शिवलोकप्रवेशः (Entry into Śivaloka through successive gateways)
ଅଧ୍ୟାୟ ୩୦ରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଥିବା ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିଧିବତ୍ ଅନୁମତି ନେଇ ଶିବଲୋକ ପ୍ରବେଶର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। ସନତ୍କୁମାର କହନ୍ତି—ଆଗନ୍ତୁକ ଦେବ (ବୃତ୍ତାନ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା/ରାମେଶ୍ୱର) ‘ମହାଦିବ୍ୟ’ ଶିବଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ଏହା ନିରାଧାର ଓ ଅଭୌତିକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତରାନନ୍ଦରେ ରତ୍ନଶୋଭିତ ତେଜୋମୟ ଲୋକ ଦେଖି ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେଠାରେ ଗଣମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ମଣିଭୂଷିତ; ଶୈବ ଲକ୍ଷଣରେ ପଞ୍ଚମୁଖ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳାଦି ଆୟୁଧଧାରୀ, ଭସ୍ମ-ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଅଲଙ୍କୃତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଶିବଦର୍ଶନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜଣାଇଲେ, ଆଜ୍ଞା ମିଳି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପନ୍ଦରଟି ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୁଏ। ଶେଷରେ ମହାଦ୍ୱାରରେ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ; ସ୍ତୁତି ଓ ନମସ୍କାର ପରେ ନନ୍ଦୀ ଅନୁମତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ତଃପ୍ରାଙ୍ଗଣକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଅଧ୍ୟାୟଟି ଭକ୍ତି, ସ୍ତୁତି ଓ ଅନୁମୋଦିତ ପ୍ରବେଶର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । गत्वा तदैव स विधिस्तदा व्यास रमेश्वरः । शिवलोकं महादिव्यं निराधारमभौतिकम्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍, ହେ ବ୍ୟାସ, ସେହି ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା ମହାଦିବ୍ୟ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେ ଆଧାରହୀନ ଓ ଭୌତିକତାତୀତ।
Verse 2
साह्लादोभ्यन्तरं विष्णुर्जगाम मुदिताननः । नानारत्नपरिक्षिप्तं विलसंतं महोज्ज्वलम्
ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ତର ଭରି, ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ଭବ୍ୟ ଅନ୍ତଃକକ୍ଷକୁ ଗଲେ; ଯାହା ନାନା ରତ୍ନରେ ସର୍ବତ୍ର ଶୋଭିତ ଓ ମହାତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।
Verse 3
संप्राप्य प्रथमद्वारं विचित्रं गणसेवितम् । शोभितं परया लक्ष्म्या महोच्चमतिसुन्दरम्
ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି—ଯାହା ବିଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣର ଓ ଶିବଗଣମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ—ସେ ଦ୍ୱାରକୁ ପରମ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ, ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ଓ ଅତିସୁନ୍ଦର ଦେଖିଲେ।
Verse 4
ददर्श द्वारपालांश्च रत्नसिंहासनस्थितान् । शोभिताञ्श्वेतवस्त्रैश्च रत्नभूषणभूषितान्
ସେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଆସୀନ, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଦୀପ୍ତ ଓ ରତ୍ନାଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
Verse 5
पञ्चवक्त्रत्रिनयनान्गौरसुन्दरविग्रहान् । त्रिशूलादिधरान्वीरान्भस्मरुद्राक्षशोभितान्
ସେ ପଞ୍ଚମୁଖ, ତ୍ରିନୟନ, ଗୌର ଓ ସୁନ୍ଦର ଦେହଧାରୀ ବୀରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ ଆଦି ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରି, ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
Verse 6
सब्रह्मापि रमेशश्च तान् प्रणम्य विनम्रकः । कथयामास वृत्तान्तं प्रभुसंदर्शनार्थकम्
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ରମେଶ ନମ୍ରଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଦର୍ଶନକୁ ନେଇଯିବା ଉପଖ୍ୟାନ କହିଲେ।
Verse 7
तदाज्ञां च ददुस्तस्मै प्रविवेश तदाज्ञया । परं द्वारं महारम्यं विचित्रं परम प्रभम्
ସେମାନେ ତାହାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ; ସେଇ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସେ ପରମ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କଲା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମ୍ୟ, ବିଚିତ୍ର ଓ ପରମ ପ୍ରଭାମୟ।
Verse 8
प्रभूपकंठगत्यर्थं वृत्तांतं संन्यवेदयत् । तद्द्वारपाय चाज्ञप्तस्तेनान्यं प्रविवेश ह
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇବା ନିମିତ୍ତେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯଥାବିଧି ନିବେଦନ କଲା। ଏବଂ ସେଇ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଅନ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Verse 9
एवं पंचदशद्वारान्प्रविश्य कमलोद्भवः । महाद्वारं गतस्तत्र नन्दिनं प्रददर्श ह
ଏଭଳି ପନ୍ଦରଟି ଦ୍ୱାର ପ୍ରବେଶ କରି କମଳୋଦ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା) ମହାଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଶିବଧାମର ରକ୍ଷକ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 10
सम्यङ्नत्वा च तं स्तुत्वा पूर्ववत्तेन नन्दिना । आज्ञप्तश्च शनैर्विष्णुर्विवेशाभ्यंतरं मुदा
ତାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କରି, ନନ୍ଦି ପୂର୍ବବତ୍ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ; ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆନନ୍ଦରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 11
ददर्श गत्वा तत्रोच्चैस्सभां शंभोस्समुत्प्रभाम् । तां पार्षदैः परिवृतां लसद्देहैस्सुभूषिताम्
ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ଉଚ୍ଚରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସଭାକୁ ଦେଖିଲା—ଶିବପାର୍ଷଦମାନେ ଘେରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜ୍ଵଳମାନ ଦେହକାନ୍ତିରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।
Verse 12
महेश्वरस्य रूपैश्च दिग्भुजैश्शुभकांतिभिः । पञ्चवक्त्रैस्त्रिनयनैश्शितिकंठमहोज्ज्वलैः
ସେମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ ଦର୍ଶନ କଲେ—ଶୁଭ କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ, ଯାହାଙ୍କ ଭୁଜା ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତକୁ ପ୍ରସାରିତ; ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ତ୍ରିନୟନ, ନୀଳକଣ୍ଠ ପ୍ରଭୁ ମହାତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
Verse 13
सद्रत्नयुक्तरुद्राक्षभस्माभरणभूषितैः । नवेन्दुमंडलाकारां चतुरस्रां मनोहराम्
ତାହା ଶୁଭ ରତ୍ନ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା, ଭସ୍ମଧାରଣ ଓ ଆଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା; ନବଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ ଆକାର, ଚତୁରସ୍ର ଓ ମନୋହର।
Verse 14
मणीन्द्रहारनिर्माणहीरसारसुशोभिताम् । अमूल्यरत्नरचितां पद्मपत्रैश्च शोभिताम्
ତାହା ମଣୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ହାରରେ ଜଡିତ ହୀରକସାରରେ ସୁଶୋଭିତ; ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ରଚିତ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ଆଳଙ୍କାରରେ ଅଧିକ ଶୋଭିତ।
Verse 15
माणिक्यजालमालाभिर्नानाचित्रविचित्रिताम् । पद्मरागेन्द्ररचितामद्भुतां शंकरेच्छया
ତାହା ମାଣିକ୍ୟଜାଳମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ନାନା ଚିତ୍ର-ବିଚିତ୍ର ରଚନାରେ ସୁଶୋଭିତ; ପଦ୍ମରାଗେନ୍ଦ୍ର ରଚିତ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରକଟ ଅଦ୍ଭୁତ କୃତି।
Verse 16
सोपानशतकैर्युक्तां स्यमंतकविनिर्मितैः । स्वर्णसूत्रग्रन्थियुक्तैश्चारुचन्दनपल्लवैः
ତାହା ସ୍ୟମନ୍ତକ ନିର୍ମିତ ଶତଶତ ସୋପାନରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣସୂତ୍ରର ଗଠିରେ ବନ୍ଧା ମନୋହର ଚନ୍ଦନ ପଲ୍ଲବରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
Verse 17
इन्द्रनीलमणिस्तंभैर्वेष्टितां सुमनोहराम् । सुसंस्कृतां च सर्वत्र वासितां गंधवायुना
ସେହି ସ୍ଥାନ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳମଣିର ସ୍ତମ୍ଭଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲା। ସର୍ବତ୍ର ସୁସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନରେ ସବୁଦିଗେ ସୁବାସିତ ଥିଲା।
Verse 18
सहस्रयोजनायामां सुपूर्णां बहुकिंकरैः । ददर्श शंकरं सांबं तत्र विष्णुस्सुरेश्वरः
ସହସ୍ର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଅନେକ କିଙ୍କରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେବେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାରେ ଅମ୍ବା (ଉମା) ସହିତ ଶୁଭ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 19
वसंतं मध्यदेशे च यथेन्दुतारकावृतम् । अमूल्यरत्ननिर्माणचित्रसिंहासनस्थितम्
ମଧ୍ୟଦେଶରେ ବସନ୍ତସଦୃଶ ଦୀପ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ଯେନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ତାହାକୁ ଘେରିଛନ୍ତି। ସେ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ନିର୍ମିତ ବିଚିତ୍ର ସିଂହାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ।
Verse 20
किरीटिनं कुंडलिनं रत्नमालाविभूषितम् । भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं बिभ्रतं केलिपंकजम्
ସେ କିରୀଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ରତ୍ନମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଧୂସରିତ ଥିଲା ଏବଂ ହସ୍ତରେ କେଲି-ପଙ୍କଜ—କ୍ରୀଡାର ପ୍ରତୀକ ପଦ୍ମ—ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
Verse 21
पुरतो गीतनृत्यश्च पश्यंतं सस्मितं मुदा
ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ସେ ଆନନ୍ଦରେ ମୃଦୁ ହସ ସହିତ ତାହାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
Verse 22
शांतं प्रसन्नमनसमुमाकांतं महोल्लसम् । देव्या प्रदत्त ताम्बूलं भुक्तवंतं सुवासितम्
ସେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଶାନ୍ତ, ପ୍ରସନ୍ନମନ, ଉମାକାନ୍ତ ଓ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ; ଦେବୀ ଅର୍ପିତ ସୁଗନ୍ଧିତ ତାମ୍ବୂଳ ଗ୍ରହଣ କରି ଚବାଉଥିଲେ।
Verse 23
गणैश्च परया भक्त्या सेवितं श्वेतचामरैः । स्तूयमानं च सिद्धैश्च भक्तिनम्रात्मकंधरैः
ତାଙ୍କୁ ଗଣମାନେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଶ୍ୱେତ ଚାମରରେ ପଖା ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
Verse 24
गुणातीतं परेशानं त्रिदेवजनकं विभुम् । निर्विकल्पं निराकारं साकारं स्वेच्छया शिवम्
ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଯିଏ ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ପରମେଶ୍ୱର, ତ୍ରିଦେବଙ୍କ ଜନକ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ପରମତତ୍ତ୍ୱରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ନିରାକାର, ତଥାପି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ସାକାର ହୋଇ କୃପା କରନ୍ତି।
Verse 25
अमायमजमाद्यञ्च मायाधीशं परात्परम् । प्रकृतेः पुरुषस्यापि परमं स्वप्रभुं सदा
ସେ ମାୟାରହିତ, ଅଜ, ଅନାଦି; ମାୟାଧୀଶ, ପରାତ୍ପର। ସଦା ସ୍ୱପ୍ରଭୁ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ—ଦୁହିଁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ଅତୀତ।
Verse 26
एवं विशिष्टं तं दृष्ट्वा परिपूर्णतमं समम् । विष्णुर्ब्रह्मा तुष्टुवतुः प्रणम्य सुकृतांजली
ଏପରି ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ, ସର୍ବାଧିକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ୱରୂପ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଣାମ କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 27
विष्णुविधी ऊचतुः । देवदेव महादेव परब्रह्माखिलेश्वर । त्रिगुणातीत निर्व्यग्र त्रिदेवजनक प्रभो
ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ ପରବ୍ରହ୍ମ ଓ ଅଖିଲେଶ୍ୱର! ହେ ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ, ସଦା ନିର୍ବ୍ୟଗ୍ର—ହେ ତ୍ରିଦେବଜନକ, ମହାପ୍ରଭୁ!
Verse 28
वयं ते शरणापन्ना रक्षस्मान्दुखितान्विभो । शंखचूडार्दितान्क्लिष्टान्सन्नाथान्परमेश्वर
ଆମେ ତୁମ ଶରଣାଗତ; ହେ ବିଭୁ, ଦୁଃଖିତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଶଂଖଚୂଡ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଓ କ୍ଲେଶିତ ଆମେ—ହେ ପରମେଶ୍ୱର—ତୁମେ ହିଁ ସତ୍ୟ ନାଥ ଓ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।
Verse 29
अयं योऽधिष्ठितो लोको गोलोक इति स स्मृतः । अधिष्ठाता तस्य विभुः कृष्णोऽयं त्वदधिष्ठितः
ଏହି ଅଧିଷ୍ଠିତ ଲୋକ ‘ଗୋଲୋକ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତାହାର ଅଧିଷ୍ଠାତା ବିଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶିବ, ତୁମ ଅଧୀନ—ତୁମେ ଯାହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛ—।
Verse 30
इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे देवदेवस्तुतिर्नाम त्रिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ଶଂଖଚୂଡବଧ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ‘ଦେବଦେବ-ସ୍ତୁତି’ ନାମକ ତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 31
तेन निस्सारिताः शंभो पीड्यमानाः समंततः । हृताधिकारस्त्रिदशा विचरंति महीतले
ହେ ଶମ୍ଭୋ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଅଧିକାର ହରାଇଥିବା ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନେ ପୃଥିବୀତଳେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 32
त्वां विना न स वध्यश्च सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । तं घातय महेशान लोकानां सुखमावह
ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଆପଣ ବିନା ତ୍ରିଦିବବାସୀ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ହେ ମହେଶାନ, ଆପଣେ ତାକୁ ଘାତ କରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ଆଣନ୍ତୁ।
Verse 33
त्वमेव निर्गुणस्सत्योऽनंतोऽनंतपराक्रमः । सगुणश्च सन्निवेशः प्रकृतेः पुरुषात्परः
ଆପଣେ ଏକମାତ୍ର ନିର୍ଗୁଣ ସତ୍ୟ—ଅନନ୍ତ, ଅନନ୍ତ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ। ତଥାପି ଆପଣ ସଗୁଣ ହୋଇ ରୂପ-ଆକାରରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ—ଉଭୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପରମ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 34
रजसा सृष्टिसमये त्वं ब्रह्मा सृष्टिकृत्प्रभो । सत्त्वेन पालने विष्णुस्त्रिभुवावन कारकः
ହେ ପ୍ରଭୁ! ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ରଜୋଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା ହୋଇ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏବଂ ପାଳନକାଳେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁ ହୋଇ ତ୍ରିଭୁବନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 35
तमसा प्रलये रुद्रो जगत्संहारकारकः । निस्त्रैगुण्ये शिवाख्यातस्तुर्य्यो ज्योतिः स्वरूपकः
ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ତମୋଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ର ଜଗତ୍ର ସଂହାରକ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ସେଇ ଶିବ ନାମେ ଖ୍ୟାତ—ତୁରୀୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ୟୋତିସ୍ୱରୂପ।
Verse 36
त्वं दीक्षया च गोलोके त्वं गवां परिपालकः । त्वद्गोशालामध्यगश्च कृष्णः क्रीडत्यहर्निशम्
ଦୀକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଗୋଲୋକରେ ବସିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ତୁମେ ଗାଈମାନଙ୍କର ପରିପାଳକ। ତୁମ ଗୋଶାଳାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରହି କୃଷ୍ଣ ଦିନ-ରାତି ଲୀଳା କରନ୍ତି।
Verse 37
त्वं सर्वकारणं स्वामी विधि विष्ण्वीश्वरः परम् । निर्विकारी सदा साक्षी परमात्मा परेश्वरः
ତୁମେ ସର୍ବ କାରଣର କାରଣ, ସ୍ୱାମୀ; ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପରମ ଅଧିପତି। ତୁମେ ନିର୍ବିକାର, ସଦା ସାକ୍ଷୀ, ପରମାତ୍ମା ଓ ପରେଶ୍ୱର।
Verse 38
दीनानाथसहायी च दीनानां प्रतिपालकः । दीनबंधुस्त्रिलोकेशश्शरणागतवत्सलः
ସେ ଦୀନମାନଙ୍କର ନାଥ-ସହାୟ, ଦୀନମାନଙ୍କର ପ୍ରତିପାଳକ। ଦୀନବନ୍ଧୁ, ତ୍ରିଲୋକେଶ, ଶରଣାଗତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ବାତ୍ସଲ୍ୟଶୀଳ।
Verse 39
अस्मानुद्धर गौरीश प्रसीद परमेश्वरः । त्वदधीना वयं नाथ यदिच्छसि तथा कुरु
ହେ ଗୌରୀଶ! ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ହେ ପରେଶ୍ୱର—ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ହେ ନାଥ! ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁମ ଅଧୀନ; ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହିପରି କର।
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तौ सुरौ व्यास हरिर्ब्रह्मा च वै तदा । विरेमतुः शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा विनीतकौ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ! ଏପରି କହି ସେଇ ଦୁଇ ଦେବ, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ତେବେ ବିରତ ହେଲେ। ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କର ଯୋଡି, ବିନୀତଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
Frequently Asked Questions
The chapter depicts Viṣṇu’s (and the accompanying divine party’s) entry toward Śivaloka through successive guarded gateways, culminating in meeting Nandin at the great gate and receiving permission to enter the inner precinct.
They symbolize graded spiritual access: movement from outer perception to inner proximity requires humility (praṇāma), praise (stuti), right intention (darśanārtha), and grace-mediated authorization—an allegory for disciplined approach to the Absolute.
Śaiva guardians are described with pañcavaktra (five faces), trinayana (three eyes), weapons such as the triśūla, and ascetic-devotional emblems like bhasma (sacred ash) and rudrākṣa—signaling Śiva’s sovereign domain.