राहोः शिरच्छेदन-कारणकथनम् / The Account of Rāhu’s Beheading (Cause and Background)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एकदा वारिधिसुतो वृन्दापति रुदारधीः । सभार्य्यस्संस्थितो वीरोऽसुरैस्सर्वैः समन्वितः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏକଦା ବାରିଧିପୁତ୍ର ବୃନ୍ଦାପତି, କଠୋର ସଙ୍କଳ୍ପବାନ ବୀର, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସଜ୍ଜ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇଲା।

Verse 2

तत्राजगाम सुप्रीतस्सुवर्चास्त्वथ भार्गवः । तेजः पुंजो मूर्त इव भासयन्सकला दिशः

ତାପରେ ଭୃଗୁବଂଶୀୟ ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଯେନେ ତେଜର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ପୁଞ୍ଜ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 3

तं दृष्ट्वा गुरुमायान्तमसुरास्तेऽखिला द्रुतम् । प्रणेमुः प्रीतमनसस्सिंधुपुत्रोऽपि सादरम्

ଗୁରୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ସେ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଶୀଘ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଏବଂ ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର (ଜଲନ୍ଧର) ମଧ୍ୟ ସାଦରେ ନମସ୍କାର କଲା।

Verse 4

दत्त्वाशीर्वचनं तेभ्यो भार्गवस्तेजसां निधिः । निषसादासने रम्ये संतस्थुस्तेऽपि पूर्ववत्

ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦବାଣୀ ଦେଇ, ତେଜର ନିଧି ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ) ରମ୍ୟ ଆସନରେ ବସିଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।

Verse 5

अथ सिंध्वात्मजो वीरो दृष्ट्वा प्रीत्या निजां सभाम् । जलंधरः प्रसन्नोऽभूदनष्टवरशासनः

ତେବେ ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର ବୀର ଜଲନ୍ଧର ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ସଭାକୁ ଦେଖି, ଅପ୍ରତିହତ ବର-ଶାସନରେ ଦୃଢ଼ ରହି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା।

Verse 6

तत्स्थितं छिन्नशिरसं दृष्ट्वा राहुं स दैत्यराट् । पप्रच्छ भार्गवं शीघ्रमिदं सागरनन्दनः

ସେଠାରେ ଛିନ୍ନଶିର ରାହୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟରାଟ୍ ସାଗରନନ୍ଦନ ଶୀଘ୍ରେ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର)ଙ୍କୁ ‘ଏହା କ’ଣ?’ ବୋଲି ପଚାରିଲା।

Verse 7

जलंधर उवाच । केनेदं विहितं राहोश्शिरच्छेदनकं प्रभो । तद्ब्रूहि निखिलं वृत्तं यथावत्तत्त्वतो गुरो

ଜଲନ୍ଧର କହିଲା—ହେ ପ୍ରଭୋ! ରାହୁଙ୍କ ଶିରଚ୍ଛେଦନ କାହା ଦ୍ୱାରା ବିଧିତ ହେଲା? ହେ ଗୁରୋ, ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯଥାବତ୍ ଓ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 8

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सिन्धुपुत्रस्य भार्गवः । स्मृत्वा शिवपदांभोजं प्रत्युवाच यथार्थवत्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ରର ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ଭାର୍ଗବ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପଦାମ୍ବୁଜ ସ୍ମରଣ କରି, ଯଥାର୍ଥ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 9

शुक्र उवाच । जलंधर महावीर सर्वासुरसहायक । शृणु वृत्तांतमखिलं यथावत्कथयामि ते

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ହେ ଜଲନ୍ଧର ମହାବୀର, ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କ ସହାୟକ! ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯଥାବତ୍ କହୁଛି।

Verse 10

पुराभवद्बलिर्वीरो विरोचनसुतो बली । हिरण्यकशिपोश्चैव प्रपौत्रो धर्मवित्तमः

ପୂର୍ବକାଳରେ ବଳି ନାମକ ଏକ ବୀର ଥିଲେ—ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାବଳୀ; ଏବଂ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପ୍ରପୌତ୍ର, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 11

पराजितास्सुरास्तेन रमेशं शरणं ययुः । सवासवास्स्ववृत्तांतमाचख्युः स्वार्थसाधकाः

ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଅସୁରମାନେ ରମେଶଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ବସୁ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ—ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 12

तदाज्ञया सुरैः सार्द्धं चक्रुस्संधिमथो सुराः । स्वकार्यसिद्धये तातच्छलकर्मविचक्षणाः

ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଦେବମାନେ ସୁରମାନଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କଲେ। ହେ ତାତ, ଛଳ-ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା କଲେ।

Verse 13

अथामृतार्थे सिंधोश्च मंथनं चक्रुरादरात् । विष्णोस्सहायिनस्ते हि सुरास्सर्वेऽसुरैस्सह

ତାପରେ ଅମୃତ ପାଇବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଆଦରସହ ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ଏହା କରିଥିଲେ।

Verse 14

ततो रत्नोपहरणमकार्षुर्दैत्यशत्रवः । जगृहुर्यत्नतो देवाः पपुरप्यमृतं छलात्

ତାପରେ ଦୈତ୍ୟଶତ୍ରୁ ଦେବମାନେ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ହରଣ କଲେ। ଦେବମାନେ ସାବଧାନରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଛଳରେ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ପାନ କଲେ।

Verse 15

ततः पराभवं चक्रुरसुराणां सहायतः । विष्णोस्सुरास्सचक्रास्तेऽमृतापानाद्बलान्विताः

ତାପରେ ସହାୟକମାନଙ୍କ ଆଧାରରେ ଦେବମାନେ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ। ଅମୃତପାନରେ ବଳବାନ ହୋଇ, ଚକ୍ରାୟୁଧଧାରୀ ଦେବମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜୟୀ ହେଲେ।

Verse 16

शिरश्छेदं चकारासौ पिबतश्चामृतं हरिः । राहोर्देवसभां हि पक्षपाती हरेस्सदा

ରାହୁ ଯେତେବେଳେ ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ତାହାର ଶିର ଛେଦ କଲେ। ଦେବସଭାରେ ହରି ସଦା ଦେବମାନଙ୍କ ପକ୍ଷପାତୀ—ରାହୁବିରୋଧୀ।

Verse 17

सनत्कुम्रार उवाच । एवं कविस्तस्य शिरश्छेदं राहोश्शशंस च । अमृतार्थे समुद्रस्य मंथनं देवकारितम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—କବି ଏଭଳି ରାହୁଙ୍କ ଶିରଚ୍ଛେଦ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ଅମୃତ ପାଇଁ ଦେବମାନେ ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନ କରାଇଲେ।

Verse 18

रत्नोपहरणं चैव दैत्यानां च पराभवम् । देवैरमृतपानं च कृतं सर्वं च विस्तरात्

ସେ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ—ରତ୍ନ ଅପହରଣ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପରାଭବ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଅମୃତପାନ—ସବୁକିଛି।

Verse 19

तदाकर्ण्य महावीरोम्बुधिबालः प्रतापवान् । चुक्रोध क्रोधरक्ताक्षस्स्वपितुर्मंथनं तदा

ତାହା ଶୁଣି ପ୍ରତାପଶାଳୀ ମହାବୀର ଅମ୍ବୁଧିବାଳ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 20

अथ दूतं समाहूय घस्मराभिधमुत्तमम् । सर्वं शशंस चरितं यदाह गुरुरात्मवान्

ତାପରେ ସେ ‘ଘସ୍ମର’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଦୂତକୁ ଡାକି, ଆତ୍ମସଂୟମୀ ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ସମଗ୍ର ଚରିତ୍ର ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।

Verse 21

अथ तं प्रेषयामास स्वदूतं शक्रसन्निधौ । संमान्य बहुशः प्रीत्याऽभयं दत्त्वा विशारदम्

ତାପରେ ସେ ନିଜ ଦୂତକୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ପଠାଇଲେ। ପ୍ରୀତିରେ ବହୁବାର ସମ୍ମାନ କରି, ସେହି ବିଶାରଦ ଦୂତକୁ ଅଭୟ ଦେଇ ପ୍ରେଷିତ କଲେ।

Verse 22

दूतस्त्रिविष्टपं तस्य जगामारमलं सुधीः । घस्मरोंऽबुधिबालस्य सर्वदेवसमन्वितम्

ତାପରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁଧୀ ଦୂତ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ, ତାହାର ନିର୍ମଳ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ଲୋକକୁ ଗଲା—ଅପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧିର ବାଳସ୍ୱଭାବୀ ଘସ୍ମରଙ୍କ ନିକଟକୁ।

Verse 23

तत्र गत्वा स दूतस्तु सुधर्मां प्राप्य सत्वरम् । गर्वादखर्वमौलिर्हि देवेन्द्रं वाक्यमब्रवीत्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ଦୂତ ଶୀଘ୍ରେ ସୁଧର୍ମା ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ପରେ ଗର୍ବରେ ମସ୍ତକ ଉଚ୍ଚ କରି ସେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 24

घस्मर उवाच । जलंधरोऽब्धि तनयस्सर्वदैत्यजनेश्वरः । सुप्रतापी महावीरस्स्वयं कविसहायवान्

ଘସ୍ମର କହିଲା—ଜଲନ୍ଧର ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଗଣଙ୍କର ଅଧିପତି। ସେ ମହାପ୍ରତାପୀ ମହାବୀର, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ କବି (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ) ତାହାର ସହାୟ।

Verse 25

दूतोऽहं तस्य वीरस्य घस्मराख्यो न घस्मरः । प्रेषितस्तेन वीरेण त्वत्सकाशमिहागतः

ମୁଁ ସେହି ବୀରଙ୍କ ଦୂତ—ମୋ ନାମ ଘସ୍ମର; କେବଳ ‘ଭକ୍ଷକ’ ନୁହେଁ। ସେହି ପରାକ୍ରମୀ ମୋତେ ପଠାଇଥିବାରୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଛି।

Verse 26

अव्याहताज्ञस्वर्वत्र जलंधर उदग्रधीः । निर्जिताखिलदैत्यारिस्स यदाह शृणुष्व तत्

ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସର୍ବତ୍ର ଅବ୍ୟାହତ, ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଉଗ୍ର ଓ ଦୃଢ, ଏବଂ ଯିଏ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛି—ସେହି ଜଲନ୍ଧର ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 27

जलंधर उवाच । कस्मात्त्वया मम पिता मथितस्सागरोऽद्रिणा । नीतानि सर्वरत्नानि पितुर्मे देवताधम

ଜଲନ୍ଧର କହିଲା—ତୁମେ ପର୍ବତଦ୍ୱାରା ମୋ ପିତା ସମୁଦ୍ରକୁ କାହିଁକି ମଥିଲ? ମୋ ପିତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ କାହିଁକି ନେଇଗଲ, ହେ ଦେବାଧମ?

Verse 28

उचितं न कृतं तेऽद्य तानि शीघ्रं प्रयच्छ मे । ममायाहि विचार्येत्थं शरणं दैवतैस्सह

ଆଜି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଉଚିତ କାମ କରିନାହ। ତେଣୁ ସେସବୁ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଦିଅ। ଏଭଳି ଭାବି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ମୋ ଶରଣକୁ ଆସ।

Verse 29

अन्यथा ते भयं भूरि भविष्यति सुराधम । राज्यविध्वंसनं चैव सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ନହେଲେ, ହେ ସୁରାଧମ, ତୁମ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବ; ତୁମ ରାଜ୍ୟର ବିନାଶ ମଧ୍ୟ ହେବ। ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इति दूतवचः श्रुत्वा विस्मितस्त्रिदशाधिपः । उवाच तं स्मरन्निन्द्रो भयरोषसमन्वितः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି ଦୂତବଚନ ଶୁଣି ତ୍ରିଦଶାଧିପ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ସେହି କଥା ସ୍ମରଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 31

अद्रयो मद्भयात्त्रस्तास्स्वकुक्षिस्था यतः कृताः । अन्येऽपि मद्द्विषस्तेन रक्षिता दितिजाः पुरा

ମୋ ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଏପରି କରାଗଲା ଯେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କୁକ୍ଷିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ (ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିକୁ ସଂଯମ କଲେ)। ଏବଂ ପୂର୍ବେ, ମୋର ଶତ୍ରୁ ଅନ୍ୟ ଦିତିଜ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା।

Verse 32

तस्मात्तद्रत्नजातं तु मया सर्वं हृतं किल । न तिष्ठति मम द्रोही सुखं सत्यं ब्रवीम्यहम्

ଏହିହେତୁ ସେଇ ରତ୍ନସମୂହ ସବୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ହରିନେଇଛି। ଯେ ମୋ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ କରେ, ସେ ସୁଖରେ ରହିପାରେ ନାହିଁ—ଏହା ସତ୍ୟ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 33

शंखोप्येव पुरा दैत्यो मां द्विषन्सागरात्मजः । अभवन्मूढचित्तस्तु साधुसंगात्समुज्झित

ପୂର୍ବେ ସାଗରପୁତ୍ର ଦୈତ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସାଧୁସଙ୍ଗରେ ସେ ମୂଢଚିତ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇ ଉନ୍ନତ ହେଲା।

Verse 34

ममानुजेन हरिणा निहतस्य हि पापधीः । हिंसकस्साधुसंधस्य पापिष्ठस्सागरोदरे

ମୋର ଅନୁଜ ହରି ନିଶ୍ଚୟ ତାକୁ ନିହତ କରିଛନ୍ତି। ସେ ପାପବୁଦ୍ଧି—ହିଂସକ, ସାଧୁସଂଘର ପୀଡକ ଓ ପରମ ପାପୀ—ଏବେ ସାଗରର ଉଦରକୁ ଗଲା।

Verse 35

तद्गच्छ दूत शीघ्रं त्वं कथयस्वास्य तत्त्वतः । अब्धिपुत्रस्य सर्वं हि सिंधोर्मंथनकारणम्

ତେଣୁ ହେ ଦୂତ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟରୂପେ ସବିସ୍ତାର କହ—ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ।

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्थं विसर्जितो दूतो घस्मराख्यस्सुबुद्धिमान् । तदेन्द्रेणागमत्तूर्ण्णं यत्र वीरो जलंधरः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଇ, ଘସ୍ମର ନାମକ ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ ଦୂତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବୀର ଜଲନ୍ଧର ଥିଲେ।

Verse 37

तदिदं वचनं दैत्यराजो हि तेन धीमता । कथितो निखिलं शक्रप्रोक्तं दूतेन वै तदा

ତେବେ ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦୂତ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କହିଥିବା ସମଗ୍ର ବାର୍ତ୍ତାକୁ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲା।

Verse 38

तन्निशम्य ततो दैत्यो रोषात्प्रस्फुरिताधरः । उद्योगमकरोत्तूर्णं सर्वदेवजिगीषया

ତାହା ଶୁଣି ସେ ଦୈତ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଅଧର କମ୍ପିତ ହେଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 39

तदोद्योगेऽसुरेन्द्रस्य दिग्भ्यः पातालतस्तथा । दितिजाः प्रत्यपद्यंत कोटिशःकोटिशस्तथा

ତେବେ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବା ସହିତ, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରୁ ଓ ପାତାଳରୁ ମଧ୍ୟ ଦିତିଜ ଦାନବମାନେ କୋଟି କୋଟି କରି ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 40

अथ शुंभनिशुंभाद्यै बलाधिपतिकोटिभिः । निर्जगाम महावीरः सिन्धुपुत्रः प्रतापवान्

ତାପରେ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭ ଆଦିମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ସେନାର କୋଟି କୋଟି ସେନାପତିଙ୍କ ସହିତ, ମହାବୀର ପ୍ରତାପବାନ ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର ନିର୍ଗତ ହେଲା।

Verse 41

प्राप त्रिविष्टपं सद्यः सर्वसैन्यसमावृतः । दध्मौ शंखं जलधिजो नेदुर्वीराश्च सर्वतः

ସମଗ୍ର ସେନାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ତୁରନ୍ତ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ) ପହଞ୍ଚିଲା। ତାହାପରେ ସମୁଦ୍ରଜ ଶଙ୍ଖ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା, ଏବଂ ସବୁଦିଗରେ ବୀରମାନେ ଗର୍ଜିଲେ।

Verse 42

गत्वा त्रिविष्टपं दैत्यो नन्दनाधिष्ठितोऽभवत् । सर्व सैन्यं समावृत्य कुर्वाणः सिंहवद्रवम्

ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଯାଇ ସେ ଦୈତ୍ୟ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା। ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ଘେରି ସିଂହ ପରି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲା।

Verse 43

पुरमावृत्य तिष्ठत्तद्दृष्ट्वा सैन्यबलं महत् । निर्ययुस्त्वमरावत्या देवा युद्धाय दंशिताः

ପୁରକୁ ଘେରି ଦାଁଡ଼ିଥିବା ସେଇ ମହା ସେନାବଳକୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧପାଇଁ ସନ୍ନଦ୍ଧ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେବମାନେ ଅମରାବତୀରୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 44

ततस्समभवद्युद्धं देवदानवसेनयोः । मुसलैः परिघैर्बाणैर्गदापरशुशक्तिभिः

ତାପରେ ଦେବ ଓ ଦାନବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା—ମୁସଳ, ପରିଘ, ବାଣ, ଗଦା, ପରଶୁ ଓ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା।

Verse 45

तेऽन्योन्यं समधावेतां जघ्नतुश्च परस्परम् । क्षणेनाभवतां सेने रुधिरौघपरिप्लुते

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଧାଇଁ ଆସି ଏକାପରକୁ ଏକା ପ୍ରହାର କରି ନିହତ କଲେ। କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଦୁଇ ସେନା ରକ୍ତଧାରାରେ ପ୍ଲାବିତ ହେଲା।

Verse 46

पतितैः पात्यमानैश्च गजाश्वरथपत्तिभिः । व्यराजत रणे भूमिस्संध्याभ्रपटलैरिव

ସେଇ ରଣରେ ପତିତ ଓ ପାତ୍ୟମାନ ଗଜ, ଅଶ୍ୱ, ରଥ ଓ ପଦାତିମାନଙ୍କରେ ଆବୃତ ଭୂମି, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳର ମେଘପଟଳ-ସମୂହ ଯୁକ୍ତ ଆକାଶ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 47

तत्र युद्धे मृतान्दैत्यान्भार्गवस्तानजीवयत् । विद्ययामृतजीविन्या मंत्रितैस्तोयबिन्दुभिः

ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ) ଅମୃତ-ସଞ୍ଜୀବନୀ ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱାରା, ମନ୍ତ୍ରସଂସ୍କୃତ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଦେଇ, ପୁନଃଜୀବିତ କଲେ।

Verse 48

देवानपि तथा युद्धे तत्राजीवयदंगिराः । दिव्यौषधैस्समानीय द्रोणाद्रेस्स पुनःपुनः

ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଙ୍ଗିରା ଋଷି ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବିତ କଲେ; ସେ ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବତରୁ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ବାରମ୍ବାର ଆଣି ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସଜୀବ କରୁଥିଲେ।

Verse 49

दृष्टवान्स तथा युद्धे पुनरेव समुत्थितान् । जलंधरः क्रोधवशो भार्गवं वाक्यमब्रवीत्

ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଉଠିଦାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧବଶ ଜଲନ୍ଧର ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 50

जलंधर उवाच । मया देवा हता युद्धे उत्तिष्ठंति कथं पुनः । ततः संजीविनी विद्या नैवान्यत्रेति वै श्रुता

ଜଲନ୍ଧର କହିଲା—ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ହତ କରିଛି; ତେବେ ସେମାନେ ପୁନଃ କିପରି ଉଠୁଛନ୍ତି? ‘ସଂଜୀବିନୀ’ ବିଦ୍ୟା ସେଠାରେ ମାତ୍ର ଅଛି, ଅନ୍ୟତ୍ର ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଶୁଣିଛି।

Verse 51

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सिन्धुपुत्रस्य भार्गवः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा गुरुश्शुक्रो जलंधरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର ଜଲନ୍ଧରର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଗୁରୁ ଶୁକ୍ର (ଭାର୍ଗବ) ଜଲନ୍ଧରକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 52

शुक्र उवाच । दिव्यौषधीस्समानीय द्रोणाद्रेरंगिरास्सुरान् । जीवयत्येष वै तात सत्यं जानीहि मे वचः

ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ହେ ତାତ, ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବତରୁ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଆଣି ଅଙ୍ଗିରା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ କରିବେ। ମୋ କଥାକୁ ସତ୍ୟ ଜାଣ।

Verse 53

जयमिच्छसि चेत्तात शृणु मे वचनं शुभम् । ततः सोऽरं भुजाभ्यां त्वं द्रोणमब्धावुपाहर

ହେ ତାତ, ଯଦି ତୁମେ ଜୟ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋ ଶୁଭ ବଚନ ଶୁଣ। ତାପରେ ତୁମ ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ସେଇ ଦ୍ରୋଣକୁ ଉଠାଇ ସମୁଦ୍ରରେ ନେଇ ରଖ।

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तस्स तु दैत्येन्द्रो गुरुणा भार्गवेण ह । द्रुतं जगाम यत्रासावास्ते चैवाद्रिराट् च सः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଗୁରୁ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପର୍ବତରାଜ ଅଦ୍ରିରାଟ୍ ବସୁଥିଲେ।

Verse 55

भुजाभ्यां तरसा दैत्यो नीत्वा द्रोणं च तं तदा । प्राक्षिपत्सागरे तूर्णं चित्रं न हरतेजसि

ତେବେ ଦୈତ୍ୟ ଭୁଜାଦ୍ୱୟରେ ମହାବେଗରେ ଦ୍ରୋଣକୁ ଧରି, ତୁରନ୍ତ ସାଗରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା; ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ତେଜ ସହଜେ ହରାଯାଏ ନାହିଁ—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

Verse 56

पुनरायान्महावीरस्सिन्धुपुत्रो महाहवम् । जघानास्त्रैश्च विविधैस्सुरान्कृत्वा बलं महत्

ପୁନର୍ବାର ମହାବୀର ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର ସେଇ ମହାହବରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା; ମହାବଳ ସଂଗ୍ରହ କରି ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା।

Verse 57

अथ देवान्हतान्दृष्ट्वा द्रोणाद्रिमगमद्गुरुः । तावत्तत्र गिरीद्रं तं न ददर्श सुरार्चितः

ତାପରେ ଦେବମାନେ ହତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ବେଳେ, ସୁରମାନେ ପୂଜିଥିବା ସେଇ ଗିରିନାଥଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।

Verse 58

ज्ञात्वा दैत्यहृतं द्रोणं धिषणो भयविह्वलः । आगत्य देवान्प्रोवाच जीवो व्याकुलमानसः

ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦ୍ରୋଣକୁ ହରଣ କରିନେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ଧିଷଣ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ମନରେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 59

गुरुरुवाच । पलायध्वं सुरास्सर्वे द्रोणो नास्ति गिरिर्महान् । ध्रुवं ध्वस्तश्च दैत्येन पाथोधितनयेन हि

ଗୁରୁ କହିଲେ—ହେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ପଳାଅ। ମହା ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବତ ଆଉ ନାହିଁ; ସାଗର-ତନୟ ଦୈତ୍ୟ ତାହାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି।

Verse 60

जलंधरो महादैत्यो नायं जेतुं क्षमो यतः । रुद्रांशसंभवो ह्येष सर्वामरविमर्दनः

ଜଲନ୍ଧର ମହାଦୈତ୍ୟ; ତେଣୁ ସାଧାରଣ ଉପାୟରେ ତାକୁ ଜିତିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସେ ରୁଦ୍ରାଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରେ।

Verse 61

मया ज्ञातः प्रभावोऽस्य यथोत्पन्नः स्वयं सुराः । शिवापमानकृच्छक्रचेष्टितं स्मरताखिलम्

ଏହା ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେପରି ମୁଁ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଜାଣିଛି। ହେ ଦେବଗଣ, ଶିବଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 62

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा तद्वचनं देवास्सुराचार्यप्रकीर्तितम् । जयाशां त्यक्तवंतस्ते भयविह्वलितास्तथा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଦେବଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ବିଜୟାଶା ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 63

दैत्यराजेन तेनातिहन्यमानास्समंततः । धैर्यं त्यक्त्वा पलायंत दिशो दश सवासवाः

ସେହି ଦୈତ୍ୟରାଜ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ ପାଇ, ବସୁ ଆଦି ଦେବମାନେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଦଶଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 64

देवान्विद्रावितान्दृष्ट्वा दैत्यस्सागरनंदनः । शंखभेरी जयरवैः प्रविवेशामरावतीम्

ଦେବମାନେ ପଳାଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସାଗରନନ୍ଦନ ଦୈତ୍ୟ ଶଙ୍ଖ-ଭେରୀର ଜୟରବ ସହ ଅମରାବତୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 65

प्रविष्टे नगरीं दैत्ये देवाः शक्रपुरोगमाः । सुवर्णाद्रिगुहां प्राप्ता न्यवसन्दैत्यतापिताः

ଦୈତ୍ୟ ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୁରୋଗାମୀ ଦେବମାନେ ଦୈତ୍ୟର ପୀଡାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତର ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ଶରଣ ନେଇ ରହିଲେ।

Verse 66

तदैव सर्वेष्वसुरोऽधिकारेष्विन्द्रादिकानां विनिवेश्य सम्यक् । शुंभादिकान्दैत्यवरान् पृथक्पृथक्स्वयं सुवर्णादिगुहां व्यगान्मुने

ସେହି ସମୟରେ ଅସୁରଟି ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର-ସ୍ଥାନରେ ଭଲଭାବେ ବସାଇଲା। ପରେ ଶୁମ୍ଭ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦରେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ହେ ମୁନି, ସେ ନିଜେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦି ନାମକ ଗୁହାକୁ ଗଲା।