Śiva–Arjuna Yuddha and the Subjugation of Pride (Śiva-parīkṣā)

Verse 1

तमागतन्ततो दृष्ट्वा ध्यानं कृत्वा शिवस्य सः । गत्वा तत्रार्जुनस्तेन युद्धं चक्रे सुदारुणम्

ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ପରେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 2

गणैश्च विविधैस्तीक्ष्णैरायुधैस्तं न्यपीडयत् । तैस्तदा पीडितः पार्थः सस्मार स्वामिनं शिवम्

ତେବେ ବିଭିନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆୟୁଧଧାରୀ ଗଣମାନେ ତାକୁ ଘେରି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ା ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ପାର୍ଥ ସେହି କ୍ଷଣେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା।

Verse 3

अर्जुनश्च तदा तेषां बाणावलिमथाच्छिनत् । यदायुद्धं च तैः क्षिप्तं ततः शर्वं परामृशत्

ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ସେମାନଙ୍କ ବାଣବର୍ଷାକୁ ଛେଦିଦେଲା; ଏବଂ ସେମାନେ ଛାଡ଼ିଥିବା ଆୟୁଧ ଯେତେବେଳେ ରୋକାଗଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଶର୍ବ—ଭଗବାନ ଶିବ—ଙ୍କ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେଲା।

Verse 4

पीडितास्ते गणास्तेन ययुश्चैव दिशो दश । गणेशा वारितास्ते च नाजग्मुस्स्वामिनम्प्रति

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ସେ ଗଣମାନେ ଦଶଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ; ଗଣେଶ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 5

शिवश्चैवार्जुनश्चैव युयुधाते परस्परम् । नानाविधैश्चायुधैर्हि महाबलपराक्रमौ

ଶିବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ନାନାବିଧ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ଉଭୟ—ମହାବଳୀ ଓ ପରାକ୍ରମୀ—ସମରେ ଲଢ଼ିଲେ।

Verse 6

शिवोऽपि मनसा नूनं दयां कृत्वार्जुनं ह्यगात् । अर्जुनश्च दृढं तत्र प्रहारं कृतवांस्तदा

ଶିବ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମନରେ ଦୟା କରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ପ୍ରବଳ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 7

आयुधानि शिवस्सो वै ह्यर्जुनस्याच्छिनत्तदा । कवचानि च सर्वाणि शरीरं केवलं स्थितम्

ତେବେ ପ୍ରଭୁ ଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆୟୁଧଗୁଡ଼ିକୁ ଛେଦିଦେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କବଚ ମଧ୍ୟ ହରିନେଲେ; କେବଳ ଶରୀରମାତ୍ର ଦଢ଼ି ରହିଲା।

Verse 8

तदार्जुनः शिवं स्मृत्वा मल्लयुद्धं चकार सः । वाहिनीपतिना तेन भयात्क्लिष्टोपि धैर्यवान्

ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ କଲା। ସେହି ସେନାପତିଙ୍କ ଭୟରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ୍ ଓ ସାହସୀ ରହିଲା।

Verse 9

तद्युद्धेन मही सर्वा चकंपे ससमुद्रका । देवा दुःखं समापन्नः किं भविष्यति वा पुनः

ସେହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ସମୁଦ୍ରସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା। ଦେବମାନେ ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ ପୁନଃ ପୁନଃ ଭାବିଲେ—“ଏବେ କ’ଣ ହେବ?”

Verse 10

एतस्मित्रंतरे देवः शिवो गगनमास्थितः । युद्धं चकार तत्रस्थस्सोर्जुनश्च तथाऽकरोत्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦେବାଧିଦେବ ଶ୍ରୀଶିବ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 11

उड्डीयोड्डीय तौ युद्धं चक्रतुर्देवपार्थिवौ । देवाश्च विस्मयं प्रापू रणं दृष्ट्वा तदाद्भुतम्

ପୁନଃପୁନଃ ଉଡ଼ି ଉଡ଼ି ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଓ ରାଜସ ଯୋଦ୍ଧାଦ୍ୱୟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ରଣ ଦେଖି ଦେବଗଣ ବିସ୍ମୟ ପାଇଲେ।

Verse 12

अथार्जुनोत्तरे ज्ञात्वा स्मृत्वा शिवपदांबुजम् । दधार पादयोस्तं वै तद्ध्यानादाप्तसद्बलः

ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ପରିସ୍ଥିତି ଜାଣି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କଲା; ଏବଂ ସେଇ ଧ୍ୟାନରୁ ଲଭ୍ୟ ବଳରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରିଲା।

Verse 13

धृत्वा पादौ तदा तस्य भ्रामयामास सोर्जुनः । विजहास महादेवो भक्तवत्सल ऊतिकृत्

ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଘୁରାଇବାକୁ ଲାଗିଲା। ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଓ ହିତକର୍ତ୍ତା ମହାଦେବ ସ୍ମିତହାସ କଲେ।

Verse 14

दातुं स्वदासतां तस्मै भक्तवश्यतया मुने । शिवेनैव कृतं ह्येतच्चरितन्नान्यथा भवेत्

ହେ ମୁନି, ଭକ୍ତିରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ତାହାକୁ ନିଜ ଦାସତ୍ୱ ଦେବା ପାଇଁ ଏହି ଚରିତ ଶିବ ନିଜେ କଲେ; ନହେଲେ ଏପରି ହେବ ନାହିଁ।

Verse 15

पश्चाद्विहस्य तत्रैव शंकरो रूपम द्भुतम् । दर्शयामास सहसा भक्तवश्यतया शुभम्

ତତ୍ପରେ ସେଠାରେଇ ହସି, ଭକ୍ତିବଶ ଶଙ୍କର ସହସା ନିଜ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଶୁଭ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 16

यथोक्तं वेदशास्त्रेषु पुराणे पुरुषोत्तमम् । व्यासोपदिष्टं ध्यानाय तस्य यत्सर्वसिद्धिदम्

ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି, ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ବ୍ୟାସ ଉପଦେଶିତ ସେଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଧ୍ୟାନୀକୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି।

Verse 17

तद्दृष्ट्वा सुंदरं रूपं ध्यानप्राप्तं शिवस्य तु । बभूव विस्मितोतीव ह्यर्जुनो लज्जितः स्वयम्

ଧ୍ୟାନଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକଟିତ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସେଇ ପରମ ସୁନ୍ଦର ରୂପକୁ ଦେଖି ଅର୍ଜୁନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଅନ୍ତରେ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ବିନମ୍ର ହେଲେ।

Verse 18

अहो शिवश्शिवस्सोय यो मे प्रभुतया वृतः । त्रिलोकेशः स्वयं साक्षाद्धा कृतं किं मयाऽधुना

ଆହା! ଏହି ତ ନିଜେ ଶିବ—ଶିବ ହିଁ—ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରଭୁତ୍ୱମୟ କୃପାରେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ତ୍ରିଲୋକେଶ୍ୱର ସାକ୍ଷାତ୍ ସମ୍ମୁଖରେ; ଏବେ ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଅବଶେଷ?

Verse 19

प्रभोर्बलवती माया मायिनामपि मोहिनी । किं कृतं रूपमाच्छाद्य प्रभुणा छलितो ह्यहम्

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବତୀ; ସେ ମାୟାବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରେ। କେଉଁ କୃତ୍ରିମ ରୂପ ଆବରଣ କରି ପ୍ରଭୁ ମୋତେ କିପରି ଛଳିଲେ—ମୁଁ କିପରି ଭ୍ରମିତ ହେଲି?

Verse 20

धियेति संविचार्य्यैव साञ्जलिर्नतमस्तकः । प्रणनाम प्रभुं प्रीत्या तदोवाच स खिन्नधीः

‘ଏହା ବୁଦ୍ଧି-ବିବେକଶକ୍ତିରେ’ ବୋଲି ମନେ ଭାବି, ସେ ଅଞ୍ଜଳି ବନ୍ଧି ମସ୍ତକ ନମାଇ ରହିଲେ। ଭକ୍ତିପ୍ରୀତିରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ମନ ଖିନ୍ନ ଥିବାବେଳେ ସେ କହିଲେ।

Verse 21

अर्जुन उवाच देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । ममापराधः सर्वेश क्षन्तव्यश्च त्वया पुनः

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, କରୁଣାକର ଶଙ୍କର! ହେ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ମୋ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଯେକୌଣସି ଅପରାଧକୁ ଆପଣ ପୁନର୍ବାର ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 22

किं कृतं रूपमाच्छाद्य च्छलितोऽस्मि त्वयाधुना । धिङ् मां समरकर्तारं स्वामिना भवता प्रभो

ଆପଣ କ’ଣ କଲେ—ନିଜ ସତ୍ୟ ରୂପ ଢାକି ଏମାତ୍ରେ ମୋତେ ଛଳିଲେ? ଧିକ୍ ମୋତେ, ଏହି ସମରକର୍ତ୍ତାକୁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ମୋତେ ପରାଜିତ କଲେ।

Verse 23

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवं पाण्डवस्सोथ पश्चात्तापमवाप सः । पादयोर्निपपाताशु शंकरस्य महाप्रभोः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏଭଳି କହି ସେହି ପାଣ୍ଡବ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଭରିଗଲା ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ମହାପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 24

अथेश्वरः प्रसन्नात्मा प्रत्युवाचार्जुनं च तम् । समाश्वास्येति बहुशो महेशो भक्तवत्सलः

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଈଶ୍ୱର ସେହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହେଶ ତାଙ୍କୁ ବହୁବାର ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଲେ।

Verse 25

शंकर उवाच । न खिद्य पार्थ भक्तोसि मम त्वं हि विशेषतः । परीक्षार्थं मया तेऽद्य कृतमेवं शुचञ्जहि

ଶଙ୍କର କହିଲେ— ହେ ପାର୍ଥ, ଦୁଃଖ କରନି। ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ, ବିଶେଷରେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଆଜି କେବଳ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଭଳି କରିଛି; ତେଣୁ ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 26

नंदीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तं स्वहस्ताभ्यामुत्थाप्य प्रभुरर्जुनम् । विलज्जं कारयामास गणैश्च स्वामिनो गणैः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ— ଏଭଳି କହି ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଦୁଇ ହାତରେ ଅର୍ଜୁନକୁ ଉଠାଇଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ବିନମ୍ର କରାଇଲେ।

Verse 27

पुनश्शिवोऽर्जुनम्प्राह पाण्डवं वीरसम्मतम् । हर्षयन् सर्वथा प्रीत्या शंकरो भक्तवत्सलः

ପୁନର୍ବାର ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କର, ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରୀତିମୟ କୃପାରେ ସେକୁ ସର୍ବଥା ହର୍ଷିତ କଲେ।

Verse 28

शिव उवाच । हे पार्थ पाण्डवश्रेष्ठ प्रसन्नोस्मि वरं वृणु । प्रहारैस्ताडनैस्तेऽद्य पूजनम्मानितम्मया

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥ, ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ବର ମାଗ। ଆଜି ତୋର ପ୍ରହାର ଓ ତାଡନ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ପୂଜାକୁ ମୁଁ ସ୍ୱୀକାର କରି ସମ୍ମାନିତ କରିଛି।

Verse 29

इच्छया च कृतं मेऽद्य नापराधस्तवाधुना । नादेयं विद्यते तुभ्यं यदिच्छसि वृणीष्व तत्

ଆଜି ମୁଁ ଯାହା କରିଛି, ତାହା ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ; ତେଣୁ ଏବେ ତୋର କୌଣସି ଅପରାଧ ନାହିଁ। ତୋ ପାଇଁ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ—ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ସେହିଟି ବାଛ।

Verse 30

ते शत्रुषु यशोराज्यस्थापनाय शुभं कृतम् । एतद्दुःखं न कर्तव्यं वैक्लव्यं च त्यजाखिलम्

ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କରି ଯଶ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ କର୍ମ କରାଯାଇଛି। ତେଣୁ ଶୋକ କରନି; ସମସ୍ତ ବିଷାଦ ଓ ହୃଦୟଦୌର୍ବଳ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 31

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तेन प्रभुणा शंकरेण सः । उवाच शंकरं भक्त्या सावधानतया स्थितः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଅର୍ଜୁନ ସାବଧାନ ଓ ସଂଯତ ହୋଇ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି, ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 32

अर्जुन उवाच । भक्तप्रियस्य शम्भोस्ते सुप्रभो किं समीहितम् । वर्णनीयं मया देव कृपालुस्त्वं सदाशिव

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଶମ୍ଭୋ! ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କ’ଣ? ହେ ଦେବ, ମୁଁ କ’ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି? ଆପଣ କୃପାଳୁ, ହେ ସଦାଶିବ।

Verse 33

इत्युक्त्वा संस्तुतिं तस्य शंकरस्य महाप्रभोः । चकार पाण्डवस्सोथ सद्भक्तिं वेदसंमताम्

ଏପରି କହି ମହାପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରି, ପାଣ୍ଡବ (ଅର୍ଜୁନ) ପରେ ବେଦସମ୍ମତ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 34

अर्जुन उवाच । नमस्ते देवदेवाय नमः कैलासवासिने । सदाशिव नमस्तुभ्यं पञ्चवक्त्राय ते नमः

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ଦେବଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କୈଲାସବାସୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସଦାଶିବ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆପଣଙ୍କ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ରୂପକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 35

कपर्दिने नमस्तुभ्यन्त्रिनेत्राय नमोऽस्तु ते । मनः प्रसन्नरूपाय सहस्रवदनाय च

ହେ କପର୍ଦ୍ଦିନ (ଜଟାଧାରୀ), ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ। ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ ସହସ୍ରବଦନ—ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 36

नीलकंठ नमस्तेस्तु सद्योजाताय वै नमः । वृषध्वज नमस्तेस्तु वामांगगिरिजाय च

ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସଦ୍ୟୋଜାତ ରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯାହାଙ୍କ ବାମାଙ୍ଗରେ ଗିରିଜା ବିରାଜିତ, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 37

दशदोष नमस्तुभ्यन्नमस्ते परमात्मने । डमरुकपालहस्ताय नमस्ते मुण्डमालिने

ହେ ଦଶଦୋଷହର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପରମାତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଡମରୁ ଓ କପାଳ ଧାରିତ ହସ୍ତବାନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ମୁଣ୍ଡମାଳାଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 38

शुद्धस्फटिकसंकाशशुद्धकर्पूरवर्ष्मणे । पिनाकपाणये तुभ्यन्त्रिशूलवरधारिणे

ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ସମ ଦୀପ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ କର୍ପୂର ସମ ନିର୍ମଳ ଦେହଧାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପିନାକ ହସ୍ତଧାରୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 39

व्याघ्रचर्मोत्तरीयाय गजाम्बरविधारिणे । नागांगाय नमस्तुभ्यं गंगाधर नमोस्तु ते

ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମକୁ ଉତ୍ତରୀୟ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଗଜଚର୍ମ ପରିଧାନ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ନାଗଭୂଷିତ ଅଙ୍ଗଧାରୀ, ହେ ଗଙ୍ଗାଧର, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 40

सुपादाय नमस्तेऽस्तु आरक्तचरणाय च । नन्द्यादिगणसेव्याय गणेशाय च ते नमः

ସୁନ୍ଦର ପାଦଯୁଗଳଧାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ରକ୍ତାଭ ଚରଣଧାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନନ୍ଦୀ ଆଦି ଗଣମାନେ ସେବିତ ଗଣେଶଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।

Verse 41

इत्यष्टाशीत्यवताराः । इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां किरातेश्वरावतारवर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ ଅଷ୍ଟାଶୀ ଅବତାର (ପ୍ରକଟ ରୂପ) ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ତୃତୀୟ ଶତରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ ‘କିରାତେଶ୍ୱରାବତାରବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

Verse 42

अगुणाय नमस्तेस्तु सगुणाय नमोनमः । अरूपाय सरूपाय सकलायाकलाय च

ନିର୍ଗୁଣ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସଗୁଣ ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଅରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ସରୂପକୁ ନମସ୍କାର; ସକଳ (ବ୍ୟକ୍ତ)କୁ ଓ ଅକଳ (ଅବ୍ୟକ୍ତ)କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 43

नमः किरातरूपाय मदनुग्रहकारिणे । युद्धप्रियाय वीराणां नानालीलानुकारिणे

କିରାତରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରୀତ, ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ନାନା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 44

यत्किंचिद्दृश्यते रूपन्तत्तेजस्तावकं स्मृतम् । चिद्रूपस्त्वं त्रिलोकेषु रमसेन्वयभेदतः

ଯେଉଁଠି ଯେ କିଛି ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ତୁମର ତେଜ ହିଁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାସ୍ୱରୂପ; ତ୍ରିଲୋକରେ ଅନ୍ୱୟଭେଦ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲୀଳା କର।

Verse 45

गुणानान्ते न संख्यास्ति यथा भूरजसामिह । आकाशे तारकाणां हि कणानां वृष्ट्यपामपि

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣର ଅନ୍ତ ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଯେପରି ପୃଥିବୀର ଧୂଳିକଣା, ଆକାଶର ତାରା, ଓ ବର୍ଷାର ଜଳବିନ୍ଦୁ—ସବୁ ଅଗଣ୍ୟ।

Verse 46

न ते गुणास्तु संख्यातुं वेदा वै सम्भवन्ति हि । मन्दबुद्धिरहं नाथ वर्णयामि कथम्पुनः

ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିବାକୁ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ହେ ନାଥ, ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଅଳ୍ପ—ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି?

Verse 47

सोसि योसि नमस्तेऽस्तु कृपां कर्तुमिहार्हसि । दासोहं ते महेशान स्वामी त्वं मे महेश्वर

ଆପଣ ସେହି, ଆପଣ ଏହି ମଧ୍ୟ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏଠାରେ କୃପା କରିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହ। ହେ ମହେଶାନ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ; ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଆପଣ ମୋର ସ୍ୱାମୀ।

Verse 48

नन्दीश्वर उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य पुनः प्रोवाच शंकर । सुप्रसन्नतरो भूत्वा विहसन्प्रभुरर्जुनम्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଶଙ୍କର ପୁନର୍ବାର କହିଲେ। ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ହସି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 49

शंकर उवाच । वचसा किम्बहूक्तेन शृणुष्व वचनम्मम । शीघ्रं वृणु वरम्पुत्र सर्वन्तच्च ददामि ते

ଶଙ୍କର କହିଲେ—ବହୁ କଥାର ଆବଶ୍ୟକ କ’ଣ? ମୋର ବଚନ ଶୁଣ। ହେ ପୁତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ଏକ ବର ବାଛ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହିବ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।

Verse 50

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तश्चार्जुनस्तेन प्रणिपत्य सदाशिवम् । साञ्जलिर्नतकः प्रेम्णा प्रोवाच गद्गदाक्षरम्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ଅର୍ଜୁନ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା। ହାତ ଯୋଡି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପ୍ରେମରେ ଭରି ଭାବବିହ୍ୱଳ ଶବ୍ଦରେ କହିଲା।

Verse 51

अर्जुन उवाच । किं ब्रूयां त्वं च सर्वेषामन्तर्यामितया स्थितः । तथापि वर्णितं मेऽद्य श्रूयतां च त्वया विभो

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ— ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ତଥାପି ହେ ବିଭୋ, ଆଜି ମୁଁ ଯଥାଶକ୍ତି ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଆପଣ ଶୁଣି ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ।

Verse 52

शत्रूणां संकटं यच्च तद्गतन्दर्शनात्तव । ऐहिकीं च परां सिद्धिम्प्राप्नुयां वै तथा कुरु

ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଯେ ସଙ୍କଟ, ତାହା ଶାନ୍ତ ହେଉ। ଏବଂ ମୁଁ ଲୋକିକ ସଫଳତା ଓ ପରମ ସିଦ୍ଧି—ଦୁହେଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବି; କୃପାକରି ଏମିତି କରନ୍ତୁ।

Verse 53

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तं नमस्कृत्य शंकरम्भक्तवत्सलम् । नतस्कन्धोऽर्जुनस्तत्र बद्धाञ्जलिरुपस्थितः

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ— ଏଭଳି କହି ଅର୍ଜୁନ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା। କାନ୍ଧ ନମାଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି, ସେଠାରେ ଭକ୍ତିରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 54

शिवोपि च तथाभूतञ्ज्ञात्वा पाण्डवमर्जुनम् । निजभक्तवरं स्वामी महातुष्टो बभूव ह

ଶିବ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସେହିପରି ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଭାବେ ମାନିଲେ; ଏବଂ ସେ ସ୍ୱାମୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 55

अस्त्रम्पाशुपतं स्वीयन्दुर्जयं सर्वदाखिलैः । ददौ तस्मै महेशानो वचनश्चेदमब्रवीत्

ତେବେ ମହେଶାନ ନିଜ ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ର—ଯାହା ସର୍ବଦା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ—ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 56

शिव उवाच । स्वं महास्त्रम्मया दत्तन्दुर्जयस्त्वम्भविष्यति । अनेन सर्वशत्रूणां जयकृत्यमवाप्नुहि

ଶିବ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ନିଜ ମହାସ୍ତ୍ର ଦେଇଛି; ତୁମେ ଅଜେୟ ହେବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର।

Verse 57

कृष्णं च कथयिष्यामि साहाय्यन्ते करिष्यति । स वै ममात्मभूतश्च मद्भक्तः कार्य्यकारकः

କୃଷ୍ଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି—ସେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ସେ ମୋର ଆତ୍ମସମ, ମୋର ଭକ୍ତ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନକାରୀ।

Verse 58

मत्प्रभावान्भारत त्वं राज्यन्निकण्टकं कुरु । धर्म्यान्नानाविधान्भ्रात्रा कारय त्वं च सर्वदा

ହେ ଭାରତ, ମୋର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମ ରାଜ୍ୟକୁ କଣ୍ଟକରହିତ—ବିଘ୍ନ ଓ ବିରୋଧଶୂନ୍ୟ—କର। ଏବଂ ତୁମ ଭାଇମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାନାପ୍ରକାର ଧର୍ମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା କରାଅ।

Verse 59

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा निजहस्तं च धृत्वा शिरसि तस्य सः । पूजितो ह्यर्जुनेनाशु शंकरोन्तरधीयत

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ୍ ଶଙ୍କର ନିଜ ହସ୍ତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ରଖିଲେ। ପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 60

अथार्जुनः प्रसन्नात्मा प्राप्यास्त्रं च वरं प्रभोः । जगाम स्वाश्रमे मुख्यं स्मरन्भक्त्या गुरुं शिवम्

ତାପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବର ପାଇ ସେ ନିଜର ମୁଖ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲା—ଭକ୍ତିରେ ଗୁରୁ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି।

Verse 61

सर्व्वे ते भ्रातरः प्रीतास्तन्वः प्राणमिवागतम् । मिलित्वा तं सुखं प्रापुर्द्रौपदी चाति सुव्रता

ସେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଦେହକୁ ପ୍ରାଣ ଫେରିଆସିଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ମିଳି ସେମାନେ ମହାସୁଖ ପାଇଲେ, ଏବଂ ଅତି ସୁବ୍ରତା ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 62

शिवं परं च सन्तुष्टम्पाण्डवाः सर्व एव हि । नातृप्यन्सर्ववृत्तान्तं श्रुत्वा हर्षमुपागताः

ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ପରମ ଶିବଙ୍କୁ ନେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ; ତଥାପି ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 63

आश्रमे पुष्पवृष्टिश्च चन्दनेन समन्विता । पपात सुकरार्थं च तेषाञ्चैव महात्मनाम्

ଆଶ୍ରମରେ ଚନ୍ଦନ ସୁଗନ୍ଧ ସହିତ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା; ତାହା ସେହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ, ସୁଖ ଓ କ୍ଷେମ ଦେଲା।

Verse 64

धन्यं च शंकरं चैव नमस्कृत्य शिवम्मुदा । अवधिं चागतं ज्ञात्वा जयश्चैव भविष्यति

ଧନ୍ୟ ଶଙ୍କର—ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବ—ଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କରି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସୀମା (ପରୀକ୍ଷାର ଶେଷ) ଆସିଗଲା ବୋଲି ଜାଣି, ନିଶ୍ଚୟ ଜୟ ହେବ।

Verse 65

एतस्मिन्नन्तरे कृष्णश्श्रुत्वार्जुनमथागतम् । मेलनाय समायातश्श्रुत्वा सुखमुपागतः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନ ଆସିଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସେ ଖବର ଶୁଣି ସୁଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 66

अतश्चैव मयाख्यातः शंकरः सर्वदुःखहा । स सेव्यते मया नित्यं भवद्भिरपि सेव्यताम्

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖହର ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛି। ମୁଁ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜେ; ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ କରନ୍ତୁ।

Verse 67

इत्युक्तस्ते किराताह्वोवतारश्शंकस्य वै । तं श्रुत्वा श्रावयन्वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ଏହିପରି ଶଙ୍କରଙ୍କ ‘କିରାତ’ ନାମକ ଅବତାରର କଥା କୁହାଗଲା। ଯେ ଏହା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନାର ସିଦ୍ଧି ପାଏ।