Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 66

सतीचरिते पितृगृहे आशीर्वाद-वचनम् तथा यौवनारम्भः — Satī at her father’s house: blessings and the onset of youth

Devanagari script

यच्छक्त्याहं धियात्मानं हंत वेद न मूढधी । तं दुरत्ययमाहात्म्यं त्वां नतः स्मो महाप्रभुम्

Transliteration

yacchaktyāhaṃ dhiyātmānaṃ haṃta veda na mūḍhadhī | taṃ duratyayamāhātmyaṃ tvāṃ nataḥ smo mahāprabhum

Translation

ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଓ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିପାରେ, ମୁଁ ମୂଢବୁଦ୍ଧି ନୁହେଁ; ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦୁରତିକ୍ରମ୍ୟ ଓ ଅଗମ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Word by Word

• यत्: which (that)
• यत्: कर्म (Karma/Object; implied with veda)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; सम्बन्धसूचक (correlative)

• शक्त्या: by (your) power
• शक्त्या: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; उत्तमपुरुष; प्रथमा; एकवचन

• धिया: with intellect
• धिया: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• आत्मानम्: the Self
• आत्मानम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• हन्त: alas/indeed
• हन्त: सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हन्त (अव्यय)
• Form: अव्यय; विस्मय/सम्बोधनार्थ निपात (exclamatory particle)

• वेद: knows
• वेद: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन

• न: not
• न: सम्बन्ध/निपात (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• मूढधीः: one of deluded intellect
• मूढधीः: कर्ता (Karta/Subject; appositive to अहम्)
• Type: Noun
• Root: मूढधी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (मूढा धीः यस्य/या); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तृपद (subject complement)

• तम्: that
• तम्: कर्म (Karma/Object; appositive)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (महाप्रभुम्/त्वाम्-विशेषण)

• दुरत्यय: hard to cross/overcome
• दुरत्यय: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुर् + अत्यय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (दुर्=दुष्करः + अत्ययः); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण

• माहात्म्यम्: greatness, majesty
• माहात्म्यम्: कर्म (Karma/Object; appositive descriptor)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; (दुरत्यय-विशेषणयुक्त)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; मध्यमपुरुष; द्वितीया; एकवचन

• नतः: having bowed
• नतः: कर्ता (Karta/Subject complement to अहम्)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त/कृतप्रत्ययान्त (past participle, active sense); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्तरि प्रयोगे विधेय (predicate with 'smo')

• स्मः: we are
• स्मः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present); परस्मैपद; उत्तमपुरुष (1st); बहुवचन; अस्-धातोः रूपम् (smaḥ)

• महाप्रभुम्: the great Lord
• महाप्रभुम्: कर्म (Karma/Object; appositive to त्वाम्)
• Type: Noun
• Root: महा + प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (महान् प्रभुः); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; त्वाम्-विशेष्य (apposition)

Speaker

Satī (addressing Lord Śiva, in praise and surrender)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahadeva

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Satī

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse teaches that even refined intellect cannot measure Śiva’s boundless glory; liberation-oriented wisdom culminates in humility and surrender (namaskāra) to Pati, the Supreme Lord.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

It supports Saguna upāsanā: although Śiva is ultimately beyond comprehension, devotees approach Him through reverent bowing, praise, and worship—classically expressed through Liṅga-pūjā and devotional remembrance.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A direct takeaway is daily namaskāra and stotra-japa with humility—optionally alongside Pañcākṣarī ("Om Namaḥ Śivāya") during Liṅga-dhyāna, acknowledging Śiva’s immeasurable greatness.