शिवस्तुतिवर्णनम् (Śiva-stuti-varṇanam) — “Description of Hymns in Praise of Śiva”

Verse 1

व्यास उवाच । तस्मिन् दैत्याधिपे पौरे सभ्रातरि विमोहिते । सनत्कुमार किं वासीत्तदाचक्ष्वाखिलं विभो

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ସେହି ପୁରାଧିପ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଭାଇ ସହିତ ମୋହିତ ହେଲା, ହେ ସନତ୍କୁମାର, ତେବେ କ’ଣ ହେଲା? ହେ ବିଭୋ, ସବୁକିଛି ବିସ୍ତାରେ କହ।

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । त्रिपुरे च तथाभूते दैत्ये त्यक्तशिवार्चने । स्त्रीधर्मे निखिले नष्टे दुराचारे व्यवस्थिते

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତ୍ରିପୁର ଏପରି ହେଲାବେଳେ—ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁରାଚାରରେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ—

Verse 3

कृतार्थ इव लक्ष्मीशो देवैस्सार्द्धमुमापतिम् । निवेदितुं तच्चरित्रं कैलासमगमद्धरिः

ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) କୃତାର୍ଥ ଭାବେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ କୈଲାସକୁ ଗଲେ, ଉମାପତି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସେ ସମଗ୍ର ଘଟଣା ନିବେଦନ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 4

तस्योपकंठं स्थित्वाऽसौ देवैस्सह रमापतिः । ततो भूरि स च ब्रह्मा परमेण समाधिना

ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦାଁଡ଼ି ରମାପତି ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପରମ ସମାଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପରମାର୍ଥକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ବହୁପ୍ରକାରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 5

मनसा प्राप्य सर्वज्ञं ब्रह्मणा स हरिस्तदा । तुष्टाव वाग्भिरिष्ट्वाभिश्शंकरं पुरुषोत्तमः

ତେବେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ହରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ମନସା ସର୍ବଜ୍ଞ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମୀପ କରି, ପ୍ରିୟ ସ୍ତୁତିବାକ୍ୟ ଓ ବନ୍ଦନାବଚନରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शिवस्तुतिवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଶିବସ୍ତୁତିବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 7

एवं कृत्वा महादेवं दंडवत्प्रणिपत्य ह । जजाप रुद्रमंत्रं च दक्षिणामूर्तिसंभवम्

ଏଭଳି କରି ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତିଠାରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲା।

Verse 8

जले स्थित्वा सार्द्धकोटिप्रमितं तन्मनाः प्रभुः । संस्मरन् मनसा शंभुं स्वप्रभुं परमेश्वरम्

ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ଦେଢ଼ କୋଟି ପରିମିତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏକାଗ୍ରମନା ସେ ପ୍ରଭୁ ମନେମନେ ନିଜ ପରମେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା।

Verse 9

तावद्देवास्तदा सर्वे तन्मनस्का महेश्वरम्

ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମନ ନିବେଶ କରି, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 10

देवा ऊचुः । नमस्सर्वात्मने तुभ्यं शंकरायार्तिहारिणे । रुद्राय नीलकंठाय चिद्रूपाय प्रचेतसे

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ସର୍ବାତ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଶଙ୍କର, ଆର୍ତ୍ତିହାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ରୁଦ୍ର, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଚିଦ୍ରୂପ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 11

गतिर्नस्सर्वदा त्वं हि सर्वापद्विनिवारकः । त्वमेव सर्वदात्माभिर्वंद्यो देवारिसूदन

ଆପଣ ହିଁ ସଦା ଆମର ଗତି ଓ ଶରଣ; ଆପଣ ହିଁ ସମସ୍ତ ଆପଦା ନିବାରକ। ହେ ଦେବଶତ୍ରୁସୂଦନ, ଆପଣ ହିଁ ସର୍ବଦା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦନୀୟ।

Verse 12

त्वमादिस्त्वमनादिश्च स्वानंदश्चाक्षयः प्रभुः । प्रकृतेः पुरुषस्यापि साक्षात्स्रष्टा जगत्प्रभुः

ତୁମେ ଆଦି ଓ ଅନାଦି; ତୁମେ ସ୍ୱାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରଭୁ। ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ରଷ୍ଟା ତୁମେ, ଜଗତ୍‌ର ପ୍ରଭୁ ତୁମେ।

Verse 13

त्वमेव जगतां कर्ता भर्ता हर्ता त्वमेव हि । ब्रह्मा विष्णुर्हरो भूत्वा रजस्सत्त्वतमोगुणैः

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଗତମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତା, ଭର୍ତ୍ତା ଓ ହର୍ତ୍ତା। ରଜଃ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମଃ ଗୁଣରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହର ହୋଇ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର।

Verse 14

तारकोसि जगत्यस्मिन्सर्वेषामधिपोऽव्ययः । वरदो वाङ्मयो वाच्यो वाच्यवाचकवर्जितः

ଏହି ଜଗତରେ ଆପଣ ତାରକ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାର କରାନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅବ୍ୟୟ ଅଧିପତି। ଆପଣ ବରଦାତା; ଆପଣ ବାଣୀ-ସ୍ୱରୂପ। ଶବ୍ଦେ ସୂଚ୍ୟ ସତ୍ୟ ଆପଣ, ତଥାପି ବାଚ୍ୟ-ବାଚକ ଦ୍ୱୈତରୁ ମୁକ୍ତ।

Verse 15

याच्यो मुक्त्यर्थमीशानो योगिभिर्योगवित्तमैः । हृत्पुंडरीकविवरे योगिनां त्वं हि संस्थितः

ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ଯୋଗତତ୍ତ୍ୱର ପରମ ଜ୍ଞାତା ଯୋଗୀମାନେ, ହେ ଈଶାନ, ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ଯାଚନା ଓ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ-ପଦ୍ମର ଅନ୍ତର୍ଗୁହାରେ ଆପଣ ବିରାଜିତ।

Verse 16

वदंति वेदास्त्वां संतः परब्रह्मस्वरूपिणम् । भवंतं तत्त्वमित्यद्य तेजोराशिं परात्परम्

ବେଦ ଓ ସିଦ୍ଧ ସନ୍ତମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପରବ୍ରହ୍ମ-ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ—ସର୍ବାତୀତ, ଦିବ୍ୟ ତେଜର ଅତୁଲ ରାଶି—ବୋଲି ପ୍ରଘୋଷ କରନ୍ତି।

Verse 17

परमात्मानमित्याहुररस्मिन् जगति यद्विभो । त्वमेव शर्व सर्वात्मन् त्रिलोकाधिपते भव

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୋ! ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକେ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି କହନ୍ତି। ହେ ଶର୍ବ, ହେ ସର୍ବାତ୍ମନ୍, ହେ ତ୍ରିଲୋକାଧିପତି—ଆମ ଶରଣ ହୋଇ କୃପାରେ ସନ୍ନିହିତ ରୁହନ୍ତୁ।

Verse 18

दृष्टं श्रुतं स्तुतं सर्वं ज्ञायमानं जगद्गुरो । अणोरल्पतरं प्राहुर्महतोपि महत्तरम्

ହେ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୋ! ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଣାଯାଏ, ସ୍ତୁତି ହୁଏ ଓ ଜଣାଯାଏ—ସବୁ ଆପଣଙ୍କର ଅଂଶମାତ୍ର। ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି—ଆପଣ ଅଣୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମହତ୍‌ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମହାନ।

Verse 19

सर्वतः पाणिपादांतं सर्वतोक्षिशिरोमुखम् । सर्वतश्श्रवणघ्राणं त्वां नमामि च सर्वतः

ମୁଁ ସର୍ବଦିଗରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି—ଆପଣଙ୍କ ହାତପା ଚାରିଦିଗେ ବିସ୍ତୃତ; ଆପଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ଶିର ଓ ମୁଖ ସର୍ବତ୍ର; ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଓ ଘ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ।

Verse 20

सर्वज्ञं सर्वतो व्यापिन् सर्वेश्वरमनावृतम् । विश्वरूपं विरूपाक्षं त्वां नमामि च सर्वतः

ମୁଁ ସର୍ବଦିଗରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି—ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଅନାବୃତ। ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ହିଁ ବିଶ୍ୱରୂପ।

Verse 21

सर्वेश्वरं भवाध्यक्षं सत्यं शिवमनुत्तमम् । कोटि भास्करसंकाशं त्वां नमामि च सर्वतः

ମୁଁ ସର୍ବଦିଗରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି—ହେ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଭବର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ଅନୁତ୍ତମ ଶିବ; ଆପଣଙ୍କ ତେଜ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ।

Verse 22

विश्वदेवमनाद्यंतं षट्त्रिंशत्कमनीश्वरम् । प्रवर्तकं च सर्वेषां त्वां नमामि च सर्वतः

ହେ ବିଶ୍ୱଦେବ! ଆପଣ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ; ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ତତ୍ତ୍ୱସମୂହରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଅନୁତ୍ତର ଈଶ୍ୱର। ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଆପଣ; ମୁଁ ସର୍ବତଃ ସର୍ବଥା ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 23

प्रवर्तकं च प्रकृतेस्सर्वस्य प्रपितामहम् । सर्वविग्रहमीशं हि त्वां नमामि च सर्वतः

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆପଣ ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦ୍ୟ ପ୍ରପିତାମହ। ଆପଣ ସର୍ବରୂପଧାରୀ ଈଶ୍ୱର; ତେଣୁ ମୁଁ ସର୍ବତଃ ସର୍ବଥା ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 24

एवं वदंति वरदं सर्वावासं स्वयम्भुवम् । श्रुतयः श्रुतिसारज्ञं श्रुतिसारविदश्च ये

ଶ୍ରୁତିମାନେ ଏଭଳି କହନ୍ତି—ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ ହେଲେ ବରଦାତା, ସମସ୍ତରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଆଶ୍ରୟ, ବେଦସାରଜ୍ଞ; ଏବଂ ବେଦସାରବିଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହନ୍ତି।

Verse 25

अदृश्यमस्माभिरनेकभूतं त्वया कृतं यद्भवताथ लोके । त्वामेव देवासुरभूसुराश्च अन्ये च वै स्थावरजंगमाश्च

ଯାହା ଅନେକ ଭୂତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ତାହାକୁ ଆପଣ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଲେ। ସତ୍ୟକୁ କହିଲେ ଦେବ, ଅସୁର, ଭୂସୁର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ପ୍ରାଣୀ ଶେଷେ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ଦେଖନ୍ତି ଓ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି।

Verse 26

पाह्यनन्यगतीञ्शंभो सुरान्नो देववल्लभ । नष्टप्रायांस्त्रिपुरतो विनिहत्यासुरान्क्षणात्

ହେ ଶମ୍ଭୋ, ଯାହାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ—ହେ ଦେବବଲ୍ଲଭ—ଆମ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତ୍ରିପୁର ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ; କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।

Verse 27

मायया मोहितास्तेऽद्य भवतः परमेश्वर । विष्णुना प्रोक्तयुक्त्या त उज्झिता धर्मतः प्रभो

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଆଜି ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୋ, ବିଷ୍ଣୁ କହିଥିବା ଯୁକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ ହୋଇ ସତ୍ପଥ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।

Verse 28

संत्यक्तसर्वधर्मांश्च बोद्धागमसमाश्रिताः । अस्मद्भाग्यवशाज्जाता दैत्यास्ते भक्तवत्सल

ସମସ୍ତ (ବୈଦିକ) ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ବୌଦ୍ଧାଗମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଆମ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଳରୁ ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଲ।

Verse 29

सदा त्वं कार्यकर्त्ताहि देवानां शरणप्रद । वयं ते शरणापन्ना यथेच्छसि तथा कुरु

ତୁମେ ହିଁ ସଦା ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନକାରୀ ଓ ଶରଣଦାତା। ଆମେ ତୁମ ଶରଣାପନ୍ନ; ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କର।

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा महेशानं देवास्तु पुरतः स्थिताः । कृतांजलिपुटा दीना आसन् संनतमूर्तयः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି ମହେଶାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ଦୀନ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ, ନତମୂର୍ତ୍ତିରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 31

स्तुतश्चैवं सुरेन्द्राद्यैर्विष्णोर्जाप्येन चेश्वरः । अगच्छत्तत्र सर्वेशो वृषमारुह्य हर्षितः

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସ୍ତୁତ ହୋଇ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜପାରାଧନାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସର୍ବେଶ୍ୱର ଈଶ୍ୱର ହର୍ଷିତ ହୋଇ ବୃଷଭରେ ଆରୋହଣ କରି ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 32

विष्णुमालिंग्य नंदिशादवरुह्य प्रसन्नधीः । ददर्श सुदृशा तत्र नन्दीदत्तकरोऽखिलान्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏବଂ ନନ୍ଦୀଶ (ନନ୍ଦୀ) ଠାରୁ ଅବରୋହଣ କରି, ପ୍ରସନ୍ନବୁଦ୍ଧି ସୁନେତ୍ର ସେଠାରେ ନନ୍ଦୀ ଦ୍ୱାରା ସହାୟତାପ୍ରାପ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 33

अथ देवान् समालोक्य कृपादृष्ट्या हरिं हरः । प्राह गंभीरया वाचा प्रसन्नः पार्वतीपतिः

ତାପରେ ପାର୍ବତୀପତି ହର ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଉପରେ କୃପାଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 34

शिव उवाच । ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं सुरेश्वर । विष्णोर्मायाबलं चैव नारदस्य च धीमतः

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିଲି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାବଳ ଓ ଧୀମାନ୍ ନାରଦଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝିଲି।

Verse 35

तेषामधर्मनिष्ठानां दैत्यानां देवसत्तम । पुरत्रयविनाशं च करिष्येऽहं न संशयः

ହେ ଦେବସତ୍ତମ! ଅଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଥିବା ସେହି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ତ୍ରିପୁର ବିନାଶକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କରିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 36

परन्तु ते महादैत्या मद्भक्ता दृढमानसाः । अथ वध्या मयैव स्युर्व्याजत्यक्तवृषोत्तमाः

କିନ୍ତୁ ସେହି ମହାଦୈତ୍ୟମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ, ଦୃଢ଼ମନା। ତେଣୁ, ହେ ବୃଷୋତ୍ତମ, ସେମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବଧ୍ୟ ହେବେ—କାରଣ ସେମାନେ ବ୍ୟାଜରେ ଧର୍ମପଥ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି।

Verse 37

विष्णुर्हन्यात्परो वाथ यत्त्याजितवृषाः कृताः । दैत्या मद्भक्तिरहितास्सर्वे त्रिपुरवासिनः

ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରୁନ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତି—ତ୍ରିପୁରବାସୀ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ କରାଯାଇଛି; ସେମାନେ ମୋ (ଶିବଙ୍କ) ଭକ୍ତିହୀନ।

Verse 38

इति शंभोस्तु वचनं श्रुत्वा सर्वे दिवौकसः । विमनस्का बभूवुस्ते हरिश्चापि मुनीश्वर

ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମନଃକ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ; ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 39

देवान् विष्णुमुदासीनान् दृष्ट्वा च भवकृद्विधिः । कृतांजलिपुरश्शंभुं ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦାସୀନ ଦେଖି, ଜଗତ୍-କର୍ତ୍ତା ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । न किंचिद्विद्यते पापं यस्मात्त्वं योगवित्तमः । परमेशः परब्रह्म सदा देवर्षिरक्षकः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପାପ କିଛି ନାହିଁ; କାରଣ ଆପଣ ଯୋଗର ପରମ ଜ୍ଞାତା। ଆପଣ ପରମେଶ୍ୱର, ପରବ୍ରହ୍ମ; ସଦା ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ।

Verse 41

तवैव शासनात्ते वै मोहिताः प्रेरको भवान् । त्यक्तस्वधर्मत्वत्पूजाः परवध्यास्तथापि न

ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ଶାସନରୁ ହିଁ ସେମାନେ ମୋହିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ପ୍ରେରକ ଶକ୍ତି ଆପଣ ନିଜେ। ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି ସେମାନେ (ବଧ କରିବାକୁ) ନୁହେଁ।

Verse 42

अतस्त्वया महादेव सुरर्षिप्राणरक्षक । साधूनां रक्षणार्थाय हंतव्या म्लेच्छजातयः

ଅତଏବ ହେ ମହାଦେବ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣରକ୍ଷକ, ସାଧୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 43

राज्ञस्तस्य न तत्पापं विद्यते धर्मतस्तव । तस्माद्रक्षेद्द्विजान् साधून्कंटकाद्वै विशोधयेत्

ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ କୌଣସି ପାପ ଲାଗେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଓ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ୍ଟକମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

एवमिच्छेदिहान्यत्र राजा चेद्राज्यमात्मनः । प्रभुत्वं सर्वलोकानां तस्माद्रक्षस्व मा चिरम्

ଯଦି ଜଣେ ରାଜା ଏହି ସଂସାରରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ବିଳମ୍ବ ନକରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 45

मुनीन्द्रेशास्तथा यज्ञा वेदाश्शास्त्रादयोखिलाः । प्रजास्ते देवदेवेश ह्ययं विष्णुरपि ध्रुवम्

ହେ ଦେବଦେବେଶ, ମୁନୀଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞ, ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଆପଣଙ୍କର। ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ।

Verse 46

देवता सार्वभौमस्त्वं सम्राट्सर्वेश्वरः प्रभो । परिवारस्तवैवैष हर्यादि सकलं जगत्

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସାର୍ବଭୌମ ସମ୍ରାଟ ଓ ସର୍ବେଶ୍ୱର। ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଆପଣଙ୍କର ପରିବାର ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛି।

Verse 47

युवराजो हरिस्तेज ब्रह्माहं ते पुरोहितः । राजकार्यकरः शक्रस्त्वदाज्ञापरि पालकः

ହେ ତେଜସ୍ୱୀ ହରି! ତୁମେ ଯୁବରାଜ ହେବ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ତୁମର ପୁରୋହିତ ହେବି। ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରିବ।

Verse 48

देवा अन्येपि सर्वेश तव शासनयन्त्रिताः । स्वस्वकार्यकरा नित्यं सत्यं सत्यं न संशयः

ହେ ସର୍ବେଶ୍ୱର! ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆଜ୍ଞା-ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟই; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शंकरस्सुरपो विधिम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହୋଇ ସୁରପ ଵିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 50

शिव उवाच । हे ब्रह्मन् यद्यहं देवराजस्सम्राट् प्रकीर्त्तितः । तत्प्रकारो न मे कश्चिद्गृह्णीयां यमिह प्रभुः

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଯଦି ମୁଁ ଦେବରାଜଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସମ୍ରାଟ୍ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ, ତଥାପି ଏଠାରେ ସେପରି ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରେନି; ଏହି ବିଷୟରେ ଶାସକ ସଦୃଶ ଅଧିକାର ନେଉନି।

Verse 51

रथो नास्ति महादिव्यस्तादृक् सारथिना सह । धनुर्बाणादिकं चापि संग्रामे जयकारकम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଏମିତି କୌଣସି ରଥ ନାହିଁ, ସେପରି ସାରଥି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଧନୁ-ବାଣ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜୟ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 52

यमास्थाय धनुर्बाणान् गृहीत्वा योज्य व मनः । निहनिष्याम्यहं दैत्यान् प्रबलानपि संगरे

ଯମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରି ଏବଂ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କରିବି।

Verse 53

सनत्कुमार उवाच । अद्य सब्रह्मका देवास्सेन्द्रोपेन्द्राः प्रहर्षिताः । श्रुत्वा प्रभोस्तदा वाक्यं नत्वा प्रोचुर्महेश्वरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ଆଜି ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 54

देवा ऊचुः वयं भवाम देवेश तत्प्रकारा महेश्वर । रथादिका तव स्वा मिन्संनद्धास्संगराय हि

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଆମର ରଥାଦି ଓ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧସାମଗ୍ରୀ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସୁସନ୍ନଦ୍ଧ।

Verse 55

इत्युक्त्वा संहतास्सर्वे शिवेच्छामधिगम्य ह । पृथगूचुः प्रसन्नास्ते कृताञ्जलिपुटास्सुराः

ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କରଯୋଡ଼ି, ପାଳାକ୍ରମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।