वसन्तस्वरूपवर्णनम् — Description of the Form/Nature of Vasant(a)

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणो हि प्रजापतेः । प्रसन्नमानसो भूत्वा तं प्रोवाच स नारदः

ସୂତ କହିଲେ—ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି, ନାରଦଙ୍କ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 2

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग विष्णुशिष्य महामते । धन्यस्त्वं शिवभक्तो हि परतत्त्वप्रदर्शकः

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ବିଧେ, ମହାଭାଗ ମହାମତେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ! ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ତୁମେ ଶିବଭକ୍ତ ଏବଂ ପରତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଦର୍ଶକ।

Verse 3

श्राविता सुकथा दिव्या शिवभक्तिविवर्द्धिनी । अरुंधत्यास्तथा तस्याः स्वरूपायाः परे भवे

ଶିବଭକ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁକଥା ତାକୁ ଶୁଣାଯାଇଲା; ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ସେହି ସ୍ୱରୂପାର ପୁନଃପ୍ରକଟ ଅରୁନ୍ଧତୀ ମଧ୍ୟ ତାହା ଶୁଣିଲେ।

Verse 4

इदानीं ब्रूहि धर्मज्ञ पवित्रं चरितं परम् । शिवस्य परपापघ्नं मंगलप्रदमुत्तमम्

ଏବେ ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସେହି ପରମ ପବିତ୍ର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ କହ; ଯାହା ମହାପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ ଏବଂ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଦିଏ।

Verse 5

गृहीतदारे कामे च दृष्टे तेषु गतेषु च । संध्यायां किं तपस्तप्तुं गतायामभवत्ततः

କାମ ନିଜ ସହଧର୍ମିଣୀକୁ ନେଇ ଦେଖାଗଲା ଏବଂ ପରେ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ; ତେବେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତପ କରିବାକୁ କ’ଣ ଅବକାଶ ରହିଲା? ସେ ପବିତ୍ର ବେଳା ଗତ ହେଲେ ପରେ କ’ଣ ସାଧ୍ୟ?

Verse 6

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ऋषेर्वै भावितात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବିତାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଅଧିକ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद विप्रेन्द्र तदैव चरितं शुभम् । शिवलीलान्वितं भक्त्या धन्यस्त्वं शिवसेवकः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ସେଇ ଅତି ଶୁଭ ଚରିତ ଶୁଣ; ତାହା ଶିବଲୀଳାରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ତୁମେ ଶିବସେବକ।

Verse 8

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीचरित्रे द्वितीये सतीखंडे वसंतस्वरूपवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ, ସତୀଚରିତ୍ରର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡର ‘ବସନ୍ତସ୍ୱରୂପବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 9

चिंतयित्वा चिरं चित्ते शिवमायाविमोहितः । शिवे चेर्ष्यामकार्षं हि तच्छ्ृवृणुष्व वदामि ते

ମନରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ, ମୁଁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷ୍ୟା କଲି। ତାହା ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 10

अथाहमगमं तत्र यत्र दक्षादयः स्थिताः । सरतिं मदनं दृष्ट्वा समदोह हि किञ्चन

ତାପରେ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଗଲି ଯେଉଁଠି ଦକ୍ଷ ଆଦି ଏକତ୍ର ଥିଲେ। ରତିଙ୍କ ପ୍ରେରକ ମଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ମନ କିଛି ଉଦ୍ବେଳିତ ହେଲା।

Verse 11

दक्षमाभाष्य सुप्रीत्या परान्पुत्रांश्च नारद । अवोचं वचनं सोहं शिवमायाविमोहितः

ହେ ନାରଦ, ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ—ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ—ସେଇ କଥା କହିଲି।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । हे दक्ष हे मरीच्याद्यास्सुताः शृणुत मद्वचः । श्रुत्वोपायं विधेयं हि मम कष्टापनुत्तये

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦକ୍ଷ, ହେ ମରୀଚି ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଶୁଣି ସାରି, ମୋ କଷ୍ଟ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଉପାୟ ନିଶ୍ଚୟ କର।

Verse 13

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शम्भुरगर्हयत् । मां च युष्मान्महायोगी धिक्कारं कृतवान्बहु

ମୋ ମଧ୍ୟରେ ପତି-ଆକାଙ୍କ୍ଷାର କେବଳ ଅଳ୍ପ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଶମ୍ଭୁ ମୋତେ ଗର୍ହା କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମହାଯୋଗୀ ପୁନଃପୁନଃ ମୋତେ ଓ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧିକ୍କାର କଲେ।

Verse 14

तेन दुःखाभितप्तोहं लभेहं शर्म न क्वचित् । यथा गृह्णातु कांतां स स यत्नः कार्य एव हि

ସେଇ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଉନି। ତେଣୁ ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ— ଏହି ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 15

यथा गृह्णातु कांतां स सुखी स्यां दुःखवर्जितः । दुर्लभस्य तु कामो मे परं मन्ये विचारतः

ସେ ପ୍ରିୟତମ ମୋତେ ବଧୂ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ; ତେବେ ମୁଁ ସୁଖୀ ହେବି, ଦୁଃଖରହିତ ହେବି। କିନ୍ତୁ ବିଚାର କଲେ— ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ତାଙ୍କୁ ପାଇବାର ମୋ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ।

Verse 16

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शंभुरगर्हयत् । मुनीनां पुरतः कस्मात्स कांतां संग्रहीष्यति

ମୋରେ କେବଳ କାନ୍ତାଭିଲାଷର ଅଳ୍ପ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଶମ୍ଭୁ ମୋତେ ଗର୍ହଣ କଲେ। ତେବେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ କିପରି କାନ୍ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ?

Verse 17

का वा नारी त्रिलोकेस्मिन् या भवेत्तन्मनाः स्थिता । योगमार्गमवज्ञाप्य तस्य मोहं करिष्यति

ତ୍ରିଲୋକରେ ଏମିତି କେଉଁ ନାରୀ ଅଛି ଯେ ମନକୁ ତାଙ୍କଠାରେ ଅଟୁଟ ରଖିପାରିବ? ଯୋଗମାର୍ଗକୁ ଅବଜ୍ଞା କଲେ ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ମୋହ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି କରିବ।

Verse 18

मन्मथोपि समर्थो नो भविष्यत्यस्य मोहने । नितांतयोगी रामाणां नामापि सहते न सः

ମନ୍ମଥ (କାମଦେବ) ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ। ସେ ପରମ ଯୋଗୀ; ପ୍ରଲୋଭନର ବିଷୟରୂପେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ସହେନି।

Verse 19

अगृहीतेषुणा चैव हरेण कथमादिना । मध्यमा च भवेत्सृष्टिस्तद्वाचा नान्यवारिता

ଆଦିପୁରୁଷ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଯଦି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଣ ମଧ୍ୟ ଧରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସୃଷ୍ଟିର ମଧ୍ୟମ ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେବ? ଏହି କଥାରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିରୋଧୀ ଧାରଣା ନିବାରିତ ହୁଏ।

Verse 20

भुवि केचिद्भविष्यंति मायाबद्धा महासुराः । बद्धा केचिद्धरेर्नूनं केचिच्छंभोरुपायतः

ପୃଥିବୀରେ କେତେକ ମହାସୁର ମାୟାରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବେ। କେତେକ ନିଶ୍ଚୟ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହେବେ, ଆଉ କେତେକ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ଉପାୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବେ।

Verse 21

संसारविमुखे शंभौ तथैकांतविरागिणि । अस्मादृते न कर्मान्यत् करिष्यति न संशयः

ସଂସାରରୁ ବିମୁଖ ଶମ୍ଭୁରେ, ଏବଂ ଏକାନ୍ତ ବୈରାଗ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ଜନରେ—ମୋତେ ଛାଡ଼ି ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ କରିବ ନାହିଁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

इत्युक्त्वा तनयांश्चाहं दक्षादीन् सुनिरीक्ष्य च । सरतिं मदनं तत्र सानंदमगदं ततः

ଏପରି କହି ମୁଁ ମୋ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ—ଦକ୍ଷ ଆଦିଙ୍କୁ—ଭଲଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲି। ପରେ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ସାରଥି ମଦନ (କାମ)କୁ ଚଳାଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲି।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । मत्पुत्र वर काम त्वं सर्वथा सुखदायकः । मद्वचश्शृणु सुप्रीत्या स्वपत्न्या पितृवत्सल

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର କାମ, ତୁମେ ସର୍ବଥା ସୁଖଦାୟକ। ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ପିତୃସ୍ନେହୀ।

Verse 24

अनया सहचारिण्या राजसे त्वं मनोभव । एषा च भवता पत्या युक्ता संशोभते भृशम्

ହେ ମନୋଭବ, ଏହି ସହଚାରିଣୀ ସହ ତୁମେ ରାଜସି ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବ। ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପତି ଭାବେ ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହେବ।

Verse 25

यथा स्त्रिया हृषीकेशो हरिणा सा यथा रमा । क्षणदा विधुना युक्ता तया युक्तो यथा विधुः

ଯେପରି ହୃଷୀକେଶ (ବିଷ୍ଣୁ) ସଦା ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହ ଯୁକ୍ତ ଓ ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ହରି ସହ ନିତ୍ୟ ସଂଯୁକ୍ତ; ଏବଂ ଯେପରି ରାତି ଚନ୍ଦ୍ର ସହ, ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ରାତି ସହ ଯୁକ୍ତ—ସେପରି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ଅବିଭାଜ୍ୟ, ପରସ୍ପର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 26

तथैव युवयोश्शोभा दांपत्यं च पुरस्कृतम् । अतस्त्वं जगतः केतुर्विश्वकेतुर्भविष्यसि

ସେପରି ତୁମ ଦୁହଙ୍କର ଶୋଭା ଓ ଦାମ୍ପତ୍ୟର ଗୌରବ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ। ତେଣୁ ତୁମେ ଜଗତର କେତୁ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଶ୍ୱକେତୁ ହେବ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଶୁଭ ପଥ ପ୍ରକାଶ କରିବ।

Verse 27

जगद्धिताय वत्स त्वं मोहयस्व पिनाकिनम् । यथाशु सुमनश्शंभुः कुर्य्याद्दारप्रतिग्रहम्

ଜଗତ୍‌ହିତ ପାଇଁ, ବତ୍ସ, ତୁମେ ପିନାକିନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ମୋହରେ ମୋହିତ କର; ଯେପରି ସୁମନସ୍କ ଶମ୍ଭୁ ଶୀଘ୍ର ବିବାହରେ ପତ୍ନୀ-ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 28

विजने स्निग्धदेशे तु पर्वतेषु सरस्सु च । यत्रयत्र प्रयातीशस्तत्र तत्रानया सह

ନିର୍ଜନ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ—ପର୍ବତମାନେ ଓ ସରୋବରତଟରେ—ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଈଶ୍ୱର ଯାଆନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 29

मोहय त्वं यतात्मानं वनिताविमुखं हरम् । त्वदृते विद्यते नान्यः कश्चिदस्य विमोहकः

ତୁମେ ହିଁ ସଂୟତଚିତ୍ତ ଓ ନାରୀବିମୁଖ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମୋହିତ କର; ତୁମ ବିନା ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 30

भूते हरे सानुरागे भवतोपि मनोभव । शापोपशांतिर्भविता तस्मादात्महितं कुरु

ହେ ମନୋଭବ (କାମ), ଯେତେବେଳେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଭୂତ (ଶିବ) ପ୍ରତି ସାନୁରାଗ ହେବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ଶାପ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେବ; ତେଣୁ ନିଜ ଆତ୍ମହିତ କର।

Verse 31

सानुरागो वरारोहां यदीच्छति महेश्वरः । तदा भवोपि योग्यार्यस्त्वां च संतारयिष्यति

ହେ ବରାରୋହା, ଯଦି ମହେଶ୍ୱର ତୁମକୁ ସାନୁରାଗେ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ତେବେ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଆର୍ୟ ଭବ (ଶିବ) ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପାର କରାଇବେ।

Verse 32

तस्माज्जायाद्वितीयस्त्वं यतस्व हरमोहने । विश्वस्य भव केतुस्त्वं मोहयित्वा महेश्वरम्

ଏହେତୁ ତୁମେ ଯେନ ଦ୍ୱିତୀୟା ଜାୟା ସଦୃଶ, ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାରେ ଯତ୍ନ କର; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର କେତୁ-ଧ୍ୱଜ ହେଉ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो मे हि जनकस्य जगत्प्रभोः । उवाच मन्मथस्तथ्यं तदा मां जगतां पतिम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ ଜନକଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର କହିଥିବା ବଚନ ଏଭଳି ଶୁଣି, ତେବେ ମନ୍ମଥ ମୋତେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କୁ, ସତ୍ୟ ଓ ଯଥୋଚିତ କଥା କହିଲା।

Verse 34

मन्मथ उवाच । करिष्येहं तव विभो वचनाच्छंभुमोहनम् । किं तु योषिन्महास्त्रं मे तत्कांतां भगवन् सृज

ମନ୍ମଥ କହିଲା—ହେ ବିଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। କିନ୍ତୁ ମୋର ମହାସ୍ତ୍ର ହେଉଛି ନାରୀ-ଆକର୍ଷଣଶକ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ଭଗବାନ, ମୋ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ।

Verse 35

मया संमोहिते शंभो यया तस्यानुमोहनम् । कर्तव्यमधुना धातस्तत्रोपायं परं कुरु

ମୁଁ ଯେ ଶକ୍ତିରେ ନିଜେ ମୋହିତ ହୋଇଛି, ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆହୁରି ମୋହିତ କରିବାକୁ ହେବ। ହେ ଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା)! ଏବେ ଯାହା କରଣୀୟ, ତାହା ପାଇଁ ପରମ ଉପାୟ କରନ୍ତୁ।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । एवंवादिनि कंदर्पे धाताहं स प्रजापतिः । कया संमोहनीयोसाविति चिंतामयामहम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—କନ୍ଦର୍ପ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ଧାତା ପ୍ରଜାପତି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲି—‘କେଉଁ ଉପାୟରେ ତାକୁ ମୋହିତ କରି ବଶ କରାଯାଇପାରିବ?’

Verse 37

चिंताविष्टस्य मे तस्य निःश्वासो यो विनिस्सृतः । तस्माद्वसंतस्संजातः पुष्पव्रातविभूषितः

ଚିନ୍ତାରେ ଆବିଷ୍ଟ ମୋର ଯେ ନିଶ୍ୱାସ ବାହାରିଲା, ସେଠାରୁ ହିଁ ବସନ୍ତ ଜନ୍ମିଲା—ପୁଷ୍ପସମୂହରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 38

शोणराजीवसंकाशः फुल्लतामरसेक्षणः । संध्योदिताखंडशशिप्रतिमास्यस्सुनासिकः

ସେ ରକ୍ତକମଳ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନୟନ ଫୁଲିଥିବା କମଳ ସଦୃଶ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଉଦିତ ଅଖଣ୍ଡ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ତାଙ୍କ ମୁଖ, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ନାସିକା ସହ ମଙ୍ଗଳମୟ ରୂପ।

Verse 39

शार्ङ्गवच्चरणावर्त्तश्श्यामकुंचितमूर्द्धजः । संध्यांशुमालिसदृशः कुडलद्वयमंडितः

ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧନୁଷ ପରି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବକ୍ର; ଶ୍ୟାମ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ ମସ୍ତକରେ ଶୋଭିତ। ସନ୍ଧ୍ୟାକିରଣମାଳା ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଯୁଗଳ କୁଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 40

प्रमत्तेभगतिः पीनायतदोरुन्नतांसकः । कंबुग्रीवस्सुविस्तीर्णहृदयः पीनसन्मुखः

ତାଙ୍କ ଗତି ମଦମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ଗମ୍ଭୀର; ଭୁଜା ଦୀର୍ଘ ଓ ପୁଷ୍ଟ, କାନ୍ଧ ଉନ୍ନତ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ। ଶଙ୍ଖସଦୃଶ ଗ୍ରୀବା, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ଏବଂ ପୁଷ୍ଟ ସୁନ୍ଦର ମୁଖ ଥିଲା।

Verse 41

सर्वांगसुन्दरः श्यामस्सम्पूर्णस्सर्वलक्षणैः । दर्शनीयतमस्सर्वमोहनः कामवर्द्धनः

ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ଦର୍ଶନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଏବଂ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମଭାବ—ଭକ୍ତିଲାଲସା—ବଢ଼ାଉଥିବା।

Verse 42

एतादृशे समुत्पन्ने वसंते कुसुमाकरे । ववौ वायुस्सुसुरभिः पादपा अपि पुष्पिताः

ଏପରି କୁସୁମସମୃଦ୍ଧ ବସନ୍ତ ଉଦିତ ହେଲା; ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହିଲା ଏବଂ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ପୁଷ୍ପିତ ହେଲେ।

Verse 43

पिका विनेदुश्शतशः पंचमं मधुरस्वनाः । प्रफुल्लपद्मा अभवन्सरस्यः स्वच्छपुष्कराः

ଶତଶଃ କୋଇଲି ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରରେ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କଲେ। ସରୋବରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ହେଲା; ଜଳ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହେଲା ଓ ପୁଷ୍କର-ତଟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।

Verse 44

तमुत्पन्नमहं वीक्ष्य तदा तादृशमुत्तमम् । हिरण्यगर्भो मदनमगदं मधुरं वचः

ତାହାକୁ ସେହି ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରୂପରେ ନବପ୍ରକଟ ଦେଖି, ମୁଁ—ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ (ବ୍ରହ୍ମା)—ତେବେ ମଧୁର ବଚନ କହିଲି, ଯାହା ମଦନ-ବ୍ୟାକୁଳତାର ଔଷଧ ଥିଲା।

Verse 45

ब्रह्मोवाच एवं स मन्मथनिभस्सदा सहचरोभवत् । आनुकूल्यं तव कृतः सर्वं देव करिष्यति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ମନ୍ମଥସଦୃଶ ସୁନ୍ଦର ସେ ତୁମର ସଦା ସହଚର ହେଲା। ହେ ଦେବ! ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଅନୁକୂଳ ହୋଇ ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।

Verse 46

यथाग्नेः पवनो मित्रं सर्वत्रोपकरिष्यति । तथायं भवतो मित्रं सदा त्वामनुयास्यति

ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ମିତ୍ର ପବନ ସର୍ବତ୍ର ଉପକାର କରେ, ସେପରି ଏହି ତୁମ ମିତ୍ର ସଦା ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସେବା କରିବ।

Verse 47

वसंतेरंतहेतुत्वाद्वसंताख्यो भवत्वयम् । तवानुगमनं कर्म तथा लोकानुरञ्जनम्

ବସନ୍ତର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆନନ୍ଦର କାରଣ ତୁମେ ହେବାରୁ, ଏହିଜଣ ‘ବସନ୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ତୁମର ନିୟତ କର୍ମ ହେଉଛି ମୋର ଅନୁଗମନ କରିବା ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିବା।

Verse 48

असौ वसंतशृंगारो वासंतो मलयानिलः । भवेत्तु सुहृदो भावस्सदा त्वद्वशवर्त्तिनः

ଏହି ବସନ୍ତର ଶୃଙ୍ଗାର—ମଲୟ ପର୍ବତର ବସନ୍ତୀ ପବନ—ସଦା ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହାଧୀନ ହୋଇ ସୁହୃଦ୍ଭାବ ଓ ଶୁଭତା ହେଉ।

Verse 49

विष्वोकाद्यास्तथा हावाश्चतुष्षष्टिकलास्तथा । रत्याः कुर्वंतु सौहृद्यं सुहृदस्ते यथा तव

ବିଶ୍ୱୋକା ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏବଂ ରତିଙ୍କ ହାବଭାବ ଓ ଚଉଷଠି କଳା—ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହମୟ ସୌହାର୍ଦ୍ୟ କରୁନ୍ତୁ; ସେମାନେ ତୁମର ହିତେଷୀ ହେଉନ୍ତୁ, ଯେପରି ସେମାନେ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ।

Verse 50

एभिस्सहचरैः काम वसंत प्रमुखैर्भवान् । मोहयस्व महादेवं रत्या सह महोद्यतः

ହେ କାମ! ବସନ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଏହି ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ, ରତି ସହିତ, ମହୋଦ୍ୟତ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହୁଅ; ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କ ଉପରେ ମୋହ ପ୍ରସାର କର।

Verse 51

अहं तां कामिनीं तात भावयिष्यामि यत्नतः । मनसा सुविचार्यैव या हरं मोहयिष्यति

ହେ ପ୍ରିୟ! ମନରେ ସୁବିଚାର କରି, ମୁଁ ବହୁ ଯତ୍ନରେ ସେଇ ମୋହିନୀ ନାରୀକୁ ଗଢ଼ି ଶକ୍ତି ଦେବି; ଯେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରିବ।

Verse 52

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तो मया कामः सुरज्येष्ठेन हर्षितः । ननाम चरणौ मेऽपि स पत्नी सहितस्तदा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୁଁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ହର୍ଷିତ କାମ ତେବେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମୋ ଚରଣରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 53

दक्षं प्रणम्य तान् सर्वान्मानसानभिवाद्य च । यत्रात्मा गतवाञ्शंभुस्तत्स्थानं मन्मथो ययौ

ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମନସା ଅଭିବାଦନ କରି, ମନ୍ମଥ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲା ଯେଉଁଠାରେ ଶମ୍ଭୁ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ଲୀନ ଥିଲେ।