Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 51

शुक्रस्य जठरस्थत्वं तथा मृत्युशमनी-विद्या (Śukra in Śiva’s belly and the death-subduing vidyā)

Devanagari script

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिपक्षः

Transliteration

taṃ bhārgavaṃ prāpya gaṇādhirājo mukhāgninā śastraśatāni dagdhvā | āyātpravṛddhe'suradevayuddhe bhavasya pārśve vyathitāripakṣaḥ

Translation

ସେଇ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି ଗଣାଧିରାଜ ମୁଖାଗ୍ନିରେ ଶତଶତ ଶସ୍ତ୍ର ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ। ପରେ ଅସୁର-ଦେବ ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ହେଲାବେଳେ, ଶତ୍ରୁପକ୍ଷକୁ ବ୍ୟଥିତ କରି ସେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆସି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• भार्गवम्: Bhārgava (descendant of Bhṛgu)
• भार्गवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भार्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भृगुवंशजः (Bhārgava)

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/अव्ययभाव-क्त्वा), ‘having reached/attained’

• गणाधिराजः: the overlord of the gaṇas
• गणाधिराजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण + अधिराज (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गणानाम् अधिराजः इति षष्ठी-तत्पुरुष

• मुखाग्निना: with the fire from (his) mouth
• मुखाग्निना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मुख + अग्नि (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; मुखस्य अग्निः इति षष्ठी-तत्पुरुष; करण (instrument)

• शस्त्रशतानि: hundreds of weapons
• शस्त्रशतानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शस्त्र + शत (प्रातिपदिक-समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; द्विगु-समास (शतानि शस्त्राणि)

• दग्ध्वा: having burned
• दग्ध्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/अव्ययभाव-क्त्वा), ‘having burned’

• आयात्: he came
• आयात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + या (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/लुङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रवृद्धे: when intensified/at its height
• प्रवृद्धे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्रवृद्ध (प्रातिपदिक; वृध्-धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणं ‘युद्धे’; क्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally)

• असुरदेवयुद्धे: in the battle of asuras and devas
• असुरदेवयुद्धे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: असुर + देव + युद्ध (प्रातिपदिक-समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; असुराणां देवानां च युद्धम् इति षष्ठी-तत्पुरुष (समाहारार्थ)

• भवस्य: of Bhava (Śiva)
• भवस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; शिवस्य नाम

• पार्श्वे: at the side
• पार्श्वे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• व्यथितारिपक्षः: one whose enemy-side was distressed
• व्यथितारिपक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यथित + अरि + पक्ष (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अरिणा पक्षः (शत्रुपक्षः) व्यथितः यस्य सः—अर्थतः बहुव्रीहिसदृशः, परन्तु रूपेण ‘व्यथित-अरि-पक्ष’ इति तत्पुरुष-समासवत् प्रयुक्तम्; कर्तृपद

Speaker

Sūta Gosvāmi (narrating to the sages at Naimiṣāraṇya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Characters & Entities

• Shiva
• Bhava
• Shukra (Bhargava)
• Ganas
• Devas
• Asuras

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights Bhava (Śiva) as the supreme refuge (Pati): when conflict intensifies, divine power aligns with Śiva’s side, and hostile forces are pacified. The burning of weapons signifies the futility of ego-driven aggression before Śiva’s śakti.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Bhava is invoked here as Saguna Śiva—the accessible Lord who actively protects dharma. Linga-worship trains the devotee to take shelter in Śiva’s presence (bhāva), just as the gaṇa-chief comes to Bhava’s side in the height of battle.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) for inner fearlessness and protection, along with Tripuṇḍra-bhasma remembrance of Śiva’s purifying fire that burns hostile tendencies (kāma, krodha, ahaṅkāra).