शङ्खचूडकस्य राज्याभिषेकः तथा शक्रपुरीं प्रति प्रस्थानम् | Śaṅkhacūḍa’s Coronation and March toward Indra’s City

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । स्वगेहमागते तस्मिञ्शंखचूडे विवाहिते । तपः कृत्वा वरं प्राप्य मुमुदुर्दानवादयः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ବିବାହ ପରେ ଶଙ୍ଖଚୂଡ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଆସିଲା। ତପ କରି ବର ପାଇ ଦାନବ ଆଦିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 2

स्वलोकादाशु निर्गत्य गुरुणा स्वेन संयुताः । सर्वे सुरास्संमिलितास्समाजग्मुस्तदंतिकम्

ନିଜ-ନିଜ ଲୋକରୁ ଶୀଘ୍ର ବାହାରି, ନିଜ-ନିଜ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେହି ସ୍ଥାନର ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 3

प्रणम्य तं सविनयं संस्तुत्य विविधादरात् । स्थितास्तत्रैव सुप्रीत्या मत्वा तेजस्विनं विभुम्

ବିନୟସହିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଆଦରରେ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କୁ ତେଜସ୍ବୀ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜାଣି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ସେଠାରେଇ ରହିଲେ।

Verse 4

सोपि दम्भात्मजो दृष्ट्वा गतं कुल गुरुं च तम् । प्रणनाम महाभक्त्या साष्टांगं परमादरात्

ସେହି ପୂଜ୍ୟ କୁଳଗୁରୁ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦମ୍ଭର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ପରମ ଆଦରରେ ମହାଭକ୍ତି ସହିତ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 5

अथ शुक्रः कुलाचार्यो दृष्ट्वाशिषमनुत्तमम् । वृत्तांतं कथयामास देवदानवयोस्तदा

ତାପରେ ଦୈତ୍ୟକୁଳର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶୁକ୍ର ସେହି ଅନୁତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 6

तदा समुत्सवो जातोऽसुराणां मुदितात्मनाम् । उपायनानि सुप्रीत्या ददुस्तस्मै च तेऽखिलाः

ତେବେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟ ଥିବା ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହୋତ୍ସବ ହେଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ତାଙ୍କୁ ଉପହାର-କାନିକା ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 7

ततस्स सम्मतं कृत्वा सुरैस्सर्वैस्समुत्सवम् । दानवाद्यसुराणां तमधिपं विदधे गुरुः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମତି ଓ ଉତ୍ସବଭାବ ସହ, ଗୁରୁ ତାହାକୁ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟ ଅସୁରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି କରି ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 9

अथ दम्भात्मजो वीरश्शंखचूडः प्रतापवान् । राज्याभिषेकमासाद्य स रेजे सुरराट् तदा

ତାପରେ ଦମ୍ଭର ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବୀର ଶଂଖଚୂଡ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇ, ସେ ସମୟରେ ଦେବରାଜ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିଲା।

Verse 10

स सेनां महतीं कर्षन्दैत्यदानवरक्षसाम् । रथमास्थाय तरसा जेतुं शक्रपुरीं ययौ

ସେ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନାକୁ ସହ ନେଇ, ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ତ୍ୱରାରେ ଶକ୍ରପୁରୀ (ଅମରାବତୀ) ଜୟ କରିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 11

गच्छन्स दानवेन्द्रस्तु तेषां सेवनकुर्वताम् । विरेजे शशिवद्भानां ग्रहाणां ग्रहराडिव

ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଆଗକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନେ ସେବାରେ ନିରତ ଥିଲେ; ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଗ୍ରହରାଜ ପରି ଶୋଭିଲା।

Verse 12

आगच्छंतं शङ्खचूडमाकर्ण्याखण्डलस्स्वराट् । निखिलैरमरैस्सार्द्धं तेन योद्धुं समुद्यतः

ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଆସୁଛି ବୋଲି ଶୁଣି ସ୍ୱରାଟ୍ ଅଖଣ୍ଡଳ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ତାହା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 13

तदाऽसुरैस्सुराणां च संग्रामस्तुमुलो ह्यभूत् । वीराऽऽनन्दकरः क्लीबभयदो रोमहर्षणः

ତେବେ ଅସୁର ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ତୁମୁଳ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ହେଲା—ଯାହା ବୀରମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା, କାୟରମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଲା, ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ରୋମାଞ୍ଚିତ କଲା।

Verse 14

महान्कोलाहलो जातो वीराणां गर्जतां रणे । वाद्यध्वनिस्तथा चाऽऽसीत्तत्र वीरत्ववर्द्धिनी

ରଣଭୂମିରେ ବୀରମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନରୁ ମହା କୋଳାହଳ ଉଠିଲା; ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଗୁଞ୍ଜିଲା, ଯାହା ବୀରତ୍ୱ ବଢ଼ାଉଥିଲା।

Verse 15

देवाः प्रकुप्य युयुधुरसुरैर्बलवत्तराः । पराजयं च संप्रापुरसुरा दुद्रुवुर्भयात्

ଦେବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ—ଏବେ ଅଧିକ ବଳବାନ ହୋଇ—ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଭୟରେ ପଳାଇଲେ।

Verse 16

पलायमानास्तान्दृष्ट्वा शंखचूडस्स्वयं प्रभुः । युयुधे निर्जरैस्साकं सिंहनादं प्रगर्ज्य च

ସେମାନେ ପଳାଉଥିବାକୁ ଦେଖି ଦୈତ୍ୟାଧିପ ଶଙ୍ଖଚୂଡ ସ୍ୱୟଂ ରଣକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସିଂହନାଦ ପରି ଗର୍ଜି ଅମର ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 17

तरसा सहसा चक्रे कदनं त्रिदिवौकसाम् । प्रदुद्रुवुस्सुरास्सर्वे तत्सुतेजो न सेहिरे

ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଗ ଓ ସହସା ବଳରେ ସେ ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ସଂହାର କଲା। ସେହି ପୁତ୍ରର ଦାହକ ତେଜ ସହିନପାରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପଳାଇଲେ।

Verse 18

यत्र तत्र स्थिता दीना गिरीणां कंदरासु च । तदधीना न स्वतंत्रा निष्प्रभाः सागरा यथा

ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଛିଟିଯାଇ ଦୀନ ହୋଇ—ପର୍ବତର କନ୍ଦରାରେ ମଧ୍ୟ—ରହିଲେ। ପରାଧୀନ, ଅସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଭାହୀନ ସେମାନେ, ପୂର୍ଣ୍ଣତାହୀନ ସାଗର ପରି ଥିଲେ।

Verse 19

सोपि दंभात्मजश्शूरो दानवेन्द्रः प्रतापवान् । सुराधिकारान्संजह्रे सर्वांल्लोकान्विजित्य च

ସେ ଦମ୍ଭର ଶୂର ପୁତ୍ର, ପ୍ରତାପବାନ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜୟ କରି ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଓ ବିଶେଷାଧିକାର ନିଜେ ହତଗତ କଲା।

Verse 20

त्रैलोक्यं स्ववशंचक्रे यज्ञभागांश्च कृत्स्नशः । स्वयमिन्द्रो बभूवापि शासितं निखिलं जगत्

ସେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ନିଜ ବଶରେ କଲା ଏବଂ ଯଜ୍ଞଭାଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ହତଗତ କଲା। ସେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇ, ସମଗ୍ର ଜଗତ ତାହାର ଶାସନରେ ଆସିଲା।

Verse 21

कौबेरमैन्दवं सौर्यमाग्नेयं याम्यमेव च । कारयामास वायव्यमधिकारं स्वशक्तितः

ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ କୁବେର, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଯମ ଏବଂ ବାୟୁ—ଏମାନଙ୍କର ଅଧିକାର-କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚାଲାଇଲା; ଦିକ୍ପାଳତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଧୀନରେ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 22

देवानामसुराणां च दानवानां च रक्षसाम् । गंधर्वाणां च नागानां किन्नराणां रसौकसाम्

ଦେବମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ, ଦାନବମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ନାଗମାନେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକବାସୀ କିନ୍ନରମାନେ—ସମସ୍ତେ ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 23

त्रिलोकस्य परेषां च सकलानामधीश्वरः । स बभूव महावीरश्शंखचूडो महाबली

ତ୍ରିଲୋକ ଓ ତାହାର ପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସତ୍ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅଧୀଶ୍ୱରତ୍ୱ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ଶଙ୍ଖଚୂଡ ମହାବଳୀ ମହାବୀର ହେଲା।

Verse 24

एवं स बुभुजे राज्यं राजराजेश्वरो महान् । सर्वेषां भुवनानां च शंखचूडश्चिरं समाः

ଏଭଳି ରାଜରାଜେଶ୍ୱର ମହାନ ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ସମସ୍ତ ଭୁବନ ଉପରେ ଅଧିକାର ରଖି ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କଲା।

Verse 25

तस्य राज्ये न दुर्भिक्षं न मारी नाऽशुभग्रहाः । आधयो व्याधयो नैव सुखिन्यश्च प्रजाः सदा

ତାହାର ରାଜ୍ୟରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନଥିଲା, ମହାମାରୀ ନଥିଲା, ଅଶୁଭ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପଦ୍ରବ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ମାନସିକ କ୍ଲେଶ କିମ୍ବା ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାଧି ନଥିଲା; ପ୍ରଜା ସଦା ସୁଖୀ ଥିଲେ।

Verse 26

अकृष्टपच्या पृथिवी ददौ सस्यान्यनेकशः । ओषध्यो विविधाश्चासन्सफलास्सरसाः सदा

ଅକୃଷ୍ଟପଚ୍ୟା ପୃଥିବୀ ଚାଷ ନକରି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଦେଲା। ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଫଳଯୁକ୍ତ, ରସପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜୀବନଶକ୍ତିମୟ ଥିଲେ।

Verse 27

मण्याकराश्च नितरां रत्नखन्यश्च सागराः । सदा पुष्पफला वृक्षा नद्यस्तु सलिलावहाः

ମଣିର ଖଣିଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚୁର ଥିଲା, ଏବଂ ସାଗରଗୁଡ଼ିକ ଯେନ ରତ୍ନ-ନିଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ବୃକ୍ଷମାନେ ସଦା ପୁଷ୍ପ-ଫଳ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ନଦୀମାନେ ନିରନ୍ତର ଜଳ ବହନ କରୁଥିଲେ।

Verse 28

देवान् विनाखिला जीवास्सुखिनो निर्विकारकाः । स्वस्वधर्मा स्थितास्सर्वे चतुर्वर्णाश्रमाः परे

ଦେବମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ଜୀବ ସୁଖୀ ଓ ନିର୍ବିକାର ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଜ-ନିଜ ନିୟତ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼—ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚତୁରାଶ୍ରମ ଧର୍ମରେ—ସୁସମନ୍ୱିତ ଉଚ୍ଚ କ୍ରମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 29

तस्मिच्छासति त्रैलोक्ये न कश्चिद् दुःखितोऽभवत् । भ्रातृवैरत्वमाश्रित्य केवलं दुःखिनोऽमराः

ସେ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ତ୍ରିଲୋକରେ କେହି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ନାହିଁ। କେବଳ ଭ୍ରାତୃବୈରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଅମର ଦେବମାନେ ଦୁଃଖିତ ରହିଲେ।

Verse 30

स शंखचूडः प्रबलः कृष्णस्य परमस्सखा । कृष्णभक्तिरतस्साधुस्सदा गोलोकवासिनः

ସେଇ ଶଂଖଚୂଡ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପରମ ସଖା ଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ରତ, ସେ ସାଧୁସ୍ୱଭାବୀ, ସଦା ଗୋଲୋକବାସୀ ଥିଲେ।

Verse 31

पूर्वशापप्रभावेण दानवीं योनिमाश्रितः । न दानवमतिस्सोभूद्दानवत्वेऽपि वै मुने

ହେ ମୁନେ! ପୂର୍ବ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦାନବୀ ଯୋନିକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା; କିନ୍ତୁ ଦାନବତ୍ୱ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମନ ଦାନବୀୟ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 32

ततस्सुरगणास्सर्वे हृतराज्या पराजिताः । संमंत्र्य सर्षयस्तात प्रययुर्ब्रह्मणस्सभाम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ସୁରଗଣ—ପରାଜିତ ଓ ରାଜ୍ୟହରିତ—ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ହେ ତାତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ।

Verse 33

तत्र दृष्ट्वा विधातारं नत्वा स्तुत्वा विशेषतः । ब्रह्मणे कथयामासुस्सर्वं वृत्तांतमाकुलाः

ସେଠାରେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ବିଶେଷ ଷ୍ଟୁତି କଲେ; ପରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଘଟଣାବଳୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 34

ब्रह्मा तदा समाश्वास्य सुरान् सर्वान्मुनीनपि । तैश्च सार्द्धं ययौ लोके वैकुण्ठं सुखदं सताम्

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ସତ୍ଜନଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟକ ବୈକୁଣ୍ଠଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 35

ददर्श तत्र लक्ष्मीशं ब्रह्मा देवगणैस्सह । किरीटिनं कुंडलिनं वनमालाविभूषितम्

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ—କିରୀଟଧାରୀ, କୁଣ୍ଡଳଭୂଷିତ, ବନମାଳାରେ ଶୋଭିତ।

Verse 36

शंखचक्रगदापद्मधरं देवं चतुर्भुजम् । सनंदनाद्यैः सिद्धैश्च सेवितं पीतवाससम्

ସେମାନେ ତେଜୋମୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା-ପଦ୍ମଧାରୀ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଏବଂ ସନନ୍ଦନାଦି ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।

Verse 37

दृष्ट्वा विष्णुं सुरास्सर्वे ब्रह्माद्यास्समुनीश्वराः । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या बद्धाञ्जलिकरा विभुम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଦି ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ପ୍ରଣାମ କରି ଭକ୍ତିରେ ସେହି ବିଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 38

देवा ऊचु । देवदेव जगन्नाथ वैकुंठाधिपते प्रभो । रक्षास्माञ्शरणापन्नाञ्छ्रीहरे त्रिजगद्गुरो

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ହେ ବୈକୁଣ୍ଠାଧିପତି ପ୍ରଭୋ! ଶରଣାଗତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ହେ ଶ୍ରୀହରି, ହେ ତ୍ରିଜଗଦ୍ଗୁରୋ!

Verse 39

त्वमेव जगतां पाता त्रिलोकेशाच्युत प्रभो । लक्ष्मीनिवास गोविन्द भक्तप्राण नमोऽस्तु ते

ତୁମେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପାଳକ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ତ୍ରିଲୋକେଶ, ଅଚ୍ୟୁତ! ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନିବାସ, ଭକ୍ତପ୍ରାଣ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 40

इति स्तुत्वा सुरास्सर्वे रुरुदुः पुरतो हरेः । तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुर्ब्रह्माणमिदमब्रवीत्

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ବିଲାପ ଶୁଣି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 41

विष्णुरुवाच । किमर्थमागतोसि त्वं वैकुंठं योगिदुर्लभम् । किं कष्टं ते समुद्भूतं तत्त्वं वद ममाग्रतः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏହି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? ତୁମର କେଉଁ କଷ୍ଟ ଉଦ୍ଭବିଲା? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କହ।

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः । बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा विन यानतकन्धरः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହରିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଣାମ କଲେ; ହାତ ଯୋଡି, ବିନୟରେ ଗଳା ନମାଇ, ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 43

वृत्तांतं कथयामास शंखचूडकृतं तदा । देवकष्टसमाख्यानं पुरो विष्णोः परात्मनः

ତେବେ ସେ ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଯାହା କରିଥିଲା ତାହାର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ କଷ୍ଟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 44

हरिस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्वतसर्वभाववित् । प्रहस्योवाच भगवांस्तद्रहस्यं विधिं प्रति

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ହରି—ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଭାବକୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଜାଣନ୍ତି—ହସି ଉଠି, ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଖ କରି ସେଇ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଓ ତାହାର ଯଥାବିଧି ବିଧାନ କହିଲେ।

Verse 45

श्रीभगवानुवाच । शंखचूडस्य वृत्तांतं सर्वं जानामि पद्मज । मद्भक्तस्य च गोपस्य महातेजस्विनः पुरा

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା), ଶଙ୍ଖଚୂଡର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ଜାଣେ; ସେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଗୋପ ଥିଲା ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତ-ଉପାସକ ଥିଲା।

Verse 46

शृणुतस्सर्ववृत्तान्तमितिहासं पुरातनम् । संदेहो नैव कर्तव्यश्शं करिष्यति शङ्करः

ଏବେ ଏହି ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଇତିହାସର ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ। କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରନି—ଶଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ମଙ୍ଗଳ କରି ସବୁକିଛି ଠିକ୍ କରିଦେବେ।

Verse 47

सर्वोपरि च यस्यास्ति शिवलोकः परात्परः । यत्र संराजते शंभुः परब्रह्म परमेश्वरः

ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ଉପରେ ସେଇ ପରାତ୍ପର ଶିବଲୋକ; ସେଠାରେ ପରବ୍ରହ୍ମ ପରମେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ମହିମାରେ ରାଜ କରନ୍ତି।

Verse 48

प्रकृतेः पुरुषस्यापि योधिष्ठाता त्रिशक्तिधृक् । निर्गुणस्सगुणस्सोपि परं ज्योतिः स्वरूपवान्

ସେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ—ଦୁହିଁଙ୍କର ପରମ ନିୟନ୍ତା, ତ୍ରିଶକ୍ତିଧାରୀ; ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଗୁଣ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ପରମ ଜ୍ୟୋତି।

Verse 49

यस्यांगजास्तु वै ब्रह्मंस्त्रयस्सृष्ट्यादिकारकाः । सत्त्वादिगुणसंपन्ना विष्णुब्रह्महराभिधाः

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେଇ ତିନିଜଣ—ସୃଷ୍ଟି ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା—ସତ୍ତ୍ୱାଦି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 50

स एव परमात्मा हि विहरत्युमया सह । यत्र मायाविनिर्मुक्तो नित्यानित्य प्रकल्पकः

ସେଇ ପରମାତ୍ମା ଉମାଙ୍କ ସହ ଲୀଳା କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ମାୟାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ—ଦୁହିଁର ବିଧାନ କରନ୍ତି।

Verse 51

तत्समीपे च गोलोको गोशाला शंकरस्य वै । तस्येच्छया च मद्रूपः कृष्णो वसति तत्र ह

ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ସମୀପରେ ଗୋଲୋକ ଅଛି—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଗୋଶାଳା। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଠାରେ ବସନ୍ତି।

Verse 52

तद्गवां रक्षणार्थाय तेनाज्ञप्तस्सदा सुखी । तत्संप्राप्तसुखस्सोपि संक्रीडति विहारवित्

ସେଇ ଗାଈମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ସଦା ସୁଖୀ ରହିଲା। ସେଇ ସୁଖ ପାଇ ସେ ମଧ୍ୟ ବିହାରକୁଶଳ ହୋଇ ନିଶ୍ଚିନ୍ତେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲା।

Verse 53

तस्य नारी समाख्याता राधेति जगदम्बिका । प्रकृतेः परमा मूर्तिः पंचमी सुविहारिणी

ତାଙ୍କ ନାରୀ ‘ରାଧା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଗଦମ୍ବିକା। ସେ ପ୍ରକୃତିର ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି, ପଞ୍ଚମୀ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକାଶ, ଯିଏ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦେ ଲୀଳାବିହାର କରନ୍ତି।

Verse 54

बहुगोपाश्च गोप्यश्च तत्र संति तदंगजाः । सुविहारपरा नित्यं राधाकृष्णानुवर्तिनः

ସେଠାରେ ଅନେକ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ। ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ସୁଖବିହାରରେ ରତ ହୋଇ ସଦା ରାଧାକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

Verse 55

स एव लीलया शंभोरिदानीं मोहितोऽनया । संप्राप्तो दानवीं योनिं मुधा शापात्स्वदुःखदाम्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଲୀଳାମାତ୍ରରେ ସେ ଏବେ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଛି; ଏବଂ ବ୍ୟର୍ଥ ଶାପର ଫଳରେ ସେ ଦାନବୀ ଯୋନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି, ଯାହା ନିଜକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।

Verse 56

रुद्रशूलेन तन्मृत्यु कृष्णेन विहितः पुरा । ततस्स्वदेहमुत्सृज्य पार्षदस्स भविष्यति

ପୂର୍ବେ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଯେ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ହେବ। ତେଣୁ ସେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ପରେ ଶିବଗଣର ପାର୍ଷଦ ହେବ।

Verse 57

इति विज्ञाय देवेश न भयं कर्तुमर्हसि । शंकर शरणं यावस्स सद्यश्शंविधास्यति

ହେ ଦେବେଶ! ଏହା ଜାଣି ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶଂକର ତୁମର ଶରଣ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସବୁକିଛି ସଠିକ୍ କରି ଯଥାଯଥ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦେବେ।

Verse 58

अहं त्वं चामरास्सर्वे तिष्ठंतीह विसाध्वसाः

ମୁଁ, ତୁମେ ଓ ସମସ୍ତ ଅମରମାନେ ଏଠାରେ ଭୟହୀନ ହୋଇ ଦାଁଡି ରହିବୁ।

Verse 59

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सविधिर्विष्णुः शिवलोकं जगाम ह । संस्मरन्मनसा शंभुं सर्वेशं भक्तवत्सलम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି କହି ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମନେ ଶମ୍ଭୁ—ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ—ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।