दुन्दुभिनिर्ह्रादनिर्णयः / Dundubhinirhrāda’s Stratagem: Targeting the Brāhmaṇas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास प्रवक्ष्यामि चरितं शशिमौलिनः । यथा दुंदुभिनिर्ह्रादमवधीद्दितिजं हरः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ, ଶୁଣ; ମୁଁ ଶଶିମୌଲି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରିତ କହିବି—ହର କିପରି ଦିତିଜ ଦାନବ ଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ହ୍ରାଦକୁ ବଧ କଲେ।

Verse 2

हिरण्याक्षे हते दैत्ये दितिपुत्रे महाबले । विष्णुदेवेन कालेन प्राप दुखं पहद्दितिः

ମହାବଳୀ ଦିତିପୁତ୍ର ଦାନବ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ କାଳକ୍ରମେ ବିଷ୍ଣୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲାବେଳେ, ଦିତି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 3

दैत्यो दुंदुभिनिर्ह्रादो दुष्टः प्रह्लादमातुलः । सांत्वयामास तां वाग्भिर्दुःखितां देवदुःखदः

ତେବେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ହ୍ରାଦ—ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ମାତୁଳ ଓ ଦେବଦୁଃଖଦ—ଶୋକାକୁଳ ଦିତିଙ୍କୁ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 4

अथ दैत्यस्स मायावी दितिमाश्वास्य दैत्यराट् । देवाः कथं सुजेयाः स्युरित्युपायमर्चितयत्

ତାପରେ ସେ ମାୟାବୀ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଦିତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲା—“ଦେବମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ କିପରି ଜୟ କରିବି?”

Verse 5

देवैश्च घातितो वीरो हिरण्याक्षो महासुरः । विष्णुना च सह भ्रात्रा सच्छलैर्देत्यवैरिभिः

ସେହି ବୀର ମହାସୁର ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲା; ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭ୍ରାତା ସହ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇ, ଯୁକ୍ତିମୟ ଚାଳରେ ତାହାକୁ ବଧ କଲେ।

Verse 6

किंबलाश्च किमाहारा किमाधारा हि निर्जराः । मया कथं सुजेयास्स्युरित्युपायमचिंतयत्

ସେ ଅମରମାନଙ୍କର ବଳ କ’ଣ, ତାଙ୍କର ଆହାର କ’ଣ, ଏବଂ ସେମାନେ କେଉଁ ଆଧାରରେ ନିର୍ଭର କରିଛନ୍ତି? ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କିପରି ଜୟ କରିବି—ଏହି ଉପାୟ ସେ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 7

विचार्य बहुशो दैत्यस्तत्त्वं विज्ञाय निश्चितम् । अवश्यमग्रजन्मानो हेतवोऽत्र विचारतः

ବହୁବାର ବିଚାର କରି ସେ ଦୈତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲା—ଏଠାରେ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ଅଗ୍ରଜନ୍ମା, ଅର୍ଥାତ୍ ପୂର୍ବଜ ଓ ପ୍ରଧାନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କରେ ମୂଳ ରଖିଛି।

Verse 8

ब्राह्मणान्हंतुमसकृदन्वधावत वै ततः । दैत्यो दुन्दुभिनिर्ह्रादो देववैरी महाखलः

ତେବେ ଦେବବୈରୀ ମହାଖଳ ଦୈତ୍ୟ ଦୁନ୍ଦୁଭି—ଯାହାର ଗର୍ଜନ ଯୁଦ୍ଧ-ନଗାଡ଼ା ପରି—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ଆଗକୁ ଧାଇଲା।

Verse 9

यतः क्रतुभुजो देवाः क्रतवो वेदसंभवाः । ते वेदा ब्राह्मणाधारास्ततो देवबलं द्विजाः

କାରଣ ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞଭାଗର ଭୋକ୍ତା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନେ ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେହି ବେଦ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଧାରରେ ଅବସ୍ଥିତ; ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦେବବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର।

Verse 10

निश्चितं ब्राह्मणाधारास्सर्वे वेदास्सवासवाः । गीर्वाणा ब्राह्मणबला नात्र कार्या विचारणा

ନିଶ୍ଚିତ ଯେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଧାରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣବଳରେ ହିଁ ବଳବାନ—ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 11

ब्राह्मणा यदि नष्टास्स्युर्वेदा नष्टास्ततस्त्वयम् । अतस्तेषु प्रणष्टेषु विनष्टाः सततं सुराः

ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ, ତେବେ ବେଦ ନଷ୍ଟ ହେବ; ତାହାପରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ। ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରଣଷ୍ଟ ହେଲେ ସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସଦାକାଳ ପାଇଁ ବିନଷ୍ଟ ହେବେ।

Verse 12

यज्ञेषु नाशं गच्छत्सु हताहारास्ततस्सुराः । निर्बलास्सुखजय्याः स्युर्निर्जितेषु सुरेष्वथ

ଯଜ୍ଞମାନେ ନାଶକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କ ଆହାର (ଯଜ୍ଞଭାଗ) ନଷ୍ଟ ହେଲା। ସେମାନେ ନିର୍ବଳ ଓ ସହଜେ ଜୟଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।

Verse 13

अहमेव भविष्यामि मान्यस्त्रिजगतीपतिः । अहरिष्यामि देवा नामक्षयास्सर्वसंपदः

ମୁଁ ଏକା ତ୍ରିଜଗତୀର ମାନ୍ୟ ଅଧିପତି ହେବି। ଦେବମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ସମ୍ପଦ ମୁଁ ହରିନେବି।

Verse 14

निर्वेक्ष्यामि सुखान्येव राज्ये निहतकंटके । इति निश्चित्य दुर्बुद्धिः पुनश्चिंतितवान्खलः

“ଏବେ କଣ୍ଟକ (ଶତ୍ରୁ-ବାଧା) ନିହତ ହୋଇଥିବା ରାଜ୍ୟରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସୁଖ ଭୋଗିବି।” ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 15

द्विजाः क्व संति भूयांसो ब्रह्मतेजोतिबृंहिता । श्रुत्यध्यनसंपन्नास्तपोबलसमन्विताः

ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସେ ଅନେକ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ କେଉଁଠି? ଯେମାନେ ଶ୍ରୁତି-ଅଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ତପୋବଳରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 16

भूयसां ब्राह्मणानां तु स्थानं वाराणसी खलु । तामादावुपसंहृत्य यायां तीर्थांतरं ततः

ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ନିବାସ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବାରାଣସୀ। ପ୍ରଥମେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରତ-ନିୟମ ସମାପ୍ତ କରି, ପରେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 17

यत्र यत्र हि तीर्थेषु यत्र यत्राश्रमेषु च । संति सर्वेऽग्रजन्मानस्ते मयाद्यास्समंततः

ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଅଗ୍ରଜନ୍ମା ପୂଜ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି—ଏବଂ ଆଦ୍ୟ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛି।

Verse 18

इति दुंदुभिनिर्ह्रादो मतिं कृत्वा कुलोचिताम् । प्राप्यापि काशीं दुर्वृत्तो मायावी न्यवधीद्द्विजान्

ଏପରି କୁଳୋଚିତ ମତି କରି ଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ହ୍ରାଦ କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ତଥାପି ସେ ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ମାୟାବୀ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲା।

Verse 19

समित्कुशान्समादातुं यत्र यांति द्विजोत्तमाः । अरण्ये तत्र तान्सर्वान्स भक्षयति दुर्मतिः

ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମିଧା ଓ କୁଶ ଆଣିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠି ସେ ଦୁର୍ମତି ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 20

यथा कोऽपि न वेत्त्येवं तथाऽच्छन्नोऽभवत्पुनः । वने वनेचरो भूत्वा यादोरूपो जलाशये

କେହି ତାକୁ କିଛିମାତ୍ରେ ଚିହ୍ନିନ ପାରୁନାହିଁ ବୋଲି ସେ ପୁନଃ ଗୁପ୍ତ ହେଲା। ବନରେ ବନଚର ଭଳି ରହିଲା ଏବଂ ଜଳାଶୟରେ ମାଛସଦୃଶ ଜଳଚର ରୂପ ଧାରଣ କଲା।

Verse 21

अदृश्यरूपी मायावी देवानामप्यगोचरः । दिवा ध्यानपरस्तिष्ठेन्मुनिवन्मुनिमध्यगः

ସେ ଅଦୃଶ୍ୟରୂପୀ ମାୟାବୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଗୋଚର। ଦିନେ ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁନି ଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 22

प्रवेशमुटजानां च निर्गमं हि विलोकयन् । यामिन्यां व्याघ्ररूपेणाभक्षयद्ब्राह्मणान्बहून्

ମୁନିମାନଙ୍କ କୁଟୀରକୁ ପ୍ରବେଶ ଓ ନିର୍ଗମ ଦେଖି, ସେ ରାତିରେ ବ୍ୟାଘ୍ରରୂପ ଧାରି ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା।

Verse 23

निश्शंकम्भक्षयत्येवं न त्यजत्यपि कीकशम् । इत्थं निपातितास्तेन विप्रा दुष्टेन भूरिशः

ଏଭଳି ସେ ନିର୍ଭୟରେ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଅସ୍ଥିମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ୁନଥିଲା। ଏପରି ଭାବେ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଅନେକ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ନିପାତ କଲା।

Verse 24

एकदा शिवरात्रौ तु भक्तस्त्वेको निजोटजे । सपर्यां देवदेवस्य कृत्वा ध्यानस्थितोऽभवत्

ଏକଦା ପବିତ୍ର ଶିବରାତ୍ରିର ରାତିରେ ଏକା ଭକ୍ତ ନିଜ କୁଟିରେ ଦେବଦେବ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରି, ପରେ ଧ୍ୟାନରେ ସ୍ଥିର ହେଲା।

Verse 25

स च दुंदुभिनिर्ह्रादो दैत्येन्द्रो बलदर्पितः । व्याघ्ररूपं समास्थाय तमादातुं मतिं दधे

ଏବଂ ବଳଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ହ୍ରାଦ ବ୍ୟାଘ୍ରରୂପ ଧାରଣ କରି ତାକୁ ଧରିବାକୁ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 26

तं भक्तं ध्यानमापन्नं दृढचित्तं शिवेक्षणे । कृतास्त्रमन्त्रविन्यासं तं क्रांतुमशकन्न सः

କିନ୍ତୁ ସେ ଦୈତ୍ୟ ସେଇ ଭକ୍ତକୁ ଦମନ କରିପାରିଲା ନାହିଁ—ଯିଏ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ଚିତ୍ତରେ ଦୃଢ, ଶିବଦର୍ଶନେ ଦୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚଳ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରର ବିନ୍ୟାସ କରିଥିଲା।

Verse 27

अथ सर्वं गतश्शम्भुर्ज्ञात्वा तस्याशयं हरः । दैत्यस्य दुष्टरूपस्य वधाय विदधे धियम्

ତେବେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଶମ୍ଭୁ ତାହାର ଅନ୍ତରାଶୟ ଜାଣିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟରୂପ ଦୈତ୍ୟର ବଧ ପାଇଁ ହର ଉପାୟ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 28

यावदादित्सति व्याघ्रस्तावदाविरभूद्धरः । जगद्रक्षामणिस्त्र्यक्षो भक्तरक्षणदक्षधीः

ବ୍ୟାଘ୍ର ଯେତେବେଳେ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ସେତେବେଳେଇ ହର ସେଠାରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ—ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ଜଗତ୍-ରକ୍ଷାର ମଣି, ଭକ୍ତରକ୍ଷାରେ ପରମ ଦକ୍ଷ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ।

Verse 29

रुद्रमायांतमालोक्य तद्भक्तार्चितलिंगतः । दैत्यस्तेनैव रूपेण ववृधे भूधरोपमः

ଭକ୍ତମାନେ ଅର୍ଚ୍ଚିତ କରିଥିବା ସେଇ ଲିଙ୍ଗରୁ ପ୍ରକଟିତ ରୁଦ୍ରମାୟାକୁ ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟଟି ସେଇ ରୂପ ଧରି ପର୍ବତ ସମ ଵିଶାଳ ହେଲା।

Verse 30

सावज्ञमथ सर्वज्ञं यावत्पश्यति दानवः । तावदायातमादाय कक्षायंत्रे न्यपीडयत्

ଦାନବଟି ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞାରେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବାକୁ ଧରି କକ୍ଷରେ ବନ୍ଧା ଯନ୍ତ୍ରରେ ଚାପିଦେଲା।

Verse 31

पंचास्यस्त्वथ पंचास्यं मुष्ट्या मूर्द्धन्यताडयत । भक्तवत्सलनामासौ वज्रादपि कठोरया

ତାପରେ ପଞ୍ଚାସ୍ୟ ପଞ୍ଚାସ୍ୟଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶିଖରରେ ମୁଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ; ‘ଭକ୍ତବତ୍ସଳ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଘାଁ ବଜ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ କଠୋର ଥିଲା।

Verse 32

स तेन मुष्टिघातेन कक्षानिष्पेषणेन च । अत्यार्तमारटद्व्याघ्रो रोदसीं पूरयन्मृतः

ସେଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ମୁଷ୍ଟିଘାତରେ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବାରୁ, ସେ ବ୍ୟାଘ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଦନାରେ ଭୟଙ୍କର ନାଦ କଲା; ତାହାର ଗର୍ଜନରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ପୂରିଗଲା, ଶେଷେ ସେ ମରିଗଲା।

Verse 33

तेन नादेन महता संप्रवेपितमानसाः । तपोधनास्समाजग्मुर्निशि शब्दानुसारतः

ସେଇ ମହାନାଦରେ ଯାହାଙ୍କ ମନ କମ୍ପିତ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ରାତିରେ ଶବ୍ଦକୁ ଅନୁସରି ସେଠାରେ ସମାବେଶ ହେଲେ।

Verse 34

अत्रेश्वरं समालोक्य कक्षीकृतमृगेश्वरम् । तुष्टुवुः प्रणतास्सर्वे शर्वं जयजयाक्षरैः

କକ୍ଷେ ମୃଗେଶ୍ୱରକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅତ୍ରେଶ୍ୱର—ଶର୍ବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣାମ କରି “ଜୟ ଜୟ” ଶବ୍ଦରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 35

ब्राह्मणा ऊचुः । परित्राताः परित्राताः प्रत्यूहाद्दारुणादितः । अनुग्रहं कुरुष्वेश तिष्ठात्रैव जगद्गुरो

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଆମେ ରକ୍ଷା ପାଇଲୁ, ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ଷା ପାଇଲୁ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦରୁ। ହେ ଈଶ! ଅନୁଗ୍ରହ କର; ହେ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ! ଏଠିଏ ରୁହ।

Verse 36

अनेनैव स्वरूपेण व्याघ्रेश इति नामतः । कुरु रक्षां महादेव ज्येष्ठस्थानस्य सर्वदा

ହେ ମହାଦେବ! ଏହି ଏକେ ସ୍ୱରୂପରେ “ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ” ନାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଏହି ପବିତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ଥାନକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କର।

Verse 37

अन्येभ्यो ह्युपसर्गेभ्यो रक्ष नस्तीर्थवासिनः । दुष्टानष्टास्य गौरीश भक्तेभ्यो देहि चाभयम्

ହେ ଗୌରୀଶ! ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ବସୁଥିବା ଆମକୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ଓ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଅଷ୍ଟବଦନ ପ୍ରଭୁ! ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି ତୁମ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଅ।

Verse 38

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां भक्तानां चन्द्रशेखरः । तथेत्युक्त्वा पुनः प्राह स भक्तान्भक्तवत्सलः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର (ଶିବ) ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ପୁଣି ସେଇ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 39

महेश्वर उवाच । यो मामनेन रूपेण द्रक्ष्यति श्रद्धयात्र वै । तस्योपसर्गसंधानं पातयिष्याम्यसंशयम्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଯେ କେହି ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ମୋତେ ଏହି ରୂପରେ ଦର୍ଶନ କରିବ, ତାହାର ଉପରେ ଆସୁଥିବା ଉପସର୍ଗ ଓ ବିଘ୍ନର ଆକ୍ରମଣକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପତନ କରାଇ ନାଶ କରିଦେବି।

Verse 40

मच्चरित्रमिदं श्रुत्वा स्मृत्वा लिंगमिदं हृदि । संग्रामे प्रविशन्मर्त्यो जयमाप्नोत्यसंशयम्

ମୋର ଏହି ଚରିତ୍ର ଶୁଣି, ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ହୃଦୟରେ ସ୍ମରଣରେ ଧାରଣ କରି, ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ସଂଗ୍ରାମରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୟ ପାଏ।

Verse 41

एतस्मिन्नंतरे देवास्समाजग्मुस्सवासवाः । जयेति शब्दं कुर्वंतो महोत्सवपुरस्सरम्

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେଠାରେ ସମାଗମ କଲେ; ‘ଜୟ!’ ବୋଲି ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା, ମହୋତ୍ସବର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ପରି।

Verse 42

प्रणम्य शंकरं प्रेम्णा सर्वे सांजलयस्सुराः । नतस्कंधाः सुवाग्भिस्ते तुष्टुवुर्भक्तवत्सलम्

ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ଓ କାନ୍ଧ ନମାଇ, ସୁବାକ୍ୟରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 43

देवा ऊचुः । जय शंकर देवेश प्रणतार्तिहर प्रभो । एतद्दुंदुभिनिर्ह्रादवधात्त्राता वयं सुराः

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ଜୟ ଶଙ୍କର ଦେବେଶ! ପ୍ରଣତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ! ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ-ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗର୍ଜନରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଆମେ ଦେବମାନେ ତୁମ ଶରଣ ନେଲୁ।

Verse 44

सदा रक्षा प्रकर्तव्या भक्तानां भक्तवत्सल । वध्याः खलाश्च देवेश त्वया सर्वेश्वर प्रभो

ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ! ହେ ଦେବେଶ, ସର୍ବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ—ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ; ଏବଂ ଖଳମାନଙ୍କ ବଧ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେବା ଉଚିତ।

Verse 45

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां सुराणां परमेश्वरः । तथेत्युक्त्वा प्रसन्नात्मा तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

ଦେବମାନଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ପରମେଶ୍ୱର “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ହେଲେ।

Verse 46

सविस्मयास्ततो देवास्स्वंस्वं धाम ययुर्मुदा । तेऽपि विप्रा महाहर्षात्पुनर्याता यथागतम्

ତାପରେ ଦେବମାନେ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାହର୍ଷରେ ଯଥାଗତ ମାର୍ଗରେ ଫେରିଗଲେ।

Verse 47

इदं चरित्रं परम व्याघ्रेश्वरसमुद्भवम् । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि पठेद्वा पाठयेत्तथा

ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ପରମ ଚରିତ୍ରକୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ, ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ାଇବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ।

Verse 48

सर्वान्कामानवाप्नोति नरस्स्वमनसेसितान् । परत्र लभते मोक्षं सर्वदुःखविवर्जितः

ସେ ମନୁଷ୍ୟ ମନରେ ଇଚ୍ଛିତ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏବଂ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।

Verse 49

इदमाख्यानमतुलं शिवलीला मृताक्षरम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं पुत्रपौत्रप्रवर्द्धनम्

ଏହି ଅତୁଲ ଆଖ୍ୟାନ ଶିବଲୀଳାର ଅମୃତମୟ ଅକ୍ଷରରେ ଅବିନାଶୀ। ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ, ଯଶ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।

Verse 50

परं भक्तिप्रदं धन्यं शिवप्रीतिकरं शिवम् । परमज्ञानदं रम्यं विकारहरणं परम्

ସେହି ପରମ ଶିବ ଧନ୍ୟ—ପରମ ଭକ୍ତିଦାତା, ଶିବପ୍ରୀତିକର। ସେ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଦେନ୍ତି, ଅତି ରମ୍ୟ, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବିକାର-ମଲିନତାକୁ ପରମ ଭାବେ ହରଣ କରନ୍ତି।

Verse 58

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वि रुद्रसंहितायां पञ्च युद्धखण्डे दुंदुभिनिर्ह्राददैत्यवधवर्णनं नामाष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ବିଭାଗ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ହ୍ରାଦ ଦୈତ୍ୟବଧବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।