଲ୍ୟାଣକାରିଣୀ—ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ମୃଦୁଭାବେ ଦୋଳାରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 58
प्रत्यब्दं कुरुते योस्यां बतमान्दोलनं तथा । नियमेन शिवा तस्मै सर्वमिष्टं प्रयच्छति
ଯେ ଭକ୍ତ ପ୍ରତିବର୍ଷ ନିୟମପୂର୍ବକ ଦେବୀଙ୍କ ମାନ୍ଦୋଳନ-ବିଧି (ଝୁଲା-ଉତ୍ସବ) କରେ, ସେହି ନିୟମବଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ତାକୁ ସମସ୍ତ ଇଷ୍ଟ ଓ ଶୁଭ ଫଳ ଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 59
माधवस्य सिते पक्षे तृतीया याऽक्षयाभिधा । तस्यां यो जगदम्बाया व्रतं कुर्यादतन्द्रितः
ମାଧବ (ବୈଶାଖ) ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ‘ଅକ୍ଷୟା’ ନାମକ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ, ଯେ କେହି ଅତନ୍ଦ୍ରିତ ଭାବେ ଜଗଦମ୍ବା (ଉମା)ଙ୍କ ବ୍ରତ କରେ…
Verse 60
मल्लिकामालतीचंपाजपाबन्धूकपंकजैः । कुसुमैः पूजयेद्गौरीं शंकरेण समन्विताम्
ମଲ୍ଲିକା, ମାଳତୀ, ଚମ୍ପା, ଜପା, ବନ୍ଧୂକ ଓ ପଦ୍ମ ଆଦି ପୁଷ୍ପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସହ ନିତ୍ୟ ସଂଯୁକ୍ତା ଗୌରୀଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 61
कोटिजन्मकृतं पापं मनोवाक्कायसम्भवम् । निर्धूय चतुरो वर्गानक्षयानिह सोऽश्नुते
ମନ, ବାଣୀ ଓ କାୟାରୁ ଜନ୍ମିତ କୋଟିଜନ୍ମର ପାପକୁ ଝାଡ଼ିଦେଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଏଠି ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥକୁ ଅକ୍ଷୟ ଭାବେ ପାଏ।
Verse 62
ज्येष्ठे शुक्लतृतीयायां व्रतं कृत्वा महेश्वरीम् । योऽर्चयेत्परमप्रीत्या तस्यासाध्यं न किंचन
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟାରେ ବ୍ରତ କରି ଯେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ମହେଶ୍ୱରୀ (ପାର୍ବତୀ) ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହା ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 63
आषाढशुक्लपक्षीयतृतीयायां रथोत्सवम । देव्याः प्रियतमं कुर्याद्यथावित्तानुसारतः
ଆଷାଢ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ରଥୋତ୍ସବକୁ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 64
रथं पृथ्वीं विजानीयाद्रथांगे चन्द्रभास्करौ । वेदानश्वान्विजानीयात्सारथिं पद्मसं भवम्
ପୃଥିବୀକୁ ରଥ ବୋଲି ଜାଣ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ଚକ୍ର। ବେଦମାନେ ତାହାର ଅଶ୍ୱ, ଏବଂ ସାରଥି ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା।
Verse 65
नानामणिगणाकीर्णं पुष्पमालाविराजितम् । एवं रथं कल्पयित्वा तस्मिन्त्संस्थापयेच्छिवाम्
ନାନାପ୍ରକାର ମଣିଗଣରେ ଖଚିତ ଓ ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଏପରି ରଥ ରଚନା କରି, ତାହାରେ ଶିବା (ଉମାଦେବୀ)ଙ୍କୁ ସଂସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 66
लोकसंरक्षणार्थाय लोकं द्रष्टुं पराम्बिका । रथमध्ये संस्थितेति भावयेन्मतिमान्नरः
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏପରି ଭାବିବ—“ଲୋକସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଏବଂ ଲୋକକୁ ଦେଖିବାକୁ ପରାମ୍ବିକା ରଥମଧ୍ୟରେ ସଂସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି।”
Verse 67
रथे प्रचलिते मन्दं जयशब्दमुदीरयेत् । पाहि देवि जनानस्मान्प्रपन्नान्दीनवत्सले
ରଥ ମନ୍ଦଗତିରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ ‘ଜୟ’ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ—“ହେ ଦେବୀ! ଆମେ ଶରଣାଗତ ଜନ; ହେ ଦୀନବତ୍ସଲେ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।”
Verse 68
इति वाक्यैस्तोषयेच्च नानावादित्रनिस्वनैः । सीमान्ते तु रथं नीत्वा तत्र संपूजये द्रथे
ଏପରି ବାକ୍ୟ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟର ନିନାଦରେ ପୂଜ୍ୟ ଦେବ/ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ରଥକୁ ଗ୍ରାମ-ସୀମାନ୍ତକୁ ନେଇ ସେଠାରେ ରଥାସୀନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 69
नानास्तोत्रैस्ततः स्तुत्वाप्यानयेत्तां स्ववेश्मनि । प्रणिपातशतं कृत्वा प्रार्थयेज्जगदम्बिकाम्
ତାପରେ ନାନା ସ୍ତୋତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଶତବାର ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ଜଗଦମ୍ବିକା—ବିଶ୍ୱମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 70
एवं यः कुरुते विद्वान्पूजाव्रतरथोत्सवम् । इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्सोन्ते देवीपदं व्रजेत्
ଏହିପରି ଯେ ବିଦ୍ୱାନ ଭକ୍ତ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା, ବ୍ରତ ଓ ରଥୋତ୍ସବ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୋଗି ଶେଷେ ଦେବୀପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 71
शुक्लायान्तु तृतीयायामेवं श्रावणभाद्रयोः । यो व्रतं कुरुतेऽम्बायाः पूजनं च यथाविधि
ଶ୍ରାବଣ ଓ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଯେ ଅମ୍ବାଙ୍କ ବ୍ରତ କରି ବିଧିମତେ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ଫଳ ପାଏ।
Verse 72
मोदते पुत्रपौत्राद्यैर्धनाद्यैरिह सन्ततम् । सोऽन्ते गच्छेदुमालोकं सर्वलोकोपरि स्थितम्
ସେ ଏଠାରେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଆଦି ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହେ; ଶେଷେ ସମସ୍ତ ଲୋକଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା ଉମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 73
आश्विने धवले पक्षे नवरात्रव्रतं चरेत् । यत्कृते सकलाः कामास्सिद्ध्यन्त्येव न संशयः
ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ନବରାତ୍ର ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 74
नवरात्रव्रतस्यास्य प्रभावं वक्तुमीश्वरः । चतुरास्यो न पंचास्यो न षडास्यो न कोऽपरः
ଏହି ନବରାତ୍ର ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବ କହିବାକୁ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ନ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ନ ପଞ୍ଚମୁଖ, ନ ଷଣ୍ମୁଖ, ନ ଅନ୍ୟ କେହି।
Verse 75
नवरात्रव्रतं कृत्वा भूपालो विरथात्मजः । हृतं राज्यं निजं लेभे सुरथो मुनिसत्तमाः
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ବିରଥପୁତ୍ର ରାଜା ସୁରଥ ନବରାତ୍ର ବ୍ରତ କରି, ହରଣ ହୋଇଥିବା ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 76
ध्रुवसंधिसुतो धीमानयोध्याधिपतिर्नृपः । सुदर्शनो हृतं राज्यं प्रापदस्य प्रभावतः
ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କ ଧୀମାନ ପୁତ୍ର, ଅଯୋଧ୍ୟାଧିପତି ରାଜା ସୁଦର୍ଶନ, ଏହି (ପୁଣ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ)ର ପ୍ରଭାବରେ ହରଣ ହୋଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇଲେ।
Verse 77
व्रतराजमिमं कृत्वा समाराध्य महेश्वरीम् । संसारबन्धनान्मुक्तः समाधिर्मुक्तिभागभूत्
ଏହି ‘ବ୍ରତରାଜ’ କରି ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସଂସାର-ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ତାହାର ସମାଧି ମୁକ୍ତିର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 78
तृतीयायां च पञ्चम्यां सप्तम्याम ष्टमीतिथौ । नवम्यां वा चतुर्दश्यां यो देवी पूजयेन्नरः
ଯେ ନର ତୃତୀୟା, ପଞ୍ଚମୀ, ସପ୍ତମୀ, ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ—କିମ୍ବା ନବମୀ ଅଥବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ—ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
Verse 79
आश्विनस्य सिते पक्षे व्रतं कृत्वा विधानतः । तस्य सर्वं मनोभीष्टं पूरयत्यनिशं शिवा
ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ବିଧାନମତେ ବ୍ରତ କଲେ, ଶିବା (ଦିବ୍ୟ ମାତା) ତାହାର ସମସ୍ତ ମନୋଭୀଷ୍ଟ ନିରନ୍ତର ପୂରଣ କରନ୍ତି।
Verse 80
यः कार्त्तिकस्य मार्गस्य पौषस्य तपसस्तथा । तपस्यस्य सिते पक्षे तृतीयायां व्रतं चरेत्
ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ, ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ, ପୌଷ ଓ ମାଘ ମାସରେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା (ଫାଲ୍ଗୁନ) ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟାରେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ପବିତ୍ର ଶୈବ ଶାସନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ କୃପା ପଥେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Verse 81
लोहितैः करवीराद्यैः पुष्पैर्धूपैस्सुगन्धितैः । पूजयेन्मङ्गलान्देवीं स सर्वं मंगलं लभेत्
ଲୋହିତ ପୁଷ୍ପ—କରବୀର ଆଦି—ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଧୂପରେ ମଙ୍ଗଳସ୍ୱରୂପିଣୀ ଦେବୀ ମଙ୍ଗଳା (ଉମା)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏମିତି ଭକ୍ତ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଏ।
Verse 82
सौभाग्याय सदा स्त्रीभिः कार्य्यमेतन्महाव्रतम् । विद्याधनसुताप्त्यर्थं विधेयं पुरुषैरपि
ନିତ୍ୟ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଦା ଏହି ମହାବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ବିଦ୍ୟା, ଧନ ଓ ସତ୍ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 83
उमामहेश्वरादीनि व्रतान्यन्यानि यान्यपि । देवीप्रियाणि कार्याणि स्वभक्त्यैवं मुमुक्षुभिः
ମୋକ୍ଷକାମୀ ସାଧକମାନେ ନିଜ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ଉମା–ମହେଶ୍ୱର ଆଦି ବ୍ରତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କର୍ମମାନେ କରନ୍ତୁ।
Verse 84
संहितेयं महापुण्या शिवभक्तिविवर्द्धिनी । नानाख्यानसमायुक्ता भुक्तिमुक्तिप्रदा शिवा
ଏହି ସଂହିତା ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ, ଶିବଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ; ନାନା ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଏହି ଶୁଭ ସଂହିତା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 85
य एनां शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । पठेद्वा पाठयेद्वापि स याति परमां गतिम्
ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣାଏ; ଯେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଏ—ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 86
यस्य गेहे स्थिता चेयं लिखिता ललिताक्षरैः । संपूजिता च विधिवत्सर्वान्कामान्स आप्नुयात्
ଯାହାର ଘରେ ଏହି ପବିତ୍ର ପାଠ ସୁନ୍ଦର ଅକ୍ଷରରେ ଲିଖିତ ଭାବେ ରହି ଏବଂ ବିଧିମତ୍ ପୂଜିତ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 87
भूतप्रेतपिशाचादिदुष्टेभ्यो न भयं क्वचित । पुत्रपौत्रादिसम्पत्तिं लभत्येव न संशयः
ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଆଦି ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତାହାର କେବେ ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ସେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରାଦି ସମ୍ପତ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଲାଭ କରେ।
Verse 88
तस्मादियं महापुण्या रम्योमासंहिता सदा । श्रोतव्या पठितव्या च शिवभक्तिमभीप्सुभिः
ଏହେତୁ ସଦା ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ରମ୍ୟ ଏହି ଉମାସଂହିତାକୁ ଶିବଭକ୍ତି ଆକାଂକ୍ଷୀମାନେ ସଦା ଶ୍ରବଣ କରିବା ଓ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।
Frequently Asked Questions
The chapter argues for an integrated soteriology: rather than treating karma, bhakti, and jñāna as rival paths, it presents them as sequentially and causally linked—ritual/action (karma/kriyā) stabilizes devotion, devotion ripens into knowledge, and knowledge culminates in liberation.
The ‘rahasya’ is that outward ritual engagement is reclassified as yoga: external objects and rites are not mere preliminaries but deliberate cognitive-ritual supports that shape consciousness. By defining kriyāyoga as the mind’s union with disciplined externals, the text legitimizes embodied practice as a direct instrument for inner transformation.
Gaurī/Umā is highlighted as Jagadambā and Parāśakti, the supreme devotional and yogic focus of the teaching. The chapter frames what is ‘priya’ to the Supreme Mother and treats devotion to the Goddess as a valid and potent route that yields jñāna and mokṣa.