अलकापतेः तपः-लिङ्गप्रतिष्ठा च वरप्राप्तिः / The Lord of Alakā: Austerity, Liṅga-Establishment, and the Receiving of a Boon

Verse 1

ब्रह्मोवाच । पाद्मे कल्पे मम सुरा ब्रह्मणो मानसात्सुतात् । पुलस्त्याद्विश्रवा जज्ञे तस्य वैश्रवणस्सुतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପଦ୍ମକଳ୍ପରେ ମୋର ମାନସପୁତ୍ର ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବିଶ୍ରବା ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ପୁତ୍ର ହେଲେ।

Verse 2

तेनेयमलका भुक्ता पुरी विश्वकृता कृता । आराध्य त्र्यंबकं देवमत्युग्रतपसा पुरा

ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ନିର୍ମିତ ଏହି ଅଲକା ପୁରୀକୁ ସେ ଭୋଗ କରି ଶାସନ କଲା; କାରଣ ସେ ପୂର୍ବେ ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲା।

Verse 3

व्यतीते तत्र कल्पे वै प्रवृत्ते मेघवाहने । याज्ञदत्तिरसौ श्रीदस्तपस्तेपे सुदुस्सहम्

ସେ କଳ୍ପ ଅତୀତ ହୋଇ ‘ମେଘବାହନ’ ନାମକ ନୂତନ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ଯାଜ୍ଞଦତ୍ତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୂଜ୍ୟ ଶ୍ରୀଦାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ସହ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 4

भक्ति प्रभावं विज्ञाय शंभोस्तद्दीपमात्रतः । पुरा पुरारेस्संप्राप्य काशिकां चित्प्रकाशिकाम्

ଶମ୍ଭୁ-ଭକ୍ତିର ପ୍ରଭାବ—କେବଳ ଦୀପାରାଧନାର ଅଳ୍ପ ଚିହ୍ନରୁ ମଧ୍ୟ—ଜାଣି, ପୁରାତନକାଳରେ ପୁରାରି (ଶିବ)ଙ୍କ କୃପାରେ ଚିତ୍-ପ୍ରକାଶିନୀ କାଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଗଲା।

Verse 5

शिवैकादशमुद्बोध्य चित्तरत्नप्रदीपकैः । अनन्यभक्तिस्नेहाढ्यस्तन्मयो ध्याननिश्चलः

ଚିତ୍ତରତ୍ନର ଦୀପପ୍ରଭାରେ ଶିବଙ୍କ ଏକାଦଶ ଭାବକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ସେ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତିସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ତନ୍ମୟ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ଅଚଳ ରହେ।

Verse 6

शिवैक्यं सुमहापात्रं तपोग्निपरिबृंहितम् । कामक्रोधमहाविघ्नपतंगाघात वर्जितम्

ଏହା ଶିବ-ଏକ୍ୟ ହିଁ ପରମ ମହାପାତ୍ର; ତପସ୍ୟାର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଷ୍ଟ, କାମ-କ୍ରୋଧାଦି ମହାବିଘ୍ନରୂପ ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦାହକ ଆଘାତରୁ ମୁକ୍ତ।

Verse 7

प्राणसंरोधनिर्वातं निर्मलं निर्मलेक्षणात् । संस्थाप्य शांभवं लिंगं सद्भावकुसुमार्चितम्

ପ୍ରାଣସଂରୋଧଜ ନିର୍ବାତ ନିଶ୍ଚଳତାରେ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଶାମ୍ଭବ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ସଦ୍ଭାବରୂପ କୁସୁମରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 8

तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् । यावद्बभूव तद्वर्णं वर्षाणामयुतं शतम्

ସେ ଏପରି ଘୋର ତପ କଲେ ଯେ କେବଳ ଚର୍ମ ଓ ଅସ୍ଥି ମାତ୍ର ଶେଷ ରହିଲା; ଏବଂ ସେହି ଅବସ୍ଥା ଶତ ଅୟୁତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା।

Verse 9

ततस्सह विशालाक्ष्या देवो विश्वेश्वररस्वयम् । अलकापतिमालोक्य प्रसन्नेनांतरात्मना

ତାପରେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଦେବୀଙ୍କ ସହ ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବ ଅଲକାପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ କୃପାମୟ ହେଲେ।

Verse 10

लिंगे मनस्समाधाय स्थितं स्थाणुस्वरूपिणम् । उवाच वरदोऽस्मीति तदाचक्ष्वालकापते

ଲିଙ୍ଗରେ ମନକୁ ସମାଧିରେ ନିବେଶ କରି—ଯେଉଁଠି ସ୍ଥାଣୁସ୍ୱରୂପ ମହାଦେବ ସ୍ୱରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ—ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ବରଦାତା।” ହେ ଅଲକାପତି, ସେ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହ।

Verse 11

उन्मील्य नयने यावत्स पश्यति तपोधनः । तावदुद्यत्सहस्रांशु सहस्राधिकतेजसम्

ତପୋଧନ ସେ ତପସ୍ବୀ ଯେତେବେଳେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ଦେଖିଲେ, ସେତେବେଳେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ, ସହସ୍ରଗୁଣ ଅଧିକ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳମାନ ଜ୍ୟୋତି ଦେଖିଲେ।

Verse 12

पुरो ददर्श श्रीकंठं चन्द्रचूडमुमाधवम् । तत्तेजः परिभूताक्षितेजाः संमील्य लोचने

ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ—ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ, ଉମାପ୍ରିୟ ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତେଜରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁତେଜ ପରାଭୂତ ହୋଇ, ସେ ନୟନ ବନ୍ଦ କଲେ।

Verse 13

उवाच देवदेवेशं मनोरथपदातिगम् । निजांघ्रिदर्शने नाथ दृक्सामर्थ्यं प्रयच्छ मे

ସେ ସମସ୍ତ ମନୋରଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ପାଦଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟିସାମର୍ଥ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 14

अयमेव वरो नाथ यत्त्वं साक्षान्निरीक्ष्यसे । किमन्येन वरेणेश नमस्ते शशिशेखर

“ହେ ନାଥ, ଏହିଏ ଏକମାତ୍ର ବର—ଆପଣଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ କରିବା। ହେ ଈଶ, ଅନ୍ୟ ବରରେ କ’ଣ ପ୍ରୟୋଜନ? ହେ ଶଶିଶେଖର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 15

इति तद्वचनं श्रुत्वा देवदेव उमापतिः । ददौ दर्शनसामर्थ्यं स्पृष्ट्वा पाणितलेन तम्

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ଉମାପତି (ଶିବ) ନିଜ କରତଳରେ ତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 16

प्रसार्य नयने पूर्वमुमामेव व्यलोकयत् । तोऽसौ याज्ञदत्तिस्तु तत्सामर्थ्यमवाप्य च

ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରସାରି ତାହା ପ୍ରଥମେ କେବଳ ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ପରେ ସେହି ଯାଜ୍ଞଦତ୍ତି ତାଙ୍କ କୃପାରେ ସାମର୍ଥ୍ୟ ପାଇ ସଶକ୍ତ ହେଲା।

Verse 17

शंभोस्समीपे का योषिदेषा सर्वांगसुन्दरी । अनया किं तपस्तप्तं ममापि तपसोऽधिकम्

‘ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମୀପରେ ଥିବା ଏହି ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ କିଏ? ସେ କେଉଁ ତପ କରିଛି—ମୋ ତପଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ—ଯେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏତେ ନିକଟତା ପାଇଛି?’

Verse 18

अहो रूपमहो प्रेम सौभाग्यं श्रीरहो भृशम् । इत्यवादीदसौ पुत्रो मुहुर्मुहुरतीव हि

‘ଆହା! କି ରୂପ! ଆହା! କି ପ୍ରେମ! କି ସୌଭାଗ୍ୟ—କି ଅତ୍ୟଧିକ ଶ୍ରୀ!’ ଏହିପରି କହି ସେ ପୁତ୍ର ପୁନଃପୁନଃ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମୟରେ କହିଲା।

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखण्डे कैलासगमनोपाख्याने कुबेरस्य शिवमित्रत्ववर्णनो नामैकोनविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡର ‘କୈଲାସଗମନ’ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ‘କୁବେରଙ୍କ ଶିବମିତ୍ରତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଉଣେଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 20

अथ देव्यब्रवीद्देव किमसौ दुष्टतापसः । असकृद्वीक्ष्य मां वक्ति कुरु त्वं मे तपःप्रभाम्

ତେବେ ଦେବୀ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ! ଏ ଦୁଷ୍ଟ ତପସ୍ବୀ କିଏ? ବାରମ୍ବାର ମୋତେ ଦେଖି ଅନୁଚିତ କଥା କହୁଛି। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାଜନିତ ପ୍ରଭା-ଶକ୍ତି ମୋତେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତୁ (ଯେଣୁ ସେ ସଂଯମିତ ହେଉ)।”

Verse 21

असकृद्दक्षिणेनाक्ष्णा पुनर्मामेव पश्यति । असूयमानो मे रूपप्रेम सौभाग्यसंपद

ସେ ବାରମ୍ବାର ଡାହାଣ ଆଖିରେ କେବଳ ମୋତେ ହିଁ ଦେଖୁଛି। ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ମୋ ରୂପପ୍ରତି ପ୍ରେମ-ଆକର୍ଷଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତାହାଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ପାଉଛି।

Verse 22

इति देवीगिरं श्रुत्वा प्रहस्य प्राह तां प्रभुः । उमे त्वदीयः पुत्रोऽयं न च क्रूरेण चक्षुषा

ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଭୁ ହସି କହିଲେ—“ହେ ଉମା! ଏ ତ ତୁମର ନିଜ ପୁତ୍ର; ଏହାକୁ କ୍ରୂର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନି।”

Verse 23

संपश्यति तपोलक्ष्मीं तव किं त्वधिवर्णयेत् । इति देवीं समाभाष्य तमीशः पुनरब्रवीत्

“ସେ ତୁମ ତପସ୍ୟାଜନିତ ତେଜୋ-ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଦେଖୁଛି; ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିବ?” ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଈଶ୍ୱର (ଶିବ) ପୁନଃ କହିଲେ।

Verse 24

वरान्ददामि ते वत्स तपसानेन तोषितः । निधीनामथ नाथस्त्वं गुह्यकानां भवेश्वरः

ବତ୍ସ, ତୋର ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ ତୋତେ ବର ଦେଉଛି। ତୁ ନିଧିମାନଙ୍କର ନାଥ ଏବଂ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ହେବୁ।

Verse 25

यक्षाणां किन्नराणां च राज्ञां राज च सुव्रतः । पतिः पुण्यजनानां च सर्वेषां धनदो भव

ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁ ରାଜମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ରାଜା ହେବୁ; ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ହେବୁ; ପୁଣ୍ୟଜନମାନଙ୍କର ପତି ହେବୁ; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଧନଦ—ଧନଦାତା—ହେବୁ।

Verse 26

मया सख्यं च ते नित्यं वत्स्यामि च तवांतिके । अलकां निकषा मित्र तव प्रीतिविवृद्धये

ମୁଁ ତୋ ସହିତ ନିତ୍ୟ ସଖ୍ୟ ରଖିବି ଏବଂ ତୋ ନିକଟରେ ହିଁ ବସିବି। ହେ ମିତ୍ର, ତୋର ପ୍ରୀତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଅଲକାର ସମୀପରେ ରହିବି।

Verse 27

आगच्छ पादयोरस्याः पत ते जननी त्वियम् । याज्ञदत्ते महाभक्त सुप्रसन्नेन चेतसा

ଆସ—ଏହି ମାତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼। ଏହିଁ ତୋର ଜନନୀ। ହେ ଯାଜ୍ଞଦତ୍ତ ମହାଭକ୍ତ, ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଏହା କର।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इति दत्त्वा वरान्देवः पुनराह शिवां शिवः । प्रसादं कुरु देवेशि तपस्विन्यंगजेऽत्र वै

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ବର ଦେଇ ଦେବାଧିଦେବ ଶିବ ପୁନଃ ଶିବାଙ୍କୁ କହିଲେ: ହେ ଦେବେଶି, ଏଠାରେ ଏହି ତପସ୍ବୀ ଅଙ୍ଗଜଙ୍କୁ କୃପା-ପ୍ରସାଦ କର।

Verse 29

इत्याकर्ण्य वचश्शंभोः पार्वती जगदम्बिका । अब्रवीद्याज्ञदत्तिं तं सुप्रसन्नेन चेतसा

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଜଗଦମ୍ବିକା ପାର୍ବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସେଇ ଯାଜ୍ଞଦତ୍ତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 30

देव्युवाच । वत्स ते निर्मला भक्तिर्भवे भवतु सर्वदा । भवैकपिंगो नेत्रेण वामेन स्फुटितेन ह

ଦେବୀ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ତୋର ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ସଦା ଭବ (ଶିବ) ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହୁ। ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ ଭବ ତାଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ଖୋଲା ବାମ ନୟନରେ ତୋପରେ କୃପାଦୃଷ୍ଟି କରୁନ୍ତୁ।

Verse 31

देवेन दत्ता ये तुभ्यं वरास्संतु तथैव ते । कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत

ଦେବ ତୋତେ ଯେ ଵର ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ମୋ ରୂପ ପ୍ରତି ଈର୍ଷ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର, ତୁ ‘କୁବେର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବୁ।

Verse 32

इति दत्त्वा वरान्देवो देव्या सह महेश्वरः । धनदायाविवेशाथ धाम वैश्वेश्वराभिधम्

ଏହିପରି ଵର ଦେଇ, ଦେବୀ ସହିତ ମହେଶ୍ୱର ପରେ ଧନଦାଙ୍କ ‘ବୈଶ୍ୱେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଧାମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 33

इत्थं सखित्वं श्रीशंभोः प्रापैष धनदः पुरम् । अलकान्निकषा चासीत्कैलासश्शंकरालयः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସଖ୍ୟ ପାଇ ଧନଦ (କୁବେର) ନିଜ ପୁରକୁ ଫେରିଲା। ଆଉ ଅଲକା ନିକଟରେ କୈଳାସ—ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଲୟ—ଥିଲା।