अध्याय १७ — देवपलायनं, विष्णोः प्रतियुद्धं, जलंधरक्रोधः (Devas’ Rout, Viṣṇu’s Counterattack, and Jalandhara’s Wrath)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସନତ୍କୁମାର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ପଲଟା ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଶୂଳ, ପରଶୁ, ପଟ୍ଟିଶ ଆଦି ଅସ୍ତ୍ରରେ ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ଆହତ କରନ୍ତି; ଭୟାକୁଳ ଦେବଗଣ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ପଳାୟନ କରନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ହୃଷୀକେଶ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡାରୂଢ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ଶଙ୍ଖ, ଖଡ୍ଗ, ଗଦା ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ଧାରଣ କରି ସେ କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ଶାର୍ଙ୍ଗର ଟଙ୍କାର ତ୍ରିଲୋକରେ ଗୁଞ୍ଜେ। ତାଙ୍କ ବାଣରେ ଅନେକ ଦିତିଜ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଶିରଚ୍ଛେଦ ହୁଏ, ଏବଂ ସୁଦର୍ଶନ ଭକ୍ତରକ୍ଷାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଜ୍ୱଳେ। ଗରୁଡର ପକ୍ଷବାୟୁର ତୀବ୍ରତାରେ ଦୈତ୍ୟସେନା ଝଡ଼ର ମେଘ ପରି ଛିଟିଯାଏ। ନିଜ ସେନାକୁ କଷ୍ଟରେ ଦେଖି ଦେବଭୟଙ୍କର ଜଲନ୍ଧର କ୍ରୋଧରେ ଉଦ୍ଗୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତେବେ ଜଣେ ବୀର ହରିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୁଖ୍ୟ ସଂଘର୍ଷର ଭୂମିକା ଗଢ଼େ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ दैत्या महावीर्याश्शूलैः परशुपट्टिशैः । निजघ्नुस्सर्वदेवांश्च भयव्याकुलमानसान्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାପରେ ମହାବୀର୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଶୂଳ, ପରଶୁ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ଧରି, ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମନ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ।
Verse 2
दैत्यायुधैः समाविद्धदेहा देवास्सवासवाः । रणाद्विदुद्रुवुस्सर्वे भयव्याकुलमानसाः
ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଦ୍ଧ ଦେହ ନେଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟାକୁଳ ମନରେ ରଣଭୂମିରୁ ପଳାଇଗଲେ।
Verse 3
पलायनपरान्दृष्ट्वा हृषीकेशस्सुरानथ । विष्णुर्वै गरुडारूढो योद्धुमभ्याययौ द्रुतम्
ଦେବମାନେ ପଳାୟନପର ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବନାଥ ରକ୍ଷକ ହୃଷୀକେଶ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡାରୂଢ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 5
शंखखड्गगदाशार्ङ्गधारी क्रोधसमन्वितः । कठोरास्त्रो महावीरस्सर्वयुद्धविशारदः
ଶଙ୍ଖ, ଖଡ୍ଗ, ଗଦା ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଧାରଣ କରି ସେ କ୍ରୋଧସମନ୍ୱିତ ଥିଲେ; କଠୋର ଅସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜ ମହାବୀର ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକଳାରେ ବିଶାରଦ ଥିଲେ।
Verse 6
धनुषं शार्ङ्गनामानं विस्फूर्य्य विननाद ह । तस्य नादेन त्रैलोक्यं पूरितं महता मुने
ଶାର୍ଙ୍ଗନାମ ଧନୁଷକୁ ଝଙ୍କାର କରି ସେ ମହାନାଦ କଲେ; ହେ ମୁନେ, ସେହି ନାଦରେ ତ୍ରିଲୋକ ପୂରିତ ହେଲା।
Verse 7
शार्ङ्गनिस्सृतबाणैश्च दितिजानां शिरांसि वै । चकर्त्त भगवान् विष्णुः कोटिशो रुट् समाकुलः
କ୍ରୋଧେ ଉତ୍ତେଜିତ ମନସ୍କ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ଦିତିଜ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶିର, ସତ୍ୟକୁ, କୋଟିକୋଟି କରି ଛେଦିଦେଲେ।
Verse 8
अथारुणानुजजवपक्षवातप्रपीडिताः । वात्याधिवर्त्तिता दैत्या बभ्रमुः खे यथा घनाः
ତାପରେ ଅରୁଣଙ୍କ ଅନୁଜଙ୍କ ତୀବ୍ର ଗତି ଓ ପକ୍ଷପାତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁରେ ପୀଡିତ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଝଡ଼ରେ ଘୁରାଇଦିଆଯାଇ, ଆକାଶରେ ମେଘମାନଙ୍କ ପରି ଭ୍ରମଣ କଲେ।
Verse 9
ततो जलंधरो दृष्ट्वा दैत्यान्वात्याप्रपीडितान् । चुक्रोधाति महादैत्यो देववृन्दभयंकरः
ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଝଡ଼ରେ ପୀଡିତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବବୃନ୍ଦକୁ ଭୟଦାୟକ ସେଇ ମହାଦୈତ୍ୟ ଜଲନ୍ଧର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା।
Verse 10
मर्द्दयंतं च तं दृष्ट्वा दैत्यान् प्रस्फुरिताधरः । योद्धुमभ्याययौ वीरो वेगेन हरिणा सह
ତାକୁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରୁଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଅଧର କମ୍ପିତ ହୋଇ, ସେଇ ବୀର ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସହ ବେଗରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଧାଇଲା।
Verse 11
स चकार महानादं देवासुरभयंकरम् । दैत्यानामधिपः कर्णा विदीर्णाः श्रवणात्ततः
ତାପରେ ସେ ଦେବ ଓ ଅସୁର—ଉଭୟଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଏକ ମହାନାଦ କଲା। ତାହା ଶୁଣିମାତ୍ରେ ଦୈତ୍ୟାଧିପମାନଙ୍କ କାନ ଫାଟିଗଲା।
Verse 12
भयंङ्करेण दैत्यस्य नादेन पूरितं तदा । जलंधरस्य महता चकम्पे सकलं जगत्
ତାପରେ ଦୈତ୍ୟର ଭୟଙ୍କର ନାଦରେ ସବୁଦିଗ ପୂରିଗଲା। ଜଲନ୍ଧରର ମହା ଗର୍ଜନରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ କମ୍ପିଉଠିଲା।
Verse 13
ततस्समभवद्युद्धं विष्णुदैत्येन्द्रयोर्महत् । आकाशं कुर्वतोर्बाणैस्तदा निरवकाशवत्
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ତାଙ୍କର ବାଣବର୍ଷାରେ ଆକାଶ ଏମିତି ଭରିଗଲା ଯେ ଅବକାଶ ନଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।
Verse 14
तयोश्च तेन युद्धेन परस्परमभून्मुने । देवासुरर्षिसिद्धानां भीकरेणातिविस्मयः
ହେ ମୁନେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଦେବ, ଅସୁର, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ—ସମସ୍ତେ ତାହାର ଭୟଙ୍କର ତୀବ୍ରତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
Verse 15
विष्णुर्दैत्यस्य बाणौघैर्ध्वजं छत्रं धनुश्शरान् । चिच्छेद तं च हृदये बाणेनैकेन ताडयन्
ବିଷ୍ଣୁ ବାଣସମୂହରେ ଦୈତ୍ୟର ଧ୍ୱଜ, ଛତ୍ର, ଧନୁ ଓ ବାଣକୁ ଛେଦିଦେଲେ; ପରେ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ପ୍ରହାର କରି ତାହାର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 16
ततो दैत्यस्समुत्पत्य गदापाणिस्त्वरान्वितः । आहत्य गरुडं मूर्ध्नि पातयामास भूतले
ତାପରେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଉଛଳି ଉଠିଲା; ଗରୁଡଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କରି ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରାଇଲା।
Verse 17
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरोपाख्याने विष्णुजलंधरयुद्धवर्णनं नाम सप्तदशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ଜଲନ୍ଧରୋପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ “ବିଷ୍ଣୁ-ଜଲନ୍ଧର ଯୁଦ୍ଧବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 18
विष्णुर्गदां च खड्गेन चिच्छेद प्रहसन्निव । तं विव्याध शरैस्तीक्ष्णैश्शार्ङ्गं विस्फूर्य दैत्यहा
କ୍ରୀଡା ପରି ହସି ବିଷ୍ଣୁ ଖଡ୍ଗରେ ଗଦାକୁ ଛେଦିଦେଲେ। ପରେ ଦୈତ୍ୟହନ୍ତା ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ଘୁରାଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ତାକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 19
विष्णुर्जलंधरं दैत्यं भयदेन शरेण ह । क्रोधाविष्टोऽतितीक्ष्णेन जघानाशु सुरारिहा
ତାପରେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟ ଜଲନ୍ଧରକୁ ଭୟଦାୟକ ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ଶୀଘ୍ର ଆଘାତ କଲେ।
Verse 20
आगतं तस्य तं बाणं दृष्ट्वा दैत्यो महाबलः । छित्त्वा बाणेन विष्णुं च जघान हृदये द्रुतम्
ତାହାର ଦିଗକୁ ଆସୁଥିବା ସେଇ ବାଣକୁ ଦେଖି ମହାବଳ ଦୈତ୍ୟ ନିଜ ବାଣରେ ତାହାକୁ ଛେଦି, ତୁରନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦ୍ରୁତ ପ୍ରହାର କଲା।
Verse 21
केशवोऽपि महाबाहुं विक्षिप्तमसुरेण तम् । शरं तिलप्रमाणेन च्छित्त्वा वीरो ननाद ह
କେଶବ ମଧ୍ୟ ଅସୁର ଛାଡ଼ିଥିବା ସେଇ ପ୍ରବଳ ବାଣକୁ ଦେଖି, ତିଳ ପରିମାଣ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି ଛେଦିଦେଲେ; ପରେ ସେ ବୀର ଗର୍ଜନ କଲେ।
Verse 22
पुनर्बाण समाधत्त धनुषि क्रोधवेपितः । महाबलोऽथ बाणेन चिच्छेद स शिलीमुखम्
କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ସେ ମହାବଳ ପୁନର୍ବାର ଧନୁଷରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବାଣ ସଜାଇଲା; ତାପରେ ନିଜ ବାଣରେ ସେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଳୀମୁଖକୁ ଛେଦିଦେଲା।
Verse 23
वासुदेवः पुनर्बाणं नाशाय विबुधद्विषः । क्रोधेनाधत्त धनुषि सिंहवद्विननाद ह
ତେବେ ବାସୁଦେବ ଦେବଦ୍ୱେଷୀର ନାଶାର୍ଥେ କ୍ରୋଧେ ଧନୁଷରେ ପୁନଃ ଏକ ବାଣ ଆରୋପି, ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ।
Verse 24
जलंधरोऽथ दैत्येन्द्रः कोपच्छिन्नाधरो बली । शरेण श्वेन शार्ङ्गाख्यं धनुश्चिच्छेद वैष्णवम्
ତାପରେ ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଜଲନ୍ଧର—କ୍ରୋଧରେ ଯାହାର ଅଧର ଫାଟିଥିଲା—ଏକ ଶରରେ ବୈଷ୍ଣବ ‘ଶାର୍ଙ୍ଗ’ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧନୁଷକୁ ଛେଦ କଲା।
Verse 25
पुनर्बाणैस्सुतीक्ष्णैश्च जघान मधुसूदनम् । उग्रवीर्यो महावीरो देवानां भयकारकः
ପୁନର୍ବାର ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା; ଉଗ୍ରବୀର୍ୟ ସେ ମହାବୀର ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟକାରକ ହେଲା।
Verse 26
स च्छिन्नधन्वा भगवान्केशवो लोकरक्ष कः । जलंधरस्य नाशाय चिक्षेप स्वगदां पराम्
ତେବେ ଧନୁ ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକରକ୍ଷକ ଭଗବାନ କେଶବ ଜଲନ୍ଧରର ନାଶ ପାଇଁ ନିଜ ପରମ ଗଦା ଛାଡ଼ିଲେ।
Verse 27
सा गदा हरिणा क्षिप्ता ज्वलज्ज्वलनसन्निभा । अमोघगतिका शीघ्रं तस्य देहे ललाग ह
ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ ସେହି ଗଦା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମ ଦହି, ଅମୋଘ ଗତିରେ ଶୀଘ୍ର ତାହାର ଦେହରେ ଲାଗି ଅଟକି ରହିଲା।
Verse 28
तया हतो महादैत्यो न चचालापि किंचन । जलंधरो मदोन्मत्तः पुष्पमालाहतो यथा
ତାହାର ପ୍ରହାରରେ ସେ ମହାଦୈତ୍ୟ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଚଳିଲା ନାହିଁ। ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଜଲନ୍ଧର ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ପରି ଅଚଳ ରହିଲା।
Verse 29
ततो जलंधरः क्रोधी देवत्रासकरोऽक्षिपत् । त्रिशूलमनलाकारं हरये रणदुर्म्मदः
ତାପରେ କ୍ରୋଧୀ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ରଣମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଜଲନ୍ଧର ଅଗ୍ନିଆକାର ତ୍ରିଶୂଳକୁ ହରିଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲା।
Verse 30
अथ विष्णुस्तत्त्रिशूलं चिच्छेद तरसा द्रुतम् । नंदकाख्येन खड्गेन स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ମନେ ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି, ନନ୍ଦକ ନାମକ ଖଡ୍ଗଦ୍ୱାରା ସେଇ ତ୍ରିଶୂଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଓ ବଳପୂର୍ବକ ଛେଦ କଲେ।
Verse 31
छिन्ने त्रिशूले दैत्येन्द्र उत्प्लुत्य सहसा द्रुतम् । आगत्य हृदये विष्णुं जघान दृढमुष्टिना
ତ୍ରିଶୂଳ ଛିନ୍ନ ହେବା ସହିତ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ହଠାତ୍ ଉଛଳି ବେଗରେ ଆଗକୁ ଆସି, ନିକଟେ ପହଞ୍ଚି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଦୃଢ଼ ମୁଷ୍ଟିରେ ଆଘାତ କଲା।
Verse 32
सोपि विष्णुर्महावीरोऽविगणय्य च तद्व्यथाम । जलंधरं च हृदये जघान दृढमुष्टिना
ତେବେ ମହାବୀର ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ବେଦନାକୁ ଅଗଣା କରି, ଜଲନ୍ଧରର ହୃଦୟପ୍ରଦେଶରେ ଦୃଢ଼ ମୁଷ୍ଟିରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
Verse 33
ततस्तौ बाहुयुद्धेन युयुधाते महाबलौ । बाहुभिर्मुष्टिभिश्चैव जानुभिर्नादयन्महीम्
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇ ମହାବଳୀ ବାହୁଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବାହୁ, ମୁଷ୍ଟି ଓ ଜାନୁଦ୍ୱାରା ଏମିତି ପ୍ରହାର କଲେ ଯେ ପୃଥିବୀ ନିନାଦିତ ହେଲା।
Verse 34
एवं हि सुचिरं युद्धं कृत्वा तेनासुरेण वै । विस्मितोऽभून्मुनिश्रेष्ठ हृदि ग्लानिमवाप ह
ଏଭଳି ସେଇ ଅସୁର ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯୁଦ୍ଧ କରି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାହାର ହୃଦୟରେ କ୍ଲାନ୍ତି ଜନ୍ମିଲା।
Verse 35
अथ प्रसन्नो भगवान्मायी मायाविदां वरः । उवाच दैत्यराजानं मेघगंभीरया गिरा
ତାପରେ ମାୟାଧୀଶ, ମାୟାବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 36
विष्णुरुवाच । भोभो दैत्यवरश्रेष्ठ धन्यस्त्वं रणदुर्मदः । महायुधवरैर्यत्त्वं न भीतो हि महाप्रभुः
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— “ହୋ ହୋ! ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରଣମଦରେ ମତ୍ତ! ତୁମେ ଧନ୍ୟ। ଉତ୍ତମ ମହାୟୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସତ୍ୟେ ଭୟଭୀତ ନୁହଁ।”
Verse 37
एभिरेवायुधैरुग्रैर्दैत्या हि बहवो हताः । महाजौ दुर्मदा वीराश्छिन्नदेहा मृतिं गताः
ଏହି ଉଗ୍ର ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ। ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ମଦ ବୀରମାନଙ୍କ ଦେହ ଛିନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 38
युद्धेन ते महादैत्य प्रसन्नोऽस्मि महान्भवान् । न दृष्टस्त्वत्समो वीरस्त्रैलोक्ये सचराचरे
ହେ ମହାଦୈତ୍ୟ! ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମେ ସତ୍ୟେ ମହାନ। ତ୍ରିଲୋକରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ସତ୍ତାମଧ୍ୟରେ ତୁମ ସମ ଵୀର ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ।
Verse 39
वरं वरय दैत्येन्द्र प्रीतोऽस्मि तव विक्रमात् । अदेयमपि ते दद्मि यत्ते मनसि वर्तते
ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର! ବର ଚୟନ କର; ତୁମ ବିକ୍ରମରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ସାଧାରଣତଃ ଅଦେୟ ଯାହା, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେବି—ତୁମ ମନରେ ଯେ ଇଚ୍ଛା ଅଛି।
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विष्णोर्मायाविनो हरेः । प्रत्युवाच महाबुद्धिर्दैत्यराजो जलंधरः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ଏପରି ମାୟାଧାରୀ ହରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଜଲନ୍ଧର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।
Verse 41
जलंधर उवाच । यदि भावुक तुष्टोऽसि वरमे तन्ददस्व मे । मद्भगिन्या मया सार्धं मद्गेहे सगणो वस
ଜଲନ୍ଧର କହିଲା— “ହେ ସଦ୍ଭାବୁକ! ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଏହି ବର ଦିଅ— ମୋ ଭଗିନୀ ଓ ମୋ ସହ, ତୁମ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ, ମୋ ଘରେ ବାସ କର।”
Verse 42
सनत्कुमार उवाच । तदाकर्ण्य वचस्तस्य महादैत्यस्य खिन्नधीः । तथास्त्विति च देवेशो जगाद भगवान् हरिः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେଇ ମହାଦୈତ୍ୟର ବଚନ ଶୁଣି ଦେବେଶ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା; ସେ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ, ଏମିତି ହେଉ।”
Verse 43
उवास स ततो विष्णुस्सर्वदेवगणैस्सह । जलंधरं नाम पुरमागत्य रमया सह
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ଏବଂ ରମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହିତ ଜଲନ୍ଧର ନାମକ ପୁରୀକୁ ଆସି ସେଠାରେ ବସିଲେ।
Verse 44
अथो जलंधरो दैत्यस्स्वभगिन्या च विष्णुना । उवास स्वालयं प्राप्तो हर्षाकुलितमानसः
ତାପରେ ଦୈତ୍ୟ ଜଲନ୍ଧର ନିଜ ଭଗିନୀ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ନିଜ ଆଲୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ହର୍ଷରେ ଆକୁଳ ମନେ ସେଠାରେ ବସିଲା।
Verse 45
जलंधरोऽथ देवानामधिकारेषु दानवान् । स्थापयित्वा सहर्षस्सन्पुनरागान्महीतलम्
ତାପରେ ଜଲନ୍ଧର ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ପଦବୀମାନଙ୍କରେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ପୁନର୍ବାର ପୃଥିବୀତଳକୁ ଫେରିଆସିଲା।
Verse 46
देवगंधर्वसिद्धेषु यत्किंचिद्रत्नसंचि तम् । तदात्मवशगं कृत्वाऽतिष्ठत्सागरनंदनः
ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ କିଛି ରତ୍ନସଞ୍ଚୟ ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତକୁ ନିଜ ବଶରେ କରି ସାଗରନନ୍ଦନ (ଜଲନ୍ଧର) ଦୃଢ଼ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା।
Verse 47
पातालभवने दैत्यं निशुंभं सुमहाबलम् । स्थापयित्वा स शेषादीनानय द्भूतलं बली
ପାତାଳଭବନରେ ସୁମହାବଳ ଦୈତ୍ୟ ନିଶୁମ୍ଭକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେ ବଳବାନ (ଜଲନ୍ଧର) ପରେ ଶେଷ ଆଦିଙ୍କୁ ଭୂତଳକୁ ଆଣିଲା।
Verse 48
देवगंधर्वसिद्धौघान् सर्पराक्षसमानुषान् । स्वपुरे नागरान्कृत्वा शशास भुवनत्रयम्
ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦଳକୁ, ଏବଂ ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପୁରର ନାଗରିକ କରି, ସେ ତ୍ରିଭୁବନକୁ ଶାସନ କଲା।
Verse 49
एवं जलंधरः कृत्वा देवान्स्ववशवर्तिनः । धर्मेण पालयामास प्रजाः पुत्रानिवौरसान्
ଏଭଳି ଜଲନ୍ଧର ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିଜ ବଶରେ ଆଣି, ଧର୍ମାନୁସାରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କଲା—ଯେପରି ସେମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ର ହେଉନ୍ତି।
Verse 50
न कश्चिद्व्याधितो नैव दुःखितो न कृशस्तथा । न दीनो दृश्यते तस्मिन्धर्माद्राज्यं प्रशासति
ସେହି ରାଜ୍ୟରେ କାହାକୁ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ନ ଦୁଃଖିତ, ନ କୃଶ; ଦୀନ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ—କାରଣ ରାଜା ଧର୍ମାନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
Frequently Asked Questions
A battlefield turn in which the devas are wounded and flee, followed by Viṣṇu’s rapid arrival on Garuḍa to counterattack the daityas, culminating in Jalandhara’s wrath upon seeing his forces shaken.
The episode contrasts destabilizing fear and injury with restored order through decisive divine agency; it also implies that even deva-power is contingent and must be re-aligned with higher cosmic order, a recurring Śaiva Purāṇic theme.
Viṣṇu’s martial form with Śārṅga (whose sound fills the three worlds), the Sudarśana Cakra as a radiant protective emblem, and Garuḍa’s wing-winds as a force that disperses hostile armies.