मयस्य शिवस्तुतिः — Maya’s Hymn to Śiva (and Śiva’s Gracious Response)
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୨ରେ ସନତ୍କୁମାର କହନ୍ତି—ପ୍ରସନ୍ନ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ମୟ ଦାନବ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଶିବଙ୍କ କରୁଣାରେ ‘ଅଦଗ୍ଧ’ ରହିଥିଲା, ଆନନ୍ଦରେ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ପୁନଃପୁନଃ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା। ପରେ ଉଠି ଦୀର୍ଘ ସ୍ତୁତି କଲା—ଶିବଙ୍କୁ ଦେବଦେବ/ମହାଦେବ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷସମ ଦାତା, ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ଜ୍ୟୋତିରୂପ, ବିଶ୍ୱରୂପ, ପବିତ୍ର ଓ ପାବନକର, ରୂପବାନ୍ ଏବଂ ରୂପାତୀତ, ଏବଂ ଜଗତର କର୍ତ୍ତା-ଭର୍ତ୍ତା-ସଂହର୍ତ୍ତା ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କଲା। ସେ ନିଜ ସ୍ତୁତିର ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତତା ସ୍ୱୀକାର କରି ‘ସ୍ତୁତିପ୍ରିୟ ପରେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ଶରଣାଗତ ହୋଇ ରକ୍ଷା ମାଗିଲା। ଶିବ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୟକୁ ସମ୍ମାନରେ କହିଲେ—ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉପଦେଶ/ବରଦାନର ସୂଚନା।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । एतस्मिन्नंतरे शंभुं प्रसन्नं वीक्ष्य दानवः । तत्राजगाम सुप्रीतो मयोऽदग्धः कृपाबलात्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେଖି, ଶିବଙ୍କ କୃପାବଳରୁ ଯେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇନଥିଲା ସେ ଦାନବ ମୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।
Verse 2
प्रणनाम हरं प्रीत्या सुरानन्यानपि ध्रुवम् । कृतांजलिर्नतस्कंधः प्रणनाम पुन श्शिवम्
ସେ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ହରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କଲା। କରଯୋଡି, କାନ୍ଧ ନମାଇ, ସେ ପୁନଃ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା।
Verse 3
अथोत्थाय शिवं दृष्ट्वा प्रेम्णा गद्गदसुस्वरः । तुष्टाव भक्तिपूर्णात्मा स दानववरो मयः
ତାପରେ ଉଠି ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ ହେଲା; ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୟ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।
Verse 4
मय उवाच देवदेव महादेव भक्तवत्सल शंकरः । कल्पवृक्षस्वरूपोसि सर्वपक्षविवर्जितः
ମୟ କହିଲା—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କର! ଆପଣ କଳ୍ପବୃକ୍ଷସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷପାତରୁ ମୁକ୍ତ।
Verse 5
ज्योतीरूपो नमस्तेस्तु विश्वरूप नमोऽस्तु ते । नमः पूतात्मने तुभ्यं पावनाय नमोनमः
ଜ୍ୟୋତିରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବିଶ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପୂତାତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ହେ ପାବନ, ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 6
चित्ररूपाय नित्याय रूपातीताय ते नमः । दिव्यरूपाय दिव्याय सुदिव्याकृतये नमः
ବିଚିତ୍ର ଓ ନାନାରୂପଧାରୀ, ନିତ୍ୟ ଏବଂ ରୂପାତୀତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦିବ୍ୟରୂପୀ, ପରମ ଦିବ୍ୟ, ଅତିଦିବ୍ୟ ଆକୃତିସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 7
नमः प्रणतसर्वार्तिनाशकाय शिवात्मने । कर्त्रे भर्त्रे च संहर्त्रे त्रिलोकानां नमोनमः
ଶରଣାଗତଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆର୍ତ୍ତି ନାଶକ, ଶିବାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତ୍ରିଲୋକର କର୍ତ୍ତା, ଭର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 8
भक्तिगम्याय भक्तानां नमस्तुभ्यं कृपा लवे । तपस्सत्फलदात्रे ते शिवाकांत शिवेश्वर
ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଗମ୍ୟ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାର କଣସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶିବେଶ୍ୱର, ଶିବାକାନ୍ତ! ଆପଣ ତପସ୍ୟାର ସତ୍ଫଳ ଦାନ କରନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ କରୁଣାର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଯଥେଷ୍ଟ।
Verse 9
न जानामि स्तुतिं कर्तुं स्तुतिप्रिय परेश्वर । प्रसन्नो भव सर्वेश पाहि मां शरणाग तम्
ହେ ସ୍ତୁତିପ୍ରିୟ ପରମେଶ୍ୱର! ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଜାଣେନି। ହେ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ମୁଁ ଶରଣାଗତ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
Verse 10
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मयोक्ता हि संस्तुतिं परमेश्वरः । प्रसन्नोऽभूद्द्विजश्रेष्ठ मयं प्रोवाच चादरात्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ମୋ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରେ ସେ ଆଦର ସହିତ ମୋତେ କହିଲେ।
Verse 11
शिव उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽहं मय दानवसत्तम । मनोऽभिलषितं यत्ते तद्दास्यामि न संशयः
ଶିବ କହିଲେ—ହେ ଦାନବସତ୍ତମ ମୟ, ବର କହ; ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୋ ମନ ଯାହା ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ, ସେହି ଦେବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 12
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे सनत्कुमारपाराशर्य्यसंवादे त्रिपुरवधानंतरदेवस्तुतिमयस्तुतिमुंडिनिवेशनदेवस्वस्थानगमनवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ସନତ୍କୁମାର ଓ ପାରାଶର୍ୟ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କ ସମ୍ବାଦରେ, ‘ତ୍ରିପୁରବଧ ପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଭକ୍ତିମୟ ସ୍ତୁତି, ମୁଣ୍ଡିନୀଙ୍କ ନିବେଶନ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ୱସ୍ଥାନଗମନ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ।
Verse 13
मय उवाच । देवदेव महादेव प्रसन्नो यदि मे भवान् । वरयोग्योऽस्म्यहं चेद्धि स्वभक्तिं देहि शाश्वतीम्
ମୟା କହିଲା—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ମୁଁ ବର ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ ଭକ୍ତି—ଅଖଣ୍ଡ ଶିବଭକ୍ତି—ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 14
स्वभक्तेषु सदा सख्यं दीनेषु च दयां सदा । उपेक्षामन्यजीवेषु खलेषु परमेश्वर
ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହ ସଦା ସଖ୍ୟ ରଖ; ଦୀନ-ଦୁଃଖୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଦୟା କର; ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଉପେକ୍ଷା ରଖ; ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପବିତ୍ର ଅବହେଳା ଧାରଣ କର।
Verse 15
कदापि नासुरो भावो भवेन्मम महेश्वर । निर्भयः स्यां सदा नाथ मग्नस्त्वद्भजने शुभे
ହେ ମହେଶ୍ୱର! ମୋ ମନେ କେବେ ଆସୁର ଭାବ ଉଦୟ ନ ହେଉ। ହେ ନାଥ! ମୁଁ ସଦା ନିର୍ଭୟ ରହି, ଆପଣଙ୍କ ଶୁଭ ଭଜନ-ପୂଜାରେ ମଗ୍ନ ରହୁ।
Verse 16
सनत्कुमार उवाच । इति संप्रार्थ्यमानस्तु शंकरः परमेश्वरः । प्रत्युवाच मये नाथ प्रसन्नो भक्तवत्सलः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏଭଳି ଆତ୍ମାର୍ଥ ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ମୟାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ହେ ନାଥ…”
Verse 17
महेश्वर उवाच । दानवर्षभ धन्यस्त्वं मद्भक्तो निर्विकारवान् । प्रदत्तास्ते वरास्सर्वेऽभीप्सिता ये तवाधुना
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ: ହେ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ତୁମେ ମୋର ନିର୍ବିକାର ଭକ୍ତ। ତୁମର ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ବର ଏବେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।
Verse 18
गच्छ त्वं वितलं लोकं रमणीयं दिवोऽपि हि । समेतः परिवारेण निजेन मम शासनात्
ମୋର ଶାସନାନୁସାରେ, ତୁମେ ନିଜ ପରିବାର-ପରିଚାରକ ସହିତ ବିତଳ ଲୋକକୁ ଯାଅ—ସେ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ରମଣୀୟ।
Verse 19
निर्भयस्तत्र संतिष्ठ संहृष्टो भक्तिमान्सदा । कदापि नासुरो भावो भविष्यति मदाज्ञया
ସେଠାରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ରୁହ; ସଦା ହର୍ଷିତ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରୁହ। ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ମନେ କେବେ ଆସୁର ଭାବ ଜନ୍ମିବ ନାହିଁ।
Verse 20
सनत्कुमार उवाच । इत्याज्ञां शिरसाधाय शंकरस्य महात्मनः । तं प्रणम्य सुरांश्चापि वितलं प्रजगाम सः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରସାଧାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ବିତଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।
Verse 21
एतस्मिन्नंतरे ते वै मुण्डिनश्च समागताः । प्रणम्योचुश्च तान्सर्वान्विष्णुब्रह्मादिकान् सुरान्
ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଇ ମୁଣ୍ଡିତଶିର ଅନୁଚରମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।
Verse 22
कुत्र याम वयं देवाः कर्म किं करवामहे । आज्ञापयत नश्शीघ्रं भव दादेशकारकान्
ଆମେ ଦେବମାନେ କେଉଁଠି ଯିବୁ, କେଉଁ କର୍ମ କରିବୁ? ହେ ଭବ (ଶିବ), ଶୀଘ୍ର ଆଜ୍ଞା କର; ଆମେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
Verse 23
कृतं दुष्कर्म चास्माभिर्हे हरे हे विधे सुराः । दैत्यानां शिवभक्तानां शिवभक्तिर्विनाशिता
ହେ ହରି, ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା), ହେ ଦେବମାନେ! ଆମେ ଘୋର ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛୁ—ଶିବଭକ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଶିବଭକ୍ତିକୁ ଆମେ ନାଶ କରିଦେଲୁ।
Verse 24
कोटिकल्पानि नरके नो वासस्तु भविष्यति । नोद्धारो भविता नूनं शिवभक्तविरोधिनाम्
ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବାମାନେ କୋଟି କଲ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ବାସ କରିବେ; ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ହେବ ନାହିଁ।
Verse 25
परन्तु भवदिच्छात इदं दुष्कर्म नः कृतम् । तच्छांतिं कृपया ब्रूत वयं वश्शरणागताः
କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାର ଚାପରେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଆମେ କରିଛୁ। କୃପାକରି ଏହାର ଶାନ୍ତି ଉପାୟ କହନ୍ତୁ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ବଶରେ ଶରଣାଗତ।
Verse 26
सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । अब्रु वन्मुंडिनस्तांस्ते स्थितानग्रे कृतांजलीन्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ସେଇ ମୁଣ୍ଡିତ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 27
विष्ण्वादय ऊचुः । न भेतव्यं भवद्भिस्तु मुंडिनो वै कदाचन । शिवाज्ञयेदं सकलं जातं चरितमुत्तमम्
ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି କହିଲେ: ହେ ମୁଣ୍ଡିତମାନେ, ତୁମେ କେବେ ଭୟ କରନି। ଏ ସବୁ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହିଁ ଘଟିଛି—ଏ ଉତ୍ତମ ଚରିତ।
Verse 28
युष्माकं भविता नैव कुगतिर्दुःखदायिनी । शिववासा यतो यूयं देवर्षिहितकारकाः
ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖଦାୟିନୀ କୁଗତି କେବେ ହେବ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ଶିବଧାମବାସୀ ଏବଂ ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ହିତକାରକ।
Verse 29
सुरर्षिहितकृच्छंभुस्सुरर्षिहितकृत्प्रियः । सुरर्षिहितकृन्नॄणां कदापि कुगतिर्नहि
ଶମ୍ଭୁ ସଦା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ହିତରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ଏମିତି ମଙ୍ଗଳସେବାରେ ରତ ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୁଗତି କିମ୍ବା ପତନ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 30
अद्यतो मतमेतं हि प्रविष्टानां नृणां कलौ । कुगतिर्भविता ब्रूमः सत्यं नैवात्र संशयः
ଆଜିଠାରୁ କଳିଯୁଗରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହି ମତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କୁଗତି ଓ ପତନ ହେବ—ଏହାକୁ ଆମେ ସତ୍ୟ ବୋଲି କହୁଛୁ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 31
भवद्भिर्मुंडिनो धीरा गुप्तभावान्ममाज्ञया । तावन्मरुस्थली सेव्या कलिर्यावात्समाव्रजेत्
ହେ ଧୀର ମୁଣ୍ଡିନ ତପସ୍ବୀମାନେ! ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଭାବକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖି, କଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସି ସେବା-ସାଧନ କର।
Verse 32
आगते च कलौ यूयं स्वमतं स्थापयिष्यथ । कलौ तु मोहिता मूढास्संग्रहीष्यंति वो मतम्
କଳି ଆସିଲେ ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱମତ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ମୋହିତ ଓ ମୂଢ ଲୋକେ ତୁମ ମତକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ।
Verse 33
इत्याज्ञप्ताः सुरेशैश्च मुंडिनस्ते मुनीश्वर । नमस्कृत्य गतास्तत्र यथोद्दिष्टं स्वमाश्रमम्
ଦେବେଶମାନଙ୍କ ଏପରି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ସେଇ ମୁଣ୍ଡିତ ତପସ୍ବୀମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଥିଲା ସେପରି ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
Verse 34
ततस्स भगवान्रुद्रो दग्ध्वा त्रिपुरवासिनः । कृतकृत्यो महायोगी ब्रह्माद्यैरभिपूजितः
ତାପରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ତ୍ରିପୁରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରି କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲେ; ସେଇ ମହାଯୋଗୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।
Verse 35
स्वगणैर्निखिलैर्देव्या शिवया सहितः प्रभुः । कृत्वामरमहत्कार्यं ससुतोंतरधादथ
ତେବେ ପ୍ରଭୁ ଦେବୀ ଶିବା ଓ ନିଜ ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ, ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୁତ୍ର ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 36
ततश्चांतर्हिते देवे परिवारान्विते शिवे । धनुश्शरस्थाद्यश्च प्राकारोंतर्द्धिमागमत्
ତାପରେ ପରିବାର ସହିତ ଦେବାଧିଦେବ ଶିବ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ, ଧନୁର୍ଧର-ଶରଧାରୀ ଆଦି ଓ ସେଇ ପ୍ରାକାର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା।
Verse 37
ततो ब्रह्मा हरिर्देवा मुनिगंधर्वकिन्नराः । नागास्सर्पाश्चाप्सरसस्संहृष्टाश्चाथ मानुषाः
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ), ଦେବଗଣ, ମୁନି, ଗନ୍ଧର୍ବ‑କିନ୍ନର, ନାଗ‑ସର୍ପ, ଅପ୍ସରା ଓ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଉଲ୍ଲସିତ ହେଲେ।
Verse 38
स्वंस्वं स्थानं मुदा जग्मुश्शंसंतः शांकरं यशः । स्वंस्वं स्थानमनुप्राप्य निवृतिं परमां ययुः
ଶାଙ୍କର ଯଶକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚି, ଶିବପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ପରମ ନିବୃତ୍ତି—ଦୁଃଖର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି—ଲାଭ କଲେ।
Verse 39
एतत्ते कथितं सर्वं चरितं शशिमौलिनः । त्रिपुरक्षयसंसूचि परलीलान्वितं महत्
ଏହି ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶଶିମୌଳି ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ ଭାବେ କହିଲି—ତ୍ରିପୁରନାଶର ସୂଚକ, ତାଙ୍କ ପରମ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାଖ୍ୟାନ।
Verse 40
धन्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धकम् । स्वर्गदं मोक्षदं चापि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
ଏହା ଧନ୍ୟକର, ଯଶଦାୟକ ଓ ଆୟୁବର୍ଧକ; ଧନ-ଧାନ୍ୟ ବଢ଼ାଏ। ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଏ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ—ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା?
Verse 41
इदं हि परमाख्यानं यः पठेच्छ्रणुयात्सदा । इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते मुक्तिमवाप्नुयात्
ଯେ କେହି ଏହି ପରମ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନକୁ ସଦା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ କାମନା ଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।
Frequently Asked Questions
Maya Dānava approaches the pleased Śiva, repeatedly prostrates, and delivers a formal stuti culminating in śaraṇāgati; Śiva, pleased by the hymn, responds to Maya.
It signals that Śiva’s grace can suspend or transform punitive destiny; even an asura can be preserved and redirected through kṛpā, illustrating grace as superior to mere retribution.
Śiva is praised as jyotīrūpa (luminous), viśvarūpa (universal form), rūpātīta (beyond form), bhaktavatsala (devotee-loving), kalpavṛkṣa-like benefactor, and as kartṛ-bhartṛ-saṃhartṛ of the triloka.