दक्षयज्ञोत्तरवृत्तान्तः (Post–Dakṣa-Yajña Developments and the Appeal to Viṣṇu)

Verse 1

नारद उचाच । विधे विधे महाप्राज्ञा शैवतत्त्वप्रदर्शक । श्राविता रमणीप्राया शिवलीला महाद्भुता

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବିଧେ, ହେ ବିଧେ! ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଶୈବତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଦର୍ଶକ! ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ, ମନୋହର ସ୍ୱଭାବର ଲୀଳା ଶୁଣାଗଲା।

Verse 2

वीरेण वीरभद्रेण दक्षयज्ञं विनाश्य वै । कैलासाद्रौ गते तात किमभूत्तद्वदाधुना

ବୀର ଵୀରଭଦ୍ର ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ବିନାଶ କରିଦେଲା ପରେ, (ଶିବ) କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ—ହେ ତାତ! ତାପରେ କ’ଣ ହେଲା? ଏବେ ସେଥି କହନ୍ତୁ।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । अथ देवगणास्सर्वे मुनयश्च पराजिताः । रुद्रानीकैर्विभिन्नांगा मम लोकं ययुस्तदा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସେନାଦଳ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗକୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦେଲା; ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ମୋର ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଆସିଲେ।

Verse 4

स्वयंभुवे नमस्कृत्य मह्यं संस्तूय भूरिशः । तत्स्वक्लेशं विशेषेण कार्त्स्येनैव न्यवेदयन्

ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏବଂ ମୋତେ ବହୁତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ପରେ ନିଜ କ୍ଲେଶ ଓ ଦୁଃଖକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ସହ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 5

तदाकर्ण्य ततोहं वै पुत्रशोकेन पीडितः । अचिन्तयमतिव्यग्रो दूयमानेन चेतसा

ତାହା ଶୁଣି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡିତ ହେଲି। ଦହୁଥିବା ଚେତନା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ମନରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲି—ଏବେ କ’ଣ କରିବି।

Verse 6

किं कार्य्यं कार्यमद्याशु मया देवसुखावहम् । येन जीवतु दक्षासौ मखः पूर्णो भवेत्सुरः

ମୁଁ ଏବେ ଶୀଘ୍ର କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବ—ଯେନେକି ଦକ୍ଷ ଜୀବିତ ରହୁ ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ହେ ଦେବ?

Verse 7

एवं विचार्य बहुधा नालभं शमहं मुने । विष्णुं तदा स्मरन् भक्त्या ज्ञानमाप्तं तदोचितम्

ହେ ମୁନି, ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ବିଚାର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ଭକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ସେ ସମୟର ଯୋଗ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ଲଭ୍ୟ ହେଲା।

Verse 8

अथ देवैश्च मुनिभिर्विष्णोर्लोकमहं गतः । नत्वा नुत्वा च विविधैस्स्तवैर्दुःखं न्यवेदयम्

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲି। ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତବରେ ସ୍ତୁତି କରି, ମୋ ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲି।

Verse 9

यथाध्वरः प्रपूर्णः स्याद्देव यज्ञकरश्च सः । सुखिनस्स्युस्सुरास्सर्वे मुनयश्च तथा कुरु

ହେ ଦେବ, ଏପରି କର ଯେ ଏହି ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେଉ; ତଥା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ସୁଖୀ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 10

देव देव रमानाथ विष्णो देवसुखावह । वयं त्वच्छरणं प्राप्तास्सदेवमुनयो ध्रुवम्

ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ରମାନାଥ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବସୁଖଦାତା! ଆମେ ଦେବମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପାଦଶରଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛୁ।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि ब्रह्मणस्स रमेश्वरः । प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा शिवात्मा दीनमानसः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୋର ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ରମେଶ୍ୱର (ବିଷ୍ଣୁ) ଦୀନମନ ହୋଇ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶିବାତ୍ମଭାବରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ପରେ ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 12

विष्णुरुवाच । तेजीयसि न सा भूता कृतागसि बुभूषताम् । तत्र क्षेमाय बहुधा बुभूषा हि कृतागसाम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଅପରାଧ କରି ମଧ୍ୟ ଯେ ଉନ୍ନତି ଚାହେ, ତାହା ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି କେବେ ହୁଏନାହିଁ। ଦୋଷୀମାନଙ୍କ କ୍ଷେମ ତ ନିଜ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ବହୁ ପ୍ରକାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଉପାୟରେ ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ।

Verse 13

कृतपापास्सुरा सर्वे शिवे हि परमेश्वरे । पराददुर्यज्ञभागं तस्य शंभोर्विधे यतः

ସମସ୍ତ ଦେବତା ପାପଭାଗୀ ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଅର୍ପଣ କଲେ; କାରଣ, ହେ ବିଧେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ଶମ୍ଭୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ଭାଗବିଧାନର ସତ୍ୟ ବିଧାତା।

Verse 14

प्रसादयध्यं सर्वे हि यूयं शुद्धेन चेतसा । अथापरप्रसादं तं गृहीतांघ्रियुगं शिवम्

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର। ତାପରେ ପରମ କୃପା ପାଇ, ଯାହାଙ୍କ ପାଦଯୁଗଳ ଶରଣାଗତିରେ ଧରିବାଯୋଗ୍ୟ ସେଇ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ।

Verse 15

यस्मिन् प्रकुपिते देवे विनश्यत्यखिलं जगत् । सलोकपालयज्ञस्य शासनाज्जीवितं द्रुतम्

ଯେ ଦେବ (ଶିବ) କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ବିନଶିଯାଏ। ତେଣୁ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞର ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

तमाशु देवं प्रियया विहीनं च दुरुक्तिभिः । क्षमापयध्वं हृद्विद्धं दक्षेण सुदुरात्मना

ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଶାନ୍ତ କର; ସେ ପ୍ରିୟାବିହୀନ ଓ ହୃଦୟବିଦ୍ଧ। କାରଣ ସୁଦୁରାତ୍ମା ଦକ୍ଷ କଠୋର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିଛି।

Verse 17

अयमेव महोपायस्तच्छांत्यै केवलं विधे । शंभोस्संतुष्टये मन्ये सत्यमेवोदितं मया

ହେ ବିଧେ (ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା), ସେଇ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହିଏ ଏକମାତ୍ର ମହାଉପାୟ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଏହା ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ; ମୋ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।

Verse 18

नाहं न त्वं सुराश्चान्ये मुनयोपि तनूभृतः । यस्य तत्त्वं प्रमाणं च न विदुर्बलवीर्ययोः

ନ ମୁଁ, ନ ତୁମେ, ନ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ, ନ ଦେହଧାରୀ ମୁନିମାନେ—ତାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଓ ତାଙ୍କ ବଳ-ବୀର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରମାଣକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 19

आत्मतंत्रस्य तस्यापि परस्य परमात्मनः । क उपायं विधित्सेद्वै परं मूढं विरोधिनम्

ସେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର—ସେଇ ପରମ ପରମାତ୍ମା ସମସ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରୁ ଅତୀତ। ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେ ପରମ ମୂଢକୁ ରୋକିବା କିମ୍ବା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉପାୟ କିଏ ରଚିପାରିବ?

Verse 20

चलिष्येहमपि ब्रह्मन् सर्वैः सार्द्ध शिवालयम् । क्षमापयामि गिरिशं कृतागाश्च शिवे धुवम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଶିବାଳୟକୁ ଯିବି। ଶିବା ପ୍ରତି ମୋର କୃତ ଅପରାଧ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଗିରୀଶଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଯାଚିବି।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इत्थमादिश्य विष्णुर्मां ब्रह्माणं सामरादिकम् । सार्द्धं देवेर्मतिं चक्रे तद्गिरौ गमनाय सः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ମୋତେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଦେବମାନେ ଆଦି ସହ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବୀ ସହିତ ସେଇ ପର୍ବତକୁ ଯିବାକୁ ମନସ୍ଥ କଲେ।

Verse 22

ययौ स्वधिष्ण्य निलयं शिवस्याद्रिवरं शुभम् । कैलासं सामरमुनिप्रजेशादिमयो हरिः

ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ନିଜ ଧାମରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ଦେବଗଣ, ମୁନି ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଆଦି ସହିତ, ଶିବଙ୍କ ଶୁଭ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ-ନିବାସ—ପବିତ୍ର କୈଲାସକୁ ଗଲେ।

Verse 23

अतिप्रियं प्रभोर्नित्यं सुजुष्टं किन्नरादिभिः । नरेतरैरप्सरोभिर्योगसिद्धैमहोन्नतम्

ସେ ଧାମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; କିନ୍ନର ଆଦିମାନେ ସୁସେବା କରନ୍ତି। ଅପ୍ସରା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ (ନରେତର) ଗଣମାନେ ତାହାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯୋଗସିଦ୍ଧମାନେ ତାହାକୁ ମହୋନ୍ନତ କରନ୍ତି।

Verse 24

नानामणिमयैश्शृंगैः शोभमानं समंततः । नानाधातुविचित्रं वै नानाद्रुमलताकुलम्

ସେ ପର୍ବତପ୍ରଦେଶ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିମୟ ଶୃଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ନାନା ଧାତୁର ବିଚିତ୍ରତାରେ ଭରି, ନାନା ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 25

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिसमन्वितम् । नानाजलप्रस्रवणैरमरैस्सिद्धयोषिताम्

ସେଠା ନାନା ପ୍ରକାର ମୃଗଗଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ନାନା ଜଳପ୍ରସ୍ରବଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଏବଂ ଅମର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଯୋଷିତାମାନଙ୍କ ସହ ଯେଉଁଠାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 26

रमणैवाहरंतीनां नानाकंदर सानुभिः । द्रुमजातिभिरन्याभी राजितं राजतप्रभम्

ସେ ଦେଶ ନାନା ରମଣୀୟ ସାନୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ କନ୍ଦରା (ଗୁହା) ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଭାବେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ରଜତପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ସେ ପ୍ରଦେଶ ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷଜାତିରେ ଆହୁରି ରାଜିତ ହୋଇ, ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ହରିନେଉଥିଲା।

Verse 27

व्याघ्रादिभिर्महासत्त्वैर्निर्घुष्टं क्रूरतोज्झितम् । सर्वशोभान्वितं दिव्यं महाविस्मयकारकम्

ସେଠା ବ୍ୟାଘ୍ର ଆଦି ମହାସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ଗର୍ଜନରେ ନିର୍ଘୋଷିତ ଥିଲା, ତଥାପି କ୍ରୂରତାର କିଛି ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ସମସ୍ତ ଶୋଭାରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ଦିବ୍ୟ ଧାମ ମହାବିସ୍ମୟକାରକ ଥିଲା।

Verse 28

पर्यस्तं गंगया सत्या स्थानपुण्यतरोदया । सर्वपावनसंकर्त्र्या विष्णुपद्या सुनिर्मलम्

ସେଇ ସ୍ଥାନ ସତ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ପରିବ୍ୟାପ୍ତ; ତାଙ୍କ ଉଦୟରେ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁପଦଜା ସେଇ ପରମ ନିର୍ମଳ ଧାରା ସର୍ବପାପ ଶୋଧନ କରେ; ତେଣୁ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 29

एवंविधं गिरिं दृष्ट्वा कैलासाख्यं शिवप्रियम् । ययुस्ते विस्मयं देवा विष्ण्वाद्यास्समुनीश्वराः

ଏପରି ଶିବପ୍ରିୟ ‘କୈଲାସ’ ନାମକ ପର୍ବତକୁ ଦେଖି ଦେବଗଣ—ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ—ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 30

तस्समीपेऽलकां रम्यां ददृशुर्नाम ते पुरीम् । कुबेरस्य महादिव्यां रुद्रमित्रस्य निर्जराः

ତାହାର ସମୀପରେ ସେମାନେ ‘ଅଲକା’ ନାମକ ରମ୍ୟ ପୁରୀକୁ ଦେଖିଲେ—କୁବେରଙ୍କ ପରମ ଦିବ୍ୟ ରାଜଧାନୀ—ଯିଏ ରୁଦ୍ର (ଶିବ)ଙ୍କ ମିତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 31

वनं सौगंधिकं चापि ददृशुस्तत्समीपतः । सर्वद्रुमान्वितं दिव्यं यत्र तन्नादमद्रुतम्

ତାହାର ସମୀପରେ ସେମାନେ ‘ସୌଗନ୍ଧିକ’ ନାମକ ସୁଗନ୍ଧିତ ବନକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଶୁଭ ଦିବ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ—ଯେଉଁଠି ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ନାଦ ଅବିରତ ଧ୍ୱନିତ ହୁଏ।

Verse 32

तद्बाह्यतस्तस्य दिव्ये सरितावतिपावने । नंदा चालकनंदा च दर्शनात्पापहारिके

ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ବାହାରେ ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ, ଅତିପାବନ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ—ନନ୍ଦା ଓ ଚାଲକନନ୍ଦା—ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 33

पपुः सुरस्त्रियो नित्यमवगूह्य स्वलोकतः । विगाह्य पुंभिस्तास्तत्र क्रीडंति रतिकर्शिताः

ଦେବୀସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକରୁ ବାହାରି ଆସି ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ପାନ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଜଳରେ ଅବଗାହନ କରି କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ; ରତିସୁଖର ଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ଦେହ କୃଶ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

Verse 34

हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगंधिकं च यत् । गच्छंतस्ते सुरा आराद्ददृशुश्शांकरं वटम्

ଯକ୍ଷେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୁରୀ ଓ ସେହି ସୁଗନ୍ଧିତ (ସୌଗନ୍ଧିକ) ବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଦେବମାନେ ଆଗକୁ ଗଲେ। ଯାଉଥିବାବେଳେ ସମୀପରୁ ଶଙ୍କର (ଶ୍ରୀଶିବ)ଙ୍କ ପବିତ୍ର ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 35

पर्यक् कृताचलच्छायं पादोन विटपाय तम् । शतयोजन कोत्सेधं निर्नीडं तापवर्ज्जितम्

ତାହାର ଛାୟା ଏମିତି ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା ଯେନେ ପର୍ବତଛାୟାକୁ ଶୟ୍ୟା ପରି ପସାରି ଦିଆଯାଇଛି; ତାହାର ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ପ୍ରାୟ ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନମିଥିଲା। ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ଘୋସଲାହୀନ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାପବର୍ଜିତ ଥିଲା।

Verse 36

महापुण्यवतां दृश्यं सुरम्यं चातिपावनम् । शंभुयोगस्थलं दिव्यं योगिसेव्यं महोत्तमम्

ଏହା ମହାପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଶନଯୋଗ୍ୟ—ଅତି ସୁରମ୍ୟ ଓ ପରମ ପାବନକାରୀ। ଏହା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଯୋଗର ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥଳ, ମହୋତ୍ତମ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସେବ୍ୟ।

Verse 37

मुमुक्षुशरणे तस्मिन् महायोगमये वटे । आसीनं ददृशुस्सर्वे शिवं विष्ण्वादयस्सुराः

ସେଠାରେ, ମୁମୁକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ଶରଣ ଥିବା ମହାଯୋଗମୟ ସେଇ ବଟବୃକ୍ଷତଳେ, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୋଗାସନରେ ଆସୀନ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 38

विधिपुत्रैर्महासिद्धैश्शिव भक्तिरतैस्सदा । उपास्यमानं सुमुदा शांतैस्संशांतविग्रहैः

ତାଙ୍କୁ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାସିଦ୍ଧମାନେ—ଯେମାନେ ସଦା ଶିବଭକ୍ତିରେ ଲୀନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ, ମନରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚଳ—ହର୍ଷସହିତ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ।

Verse 39

तथा सख्या कुबेरेण भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् । सेव्यमानं विशेषेण स्वगणैर्ज्ञातिभिस्सदा

ସେହିପରି ଗୁହ୍ୟକ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅଧିପତି କୁବେରଙ୍କ ସହ ତାହାର ସଖ୍ୟ ଥିଲା; ନିଜ ଗଣ ଓ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ବିଶେଷ ଆଦରରେ ସେବିତ ହୁଏ।

Verse 40

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे शिवदर्शनवर्णनं नाम चत्वारिंशोध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ରୁଦ୍ରସଂହିତା’ର ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭାଗ ‘ସତୀଖଣ୍ଡ’ରେ ‘ଶିବଦର୍ଶନବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 41

मुने तुभ्यं प्रवोचंतं पृच्छते ज्ञानमुत्तमम् । कुशासने सूपविष्टं सर्वेषां शृण्वतां सताम्

ହେ ମୁନେ! ଆପଣ କୁଶାସନରେ ସୁଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଉପଦେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ସତ୍ପୁରୁଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ, କେହି ଆପଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ।

Verse 42

कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं चरणं चैव जानुनि । बाहुप्रकोष्ठाक्षमालं स्थितं सत्तर्कमुद्रया

ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଊରୁ ଉପରେ ବାମ ପାଦ ରଖି, ଅନ୍ୟ ପାଦକୁ ଜାନୁ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରବାହୁରେ ଅକ୍ଷମାଳା ଶୋଭିତ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ସତ୍ତର୍କମୁଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 43

एवंविधं शिवं दृष्ट्वा तदा विष्ण्वादयस्सुराः । प्रणेमुस्त्वरितं सर्वे करौ बध्वा विनम्रकाः

ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୁରନ୍ତ ଧାଇଁ ନମିଲେ। କରଯୋଡ଼ି ବିନମ୍ର ହୋଇ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 44

उपलभ्यागतं रुद्रो मया विष्णुं सतां गतिः । उत्थाय चक्रे शिरसाभिवंदनमपि प्रभुः

ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଗତି ଓ ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଆସିଥିବାକୁ ରୁଦ୍ର ଚିହ୍ନିଲେ। ତେବେ ପ୍ରଭୁ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଉଠି ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ଅଭିବନ୍ଦନ କଲେ।

Verse 45

वंदितांघ्रिस्तदा सर्वैर्दिव्यैर्विष्ण्वादिभिश्शिवः । ननामाथ यथा विष्णुं कश्यपं लोकसद्गतिः

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟଜନ ଯାହାଙ୍କ ପାଦକୁ ବନ୍ଦନା କରିଥିଲେ ସେଇ ଶିବ ମଧ୍ୟ, ଲୋକମାନଙ୍କର ସଦ୍ଗତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଯେପରି ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେପରି ନମିଲେ।

Verse 46

सुरसिद्धगणाधीशमहर्षिसु नमस्कृतम् । समुवाच सुरैर्विष्णुं कृतसन्नतिमादरात्

ଦେବ, ସିଦ୍ଧ, ଗଣାଧୀଶ ଓ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦରରେ ସନ୍ନତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ବିନୟପୂର୍ବକ କହିଲେ।