शिवदूतेन युद्धनिश्चयः तथा देवदानवयुद्धारम्भः (Śiva’s Envoy and the Commencement of the Deva–Dānava War)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । स दूतस्तत्र गत्वा च शिववाक्यं जगाद ह । सविस्तरं यथार्थं च निश्चयं तस्य तत्त्वतः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେ ଦୂତ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଶିବଙ୍କ ବାକ୍ୟ କହିଲା; ସବିସ୍ତାରେ, ଯଥାର୍ଥରେ, ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ଶିବଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରକାଶ କଲା।

Verse 2

तच्छुत्वा शंखचूडोऽसौ दानवेन्द्रः प्रतापवान् । अंगीचकार सुप्रीत्या रणमेव स दानवः

ତାହା ଶୁଣି ପ୍ରତାପବାନ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 3

समारुरोह यानं च सहामात्यैश्च सत्वरः । आदिदेश स्वसैन्यं च युद्धार्थं शंकरेण च

ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା-ଅନୁମୋଦନରେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥେ ନିଜ ସେନାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲା।

Verse 4

शिवस्स्वसैन्यं देवांश्च प्रेरयामास सत्वरः । स्वयमप्यखिलेशोपि सन्नद्धोभूच्च लीलया

ଶିବ ଶୀଘ୍ରେ ନିଜ ସେନାକୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟ—ଅଖିଲେଶ୍ୱର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଲୀଳାଭାବେ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 5

युद्धारंभो बभूवाशु नेदुर्वाद्यानि भूरिशः । कोलाहलश्च संजातो वीरशब्दस्तथैव च

ଯୁଦ୍ଧ ତୁରନ୍ତ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବହୁ ବାଦ୍ୟ ନିନାଦିତ ହେଲା; ମହା କୋଳାହଳ ଉଠିଲା ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କ ନାଦ ମଧ୍ୟ ହେଲା।

Verse 6

देवदानवयोर्युद्धं स्परमभून्मुने । धर्मतो युयुधे तत्र देवदानवयोर्गणः

ହେ ମୁନେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ତଥାପି ସେଠାରେ ଦେବ-ଦାନବ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଗଣ ଧର୍ମାନୁସାରେ, ନୀତିମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ରହି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 7

स्वयं महेन्द्रो युयुधे सार्धं च वृषपर्वणा । भास्करो युयुधे विप्रचित्तिना सह धर्मतः

ସ୍ୱୟଂ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ସହ—ଦୁହେଁ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଯୁଦ୍ଧନୀତି ଅନୁସାରେ ଲଢ଼ିଲେ।

Verse 8

दंभेन सह विष्णुश्च चकार परमं रणम् । कालासुरेण कालश्च गोकर्णेन हुताशनः

ବିଷ୍ଣୁ ଦମ୍ଭ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ରଣ କଲେ। କାଳ କାଳାସୁର ସହ, ଏବଂ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ଗୋକର୍ଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 9

कुबेरः कालकेयेन विश्वकर्मा मयेन च । भयंकरेण मृत्युश्च संहारेण यमस्तथा

କୁବେରଙ୍କୁ କାଳକେୟ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ମୟ; ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଯମଙ୍କୁ ସଂହାର—ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ରୋକି ଧରିଲେ।

Verse 10

कालम्बिकेन वरुणश्चंचलेन समीरणः । बुधश्च घटपृष्ठेन रक्ताक्षेण शनैश्चरः

ବରୁଣ କାଳମ୍ବିକ ଉପରେ, ସମୀରଣ ଚଞ୍ଚଳ ଉପରେ; ବୁଧ ଘଟପୃଷ୍ଠ ଉପରେ, ଶନୈଶ୍ଚର ରକ୍ତାକ୍ଷ ଉପରେ—ନିଜ ନିଜ ବାହନ ସହ ଯୁଦ୍ଧବ୍ୟୂହରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 11

जयन्तो रत्नसारेण वसवो वर्चसां गणैः । अश्विनौ दीप्तिमद्भ्यां च धूम्रेण नलकूबरः

ଜୟନ୍ତ ରତ୍ନସାର ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଲା। ବସୁମାନେ ତେଜସ୍ବୀ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦଳ ସହ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଧୂମ୍ର ସହ ନଲକୂବର ମଧ୍ୟ ଆସିଲା।

Verse 12

धुरंधरेण धर्मश्च गणकाक्षेण मंगलः । शोभाकरेण वैश्वानः पिपिटेन च मन्मथः

ଧୁରନ୍ଧର ସହ ଧର୍ମ ଆସିଲେ; ଗଣକାକ୍ଷ ସହ ମଙ୍ଗଳ ଆସିଲେ। ଶୋଭାକର ସହ ବୈଶ୍ୱାନ (ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱ) ଆସିଲେ, ଏବଂ ପିପିଟ ସହ ମନ୍ମଥ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 13

गोकामुखेन चूर्णेन खड्गनाम्नाऽसुरेण च । धूम्रेण संहलेनापि विश्वेन च प्रतापिना

ଗୋକାମୁଖ, ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଖଡ୍ଗନାମକ ଅସୁର, ଧୂମ୍ର, ସଂହଲ ଏବଂ ପ୍ରତାପୀ ବିଶ୍ୱ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ମହାବଳ ଅସୁର; ଗର୍ବ ଓ ରଣଶକ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲେ।

Verse 14

पलाशेन द्वादशाऽर्का युयुधुर्धर्मतः परे । असुरैरमरास्सार्द्धं शिवसाहाय्यशालिनः

ତାପରେ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ରମରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ପଲାଶ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ମୁକାବିଲା କଲେ।

Verse 15

एकादश महारुद्राश्चैकादशभयंकरैः । असुरैर्युयुधुर्वीरैर्मैहाबलपराक्रमैः

ତାପରେ ଏକାଦଶ ମହାରୁଦ୍ର ଏକାଦଶ ଭୟଙ୍କର ଅସୁରବୀରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ—ସେମାନେ ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ଥିଲେ।

Verse 16

महामणिश्च युयुधे चोग्रचंडादिभिस्सह । राहुणा सह चन्द्रश्च जीवः शुक्रेण धर्मतः

ମହାମଣି ଉଗ୍ରଚଣ୍ଡ ଆଦିଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁ ସହ, ଏବଂ ଜୀବ ଶୁକ୍ର ସହ—ଧର୍ମାନୁସାରେ ନିଜ-ନିଜ ପକ୍ଷକ୍ରମେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 17

नन्दीश्वरादयस्सर्वे दानवप्रवरैस्सह । युयुधुश्च महायुद्धे नोक्ता विस्तरतः पृथक्

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଆଦି ଶିବଗଣନାୟକମାନେ ସମସ୍ତେ ଦାନବପ୍ରବରମାନଙ୍କ ସହ ସେଇ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଅଲଗା ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଇନାହିଁ।

Verse 18

वटमूले तदा शंभुस्तस्थौ काल्याः सुतेन च । सर्वे च युयुधुस्सैन्यसमूहास्सततं मुने

ତେବେ ଶମ୍ଭୁ ବଟବୃକ୍ଷର ମୂଳେ କାଳୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ହେ ମୁନେ, ସମସ୍ତ ସେନାସମୂହ ସତତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

Verse 19

रत्नसिंहासने रम्ये कोटिदानवसंयुतः । उवास शंखचूडश्च रत्नभूषणभूषितः

ରତ୍ନାଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଶଙ୍ଖଚୂଡ ରମ୍ୟ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଆସୀନ ହେଲା। ତାହାର ଚାରିପାଖେ କୋଟି କୋଟି ଦାନବ-ଯୋଦ୍ଧା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ।

Verse 20

महायुद्धो बभूवाथ देवासुरविमर्दनः । नानायुधानि दिव्यानि चलंतिस्म महामृधे

ତାପରେ ଦେବ ଓ ଅସୁର—ଉଭୟଙ୍କୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା ମହାଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେହି ମହାମୃଧେ ନାନା ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଘୂରି ଚଳିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 21

गदर्ष्टिपट्टिशाश्चक्रभुशुंडिप्रासमुद्गराः । निस्त्रिंशभल्लपरिघाः शक्त्युन्मुखपरश्वधाः

ଗଦା, ଦଣ୍ଡ, ଭାଲ, ଚକ୍ରାୟୁଧ, ଭୂଶୁଣ୍ଡୀ ପ୍ରକ୍ଷେପାସ୍ତ୍ର, ପ୍ରାସ ଓ ମୁଦ୍ଗର; ଖଡ୍ଗ, ବାଣ, ପରିଘ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉନ୍ମୁଖ ପରଶୁ—ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଦିଗରେ ଏମିତି ଶସ୍ତ୍ର ଝଲମଲ କରୁଥିଲା।

Verse 22

शरतोमरखड्गाश्च शतघ्न्यश्च सहस्रशः । भिंदिपालादयश्चान्ये वीरहस्तेषु शोभिताः

ଶର, ତୋମର ଓ ଖଡ୍ଗ, ଏବଂ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଶତଘ୍ନୀ; ଭିନ୍ଦିପାଳ ଆଦି ଅନ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ବୀରମାନଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିଥିଲେ।

Verse 23

शिरांसि चिच्छिदुश्चैभिर्वीरास्तत्र महो त्सवाः । वीराणामुभयोश्चैव सैन्ययोर्गर्जतो रणे

ସେହି ରଣଭୂମିରେ ବୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମହୋତ୍ସବ ପରି ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶିରଛେଦ କଲେ। ଉଭୟ ପକ୍ଷର ବୀରସେନା ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ଘୋର ଗର୍ଜନ କରିଲା।

Verse 24

गजास्तुरंगा बहवः स्यन्दनाश्च पदातयः । सारोहवाहा विविधास्तत्रासन् सुविखंडिताः

ସେଠାରେ ଅନେକ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି—ତାଙ୍କର ଆରୋହୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବାହନ ସହିତ—ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ।

Verse 25

निकृत्तबाहूरुकरकटिकर्णयुगांघ्रयः । संछिन्नध्वजबाणासितनुत्र वरभूषणाः

ତାଙ୍କର ବାହୁ, ଉରୁ, କର, କଟି, କାନର ଯୁଗଳ ଓ ପାଦ କାଟି ପଡ଼ିଥିଲା; ଧ୍ୱଜ, ବାଣ, ଖଡ୍ଗ ଓ କବଚ ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା—ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 26

समुद्धतकिरीटैश्च शिरोभिस्सह कुंडलैः । संरंभनष्टैरास्तीर्णा बभौ भूः करभोरुभिः

ଉଖଡ଼ିଯାଇଥିବା କିରୀଟ ଓ କାନର କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ଛିନ୍ନ ଶିରମାନେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରୋଷରେ ଭଙ୍ଗିଥିବା ବଳିଷ୍ଠ ଉରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ସର୍ବତ୍ର ଆସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଗଲା।

Verse 27

महाभुजैस्साभरणैस्संछिन्नैस्सायुधैस्तथा । अंगैरन्यैश्च सहसा पटलैर्वा ससारघैः

ତେବେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ଆଭୂଷଣଯୁକ୍ତ ଓ ଆୟୁଧଧାରୀ ଛିନ୍ନ ମହାବାହୁମାନଙ୍କର ଢେର, ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ, ଘନ ଗୁଚ୍ଛ ପରି ପସରି କୁପ୍ପାକୁପ୍ପା ହୋଇ ପଡ଼ିଲା।

Verse 28

मृधे भटाः प्रधावंतः कबंधान् स्वशिरोक्षिभिः । पश्यंतस्तत्र चोत्पेतुरुद्यतायुधसद्भुजैः

ଯୁଦ୍ଧରେ ଧାଉଥିବା ଭଟମାନେ ସେଠାରେ ନିଜ ଛିନ୍ନ ଶିର ଓ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ କବନ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସେ କବନ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ବଳିଷ୍ଠ ଭୁଜାରେ ଆୟୁଧ ଉଠାଇ ସେଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁନଃ ଉଛଳି ଉଠିଲେ।

Verse 29

वल्गंतोऽतितरां वीरा युयुधुश्च परस्परम् । शस्त्रास्त्रैर्विविधैस्तत्र महाबलपराक्रमाः

ସେଠାରେ ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ବୀରମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ସାହରେ ଉଛଳି ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରହାର କରିଲେ।

Verse 30

केचित्स्वर्णमुखैर्बाणैर्विनिहत्य भटान्मृधे । व्यनदन् वीरसन्नादं सतोया इव तोयदाः

କେତେକ ଯୋଦ୍ଧା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖ ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଟମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ବୀରସନ୍ନାଦରେ ଗର୍ଜିଲେ—ଜଳଭରା ମେଘ ଗର୍ଜନ କରିବା ପରି।

Verse 31

सर्वतश्शरकूटेन वीरस्सरथसारथिम् । वीरं संछादयामास प्रावृट्सूर्यमिवांबुदः

ସେ ପରାକ୍ରମୀ ବୀର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାଣର ଘନବର୍ଷା କରି ରଥ ଓ ସାରଥି ସହିତ ସେ ବୀରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଛାଦିତ କଲା—ଯେପରି ବର୍ଷାକାଳରେ ମେଘ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦିଏ।

Verse 32

अन्योन्यमभिसंसृत्य युयुधुर्द्वन्द्वयोधिनः । आह्वयंतो विशंतोऽग्रे क्षिपंतो मर्मभिर्मिथः

ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୋଧୀମାନେ ପରସ୍ପର ନିକଟକୁ ଆସି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ—ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପରସ୍ପରର ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ।

Verse 33

सर्वतो वीरसंघाश्च नानाबाहुध्वजायुधाः । व्यदृश्यंत महासंख्ये कुर्वंतः सिंहसंरवम्

ସେଇ ମହାସଂଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୀରସଂଘମାନେ ଦେଖାଦେଲେ—ନାନା ପ୍ରକାର ଧ୍ୱଜ ଓ ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରି, ସିଂହନାଦ ସଦୃଶ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।

Verse 34

महारवान्स्वशंखांश्च विदध्मुर्वै पृथक् पृथक् । वल्गनं चक्रिरे तत्र महावीराः प्रहर्षिताः

ମହାନାଦ ସହିତ ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହାବୀର ନିଜ ନିଜ ଶଙ୍ଖକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଫୁଙ୍କିଲେ; ହର୍ଷିତ ହୋଇ ରଣଭୂମିରେ ଉତ୍ସାହପୂର୍ଣ୍ଣ ବୀରଚାଳ ଦେଖାଇଲେ।

Verse 35

एवं चिरतरं कालं देवदानवयोर्महत् । बभूव युद्धं विकटं करालं वीरहर्षदम्

ଏଭଳି ଅତି ଦୀର୍ଘ କାଳ ଧରି ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା—ଭୟଙ୍କର, ବିକଟ, କରାଳ ରୂପୀ ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କୁ ହର୍ଷ ଦେବାଳା।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे परस्परयुद्धवर्णनं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ଶଙ୍ଖଚୂଡବଧ ପ୍ରସଙ୍ଗାନ୍ତର୍ଗତ ‘ପରସ୍ପରଯୁଦ୍ଧବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଛତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।