सतीचरिते पितृगृहे आशीर्वाद-वचनम् तथा यौवनारम्भः — Satī at her father’s house: blessings and the onset of youth

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथैकदा पितुः पार्श्वे तिष्ठंतीं तां सतीमहम् । त्वया सह मुनेद्राक्षं सारभूतां त्रिलोकके

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକଦା ମୁଁ ତୁମ ସହ ତ୍ରିଲୋକର ସାରସ୍ୱରୂପା ସତୀଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଥିଲି।

Verse 2

पित्रा नमस्कृतं वीक्ष्य सत्कृतं त्वां च मां सती । प्रणनाम मुदा भक्त्या लोकलीलानुसारिणी

ପିତା ନମସ୍କାର କରିଥିବା ଓ ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର ପାଇଥିବା ଦେଖି, ଲୋକଲୀଳାନୁସାରିଣୀ ସତୀ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 3

प्रणामांते सतीं वीक्ष्य दक्षदत्तशुभासने । स्थितोहं नारद त्वं च विनतामहमागदम्

ପ୍ରଣାମ ଶେଷରେ, ଦକ୍ଷ ଦିଆ ଶୁଭାସନରେ ବସିଥିବା ସତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ନାରଦ, ମୁଁ ଓ ତୁମେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲୁ; ପରେ ମୁଁ ବିନୟରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।

Verse 4

त्वामेव यः कामयते यन्तु कामयसे सति । तमाप्नुहि पतिं देवं सर्वज्ञं जगदीश्वरम्

ହେ ସତୀ, ଯେ ତୁମକୁ କାମନା କରେ ଏବଂ ଯାହାକୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ କାମନା କର, ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ହିଁ ପତିରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କର—ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ପତି, ସମଗ୍ର ଜଗତର ଈଶ୍ୱର।

Verse 5

यो नान्यां जगृहे नापि गृह्णाति न ग्रहीष्यति । जायां स ते पतिर्भूयादनन्यसदृशश्शुभे

ହେ ଶୁଭେ, ଯେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ, କରେନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ କରିବ ନାହିଁ—ସେହି ଜଣେ ତୁମ ପତି ହେଉନ୍ତୁ; ତୁମେ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର, ଅନନ୍ୟସଦୃଶ ପତ୍ନୀ ହେଉ।

Verse 6

इत्युक्त्वा सुचिरं तां वै स्थित्वा दक्षालये पुनः । विसृष्टौ तेन संयातौ स्वस्थानं तौ च नारद

ଏହିପରି କହି ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଗୃହରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ। ପରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିଦାୟ ପାଇ ସେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ—ହେ ନାରଦ।

Verse 7

दक्षोभवच्च सुप्रीतः तदाकर्ण्य गतज्वरः । आददे तनयां स्वां तां मत्वा हि परमेश्वरीम्

ଏହା ଶୁଣି ଦକ୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ବେଗ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା। ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ପରମେଶ୍ୱରୀ ବୋଲି ମାନି ସେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 8

इत्थं विहारै रुचिरैः कौमारैर्भक्तवत्सला । जहाववस्थां कौमारीं स्वेच्छाधृतनराकृतिः

ଏପରି ରୁଚିର କୌମାର-ବିହାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଭକ୍ତବତ୍ସଳା ଦେବୀ—ଯିଏ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ନରାକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ—କ୍ରମେ କନ୍ୟାବସ୍ଥା ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 9

अतीव तपसांगेन सर्वांगेषु मनोहरा

ଅତିତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାଜନିତ ତେଜରେ ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ମନୋହରା ହେଲେ—ସମଗ୍ର ଦେହ ଦୀପ୍ତିମୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ହୋଇ ଉଠିଲା।

Verse 10

दक्षस्तां वीक्ष्य लोकेशः प्रोद्भिन्नांतर्वयस्थिताम् । चिंतयामास भर्गाय कथं दास्य इमां सुताम्

ଲୋକେଶ ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ—ଯୌବନର ପ୍ରୌଢିରେ ଅବସ୍ଥିତ—ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଭର୍ଗ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମୋର ଏହି କନ୍ୟାକୁ କିପରି ଦେବି?”

Verse 11

अथ सापि स्वयं भर्गं प्राप्तुमैच्छत्तदान्वहम् । पितुर्मनोगतिं ज्ञात्वा मातुर्निकटमागमत्

ତେବେ ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ସେହି ସମୟରେ ଭର୍ଗ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ପିତାଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣି ସେ ମାତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 12

पप्रच्छाज्ञां तपोहेतोश्शंकरस्य विनीतधीः । मातुश्शिवाथ वैरिण्यास्सा सखी परमेश्वरी

ବିନୀତ ମନରେ ସେ ପରମେଶ୍ୱରୀ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପଚାରିଲେ। ମାତା ଶିବା ତାଙ୍କୁ ବୈରିଣୀ ଭାବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କର ସଖୀ ଥିଲେ।

Verse 13

ततस्सती महेशानं पतिं प्राप्तुं दृढव्रता । सा तमाराधयामास गृहे मातुरनुज्ञया

ତାପରେ ସତୀ ମହେଶାନଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପାଇବାକୁ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧରି, ମାତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ମାତୃଗୃହରେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 14

आश्विने मासि नन्दायां तिथावानर्च भक्तितः । गुडौदनैस्सलवणैर्हरं नत्वा निनाय तम्

ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁଭ ନନ୍ଦା ତିଥିରେ ସେ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ। ପରେ ହର (ଶ୍ରୀଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଗୁଡ଼ ମିଶା ଅନ୍ନ ଓ ଲବଣଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ସେହି ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे नंदाव्रतविधानशिवस्तुति वर्णनं नाम पंचदशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ସତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ନନ୍ଦାବ୍ରତବିଧାନ ଓ ଶିବସ୍ତୁତିବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 16

मार्गशीर्षेऽसिताष्टम्यां सतिलैस्सयवौदनैः । पूजयित्वा हरं कीलैर्निनाय दिवसान् सती

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ସତୀ ତିଳ ଓ ଯବମିଶ୍ରିତ ଓଦନ ଅର୍ପଣ କରି ହରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ‑ନିୟମରୂପ କୀଳ ଦ୍ୱାରା ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଭକ୍ତିସାଧନାରେ କାଟିଲେ।

Verse 17

पौषे तु शुक्लसप्तम्यां कृत्वा जागरणं निशि । अपूजयच्छिवं प्रातः कृशरान्नेन सा सती

ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀରେ ସତୀ ରାତିଜାଗରଣ କଲେ; ପ୍ରଭାତେ କୃଶରାନ୍ନ ନିବେଦନ କରି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।

Verse 18

माघे तु पौर्णमास्यां स कृत्वा जागरणं निशि । आर्द्रवस्त्रा नदीतीरेऽकरोच्छंकरपूजनम्

ମାଘ ମାସର ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ସେ ରାତିଜାଗରଣ କଲା; ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ନଦୀତଟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କଲା।

Verse 19

तपस्यसितभूतायां कृत्वा जागरणं निशि । विशेषतस्समानर्च शैलूषैस्सर्वयामसु

ସେଇ ତପସ୍ୟାର ରାତିରେ—ଯେତେବେଳେ ଭୂତପ୍ରେତ ବିଶେଷ ଭାବେ ସକ୍ରିୟ—ରାତିଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ରାତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯାମରେ ଗାୟକ-ବାଦକ ଓ ନଟମାନଙ୍କ ସହ ବିଶେଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା ଓ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां पलाशैर्दमनैश्शिवम् । अपूजयद्दिवारात्रौ संस्मरन् सा निनाय तम्

ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସତୀ ପଳାଶ ଫୁଲ ଓ ଦମନ ପତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅବିରତ ସ୍ମରଣ କରି ଦିନରାତି ଭକ୍ତିରେ ସେ ସମୟ କାଟିଲେ।

Verse 21

राधशुक्लतृतीयायां तिलाहारयवौदनैः । पूजयित्वा सती रुद्रं नव्यैर्मासं निनाय तम्

ରାଧା ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟାରେ ସତୀ ତିଳାହାର ଓ ଯବ-ଓଦନ ନିବେଦନ କରି ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ନୂତନ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରତରେ ସେ ମାସ କାଟିଲେ।

Verse 22

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां वै रात्रै संपूज्य शंकरम् । वसनैर्बृहतीपुष्पैर्निराहारा निनाय तम्

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ସତୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସାରାରାତି ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂଜା କଲେ; ବସ୍ତ୍ର ଓ ବୃହତ୍ ପୁଷ୍ପ ନିବେଦନ କରି, ନିରାହାର ରହି ସେ ରାତି ବ୍ରତରେ କାଟିଲେ।

Verse 23

आषाढस्य चतुर्दश्यां शुक्लायां कृष्णवाससा । बृहतीकुसुमैः पूजा रुद्रस्याकारि वै तया

ଆଷାଢ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସତୀ କୃଷ୍ଣବାସ ପରିଧାନ କରି ବୃହତୀ କୁସୁମର ବଡ଼ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 24

श्रावणस्य सिताष्टम्यां चतुर्दश्यां च सा शिवम् । यज्ञोपवीतैर्वासोभिः पवित्रैरप्यपूजयत्

ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶିତାଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଓ ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ରକୁ ପୁଣ୍ୟ ଉପହାର ଭାବେ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 25

भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां पुष्पैर्नानाविधैः फलैः । संपूज्य च चतुर्दश्यां चकार जलभो जनम्

ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ସେ ନାନାବିଧ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା (ଶିବଙ୍କୁ) ସମ୍ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଜଲଭ ଜନନକ୍ରିୟା, ସନ୍ତାନୋତ୍ପତ୍ତିର ବିଧି କଲା।

Verse 26

नानाविधैः फलैः पुष्पैस्सस्यैस्तत्कालसंभवैः । चक्रे सुनियताहारा जपन्मासे शिवार्चनम्

ସେଇ ଋତୁରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଶସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା—କଠୋର ନିୟମିତ ଆହାର ରଖି—ସତୀ ଏକ ମାସ ଯାଏଁ ଜପ କରି କରି ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ କଲେ।

Verse 27

सर्वमासे सर्वदिने शिवार्चनरता सती । दृढव्रताभवद्देवी स्वेच्छाधृतनराकृतिः

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସରେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ସତୀ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନରେ ରତ ଥିଲେ। ଦେବୀ ଦୃଢ଼ବ୍ରତା ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମାନବାକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 28

इत्थं नंदाव्रतं कृत्स्नं समाप्य सुसमाहिता । दध्यौ शिवं सती प्रेम्णा निश्चलाभूदनन्यधीः

ଏଭଳି ନନ୍ଦାବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସତୀ ସୁସମାହିତ ହେଲେ। ପ୍ରେମରେ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଅଚଳ ହୋଇ କେବଳ ତାଙ୍କରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲା।

Verse 29

एतस्मिन्नंतरे देवा मुनयश्चाखिला मुने । विष्णुं मां च पुरस्कृत्य ययुर्द्रष्टुं सतीतपः

ହେ ମୁନେ, ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ ଅଗ୍ରେ ରଖି—ସତୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।

Verse 30

दृष्टागत्य सती देवैर्मूर्ता सिद्धिरिवापरा । शिवध्यानमहामग्ना सिद्धावस्थां गता तदा

ଦେବମାନେ ସତୀଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖିଲେ, ସେ ଯେନ ଅନ୍ୟ ଏକ ସିଦ୍ଧିର ସାକ୍ଷାତ୍ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଦିଶିଲେ। ଶିବଧ୍ୟାନରେ ମହାମଗ୍ନ ହୋଇ ସେ ତେବେ ସିଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 31

चक्रुः सर्वे सुरास्सत्ये मुदा सांजलयो नतिम् । मुनयश्च नतस्कंधा विष्ण्वाद्याः प्रीतमानसाः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ସତୀଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ବିନୟରେ ନତ ହେଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନେ ପ୍ରୀତଚିତ୍ତରେ ବନ୍ଦନା କଲେ।

Verse 32

अथ सर्वे सुप्रसन्ना विष्ण्वाद्याश्च सुरर्षयः । प्रशशंसुस्तपस्तस्यास्सत्यास्तस्मात्सविस्मयाः

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନେ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ବିସ୍ମୟ ସହିତ ସତୀଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଅଚଳ ତପସ୍ୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 33

ततः प्रणम्य तां देवीं पुनस्ते मुनयस्सुराः । जग्मुर्गिरिवरं सद्यः कैलासं शिववल्लभम्

ତାପରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଇ ମୁନିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ତୁରନ୍ତ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଶିବପ୍ରିୟ କୈଲାସକୁ—ଗଲେ।

Verse 34

सावित्रीसहितश्चाहं सह लक्ष्म्या मुदान्वितः । वासुदेवोपि भगवाञ्जगामाथ हरांतिकम्

ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲି; ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଶିବଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 35

गत्वा तत्र प्रभुं दृष्ट्वा सुप्रणम्य सुसंभ्रमाः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः करौ बद्ध्वा विनम्रकाः

ସେଠାକୁ ଯାଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତିଭୟରେ ଗଭୀର ପ୍ରଣାମ କଲେ। ହାତ ଯୋଡି ବିନମ୍ର ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 36

देवा ऊचुः । नमो भगवते तुभ्यं यत एतच्चराचरम् । पुरुषाय महेशाय परेशाय महात्मने

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆପଣଠାରୁ ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପରମପୁରୁଷ, ମହେଶ, ପରେଶ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 37

आदिबीजाय सर्वेषां चिद्रूपाय पराय च । ब्रह्मणे निर्विकाराय प्रकृतेः पुरुषस्य च

ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦିବୀଜ, ଚିଦ୍ରୂପ ଓ ପରମତତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସେହି ନିର୍ବିକାର ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ନମଃ, ଯିଏ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ—ଉଭୟରୁ ପରେ।

Verse 38

य इदं प्रतिपंच्येदं येनेदं विचकास्ति हि । यस्मादिदं यतश्चेदं यस्येदं त्वं च यत्नतः

ଯିଏ ଏହି ଜଗତକୁ ନାନା ରୂପେ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦୀପ୍ତିମାନ; ଯାହାଠାରୁ ଏହା ଜନ୍ମେ ଓ ଯାହାଠାରୁ ଏହା ପ୍ରବାହିତ; ଯାହାଙ୍କର ଏହା ସବୁ—ତୁମେ ମଧ୍ୟ—ସେହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯତ୍ନରେ ଜାଣ।

Verse 39

योस्मात्परस्माच्च परो निर्विकारी महाप्रभुः । ईक्षते यस्स्वात्मनीदं तं नताः स्म स्वयंभुवम्

ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ପରମ, ନିର୍ବିକାର ମହାପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଦେଖନ୍ତି—ସେହି ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁ।

Verse 40

अविद्धदृक् परः साक्षी सर्वात्मा ऽनेकरूपधृक् । आत्मभूतः परब्रह्म तपंतं शरणं गताः

ସେ ଅବିଦ୍ୟାରହିତ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ପରମ ସାକ୍ଷୀ, ସର୍ବାତ୍ମା ଓ ଅନେକ ରୂପଧାରୀ। ସେହି ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ପରବ୍ରହ୍ମ; ତେଣୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ସେମାନେ ଗଲେ।

Verse 41

न यस्य देवा ऋषयः सिद्धाश्च न विदुः पदम् । कः पुनर्जंतुरपरो ज्ञातुमर्हति वेदितुम्

ଯାହାଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ଦେବ, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଜୀବ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବ?

Verse 42

दिदृक्षवो यस्य पदं मुक्तसंगास्सुसाधवः । चरितं सुगतिर्नस्त्वं सलोकव्रतमव्रणम्

ସଂସାର-ସଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତ ଶୁଭ ସାଧୁମାନେ ତାଙ୍କ ପରମ ପଦ ଦର୍ଶନକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି। ଆମ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ହିଁ ସୁଗତିର ପଥ; ଏହା ନିର୍ମଳ ବ୍ରତ, ଯାହା ସାଲୋକ୍ୟ ଦେଏ।

Verse 43

त्वज्जन्मादिविकारा नो विद्यंते केपि दुःखदा । तथापि मायया त्वं हि गृह्णासि कृपया च तान्

ତୁମରେ ଜନ୍ମ ଆଦି କୌଣସି ବିକାର ନାହିଁ—ଦୁଃଖଦାୟକ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତଥାପି ନିଜ ମାୟାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କର ଏବଂ କୃପାବଶେ ସ୍ୱୀକାର କର।

Verse 44

तस्मै नमः परेशाय तुभ्यमाश्चर्यकर्मणे । नमो गिरां विदूराय ब्रह्मणे परमात्मने

ସେହି ପରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର୍ମୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବାଣୀର ଅତୀତ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 45

अरूपायोरुरूपाय परायानंतशक्तये । त्रिलोकपतये सर्वसाक्षिणे सर्वगाय च

ନିରାକାର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବହୁରୂପୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଅନନ୍ତଶକ୍ତିମୟ ପରମଙ୍କୁ; ତ୍ରିଲୋକପତିଙ୍କୁ, ସର୍ବସାକ୍ଷୀ ଚେତନାକୁ ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 46

नम आत्मप्रदीपाय निर्वाणसुखसंपदे । ज्ञानात्मने नमस्तेऽस्तु व्यापकायेश्वराय च

ଆତ୍ମପ୍ରଦୀପ ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ନିର୍ବାଣସୁଖର ସମ୍ପଦ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଜ୍ଞାନାତ୍ମା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 47

नैष्कर्म्येण सुलभ्याय कैवल्यपतये नमः । पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च

ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୁଲଭ, କୈବଲ୍ୟପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପରମ ପୁରୁଷ, ହେ ପରେଶ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ସର୍ବଦାତା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 48

क्षेत्रज्ञायात्मरूपाय सर्वप्रत्ययहेतवे

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଅନ୍ତଃସାକ୍ଷୀ, ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟୟ-ନିଶ୍ଚୟର କାରଣ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 49

सर्वाध्यक्षाय महते मूलप्रकृतये नमः । पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च

ସର୍ବାଧ୍ୟକ୍ଷ ମହାନଙ୍କୁ ଓ ମୂଳପ୍ରକୃତିକୁ ନମସ୍କାର। ପରମ ପୁରୁଷ, ପରେଶ୍ୱର, ସର୍ବଦାତା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 50

त्रिनेत्रायेषुवक्त्राय सदाभासाय ते नमः । सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे निष्कारण नमोस्तु ते

ତ୍ରିନେତ୍ର, ଇଷୁବକ୍ତ୍ର, ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଣର ଦ୍ରଷ୍ଟା, ନିଷ୍କାରଣ (ସ୍ୱୟଂଭୂ) ଆପଣଙ୍କୁ ନମୋଽସ୍ତୁ।

Verse 51

त्रिलोककारणायाथापवर्गाय नमोनमः । अपवर्गप्रदायाशु शरणागततारिणे

ତ୍ରିଲୋକର କାରଣସ୍ୱରୂପ ଓ ଅପବର୍ଗସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ଶୀଘ୍ର ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ପାର କରାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 52

सर्वाम्नायागमानां चोदधये परमेष्ठिने । परायणाय भक्तानां गुणानां च नमोस्तु ते

ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଆମ୍ନାୟ-ଆଗମର ସମୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଧାର ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 53

नमो गुणारणिच्छन्न चिदूष्माय महेश्वर । मूढदुष्प्राप्तरूपाय ज्ञानिहृद्वासिने सदा

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଗୁଣରୂପ ଅରଣିଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଚେତନା-ଉଷ୍ମା ଯାହାର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୂଢମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ତୁମ ସ୍ୱରୂପକୁ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ହୃଦୟେ ସଦା ବସୁଥିବା ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 54

पशुपाशविमोक्षाय भक्तसन्मुक्तिदाय च । स्वप्रकाशाय नित्यायाऽव्ययायाजस्रसंविदे

ପଶୁ (ବଦ୍ଧ ଜୀବ)କୁ ପାଶ (ବନ୍ଧନ)ରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସନ୍ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା, ସ୍ୱପ୍ରକାଶ, ନିତ୍ୟ, ଅବ୍ୟୟ ଏବଂ ଅଜସ୍ର ସଂବିତ୍-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 55

प्रत्यग्द्रष्ट्रैऽविकाराय परमैश्वर्य धारिणे । यं भजन्ति चतुर्वर्गे कामयंतीष्टसद्गतिम् । सोऽभूदकरुणस्त्वं नः प्रसन्नो भव ते नमः

ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ସାକ୍ଷୀ, ଅବିକାରୀ, ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଧାରଣକାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ଏହି ଚତୁର୍ବର୍ଗ ଆକାଂକ୍ଷୀମାନେ, ଇଷ୍ଟ ସଦ୍ଗତି ଚାହିଁ ତୁମକୁ ଭଜନ୍ତି। ତଥାପି ଆମ ପ୍ରତି ତୁମେ କରୁଣାହୀନ ଭଳି ପ୍ରକଟ ହେଲ; ପ୍ରସନ୍ନ ହେଅ—କୃପା କର, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 56

एकांतिनः कंचनार्थं भक्ता वांछंति यस्य न । केवलं चरितं ते ते गायंति परमंगलम्

ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତମାନେ ସୁନା କିମ୍ବା ସାଂସାରିକ ଲାଭ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କର ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ଚରିତକୁ ଗାୟନ କରନ୍ତି।

Verse 57

अक्षरं परमं ब्रह्मतमव्यक्ताकृतिं विभुम् । अध्यात्मयोगगम्यं त्वां परिपूर्णं स्तुमो वयम्

ହେ ଅକ୍ଷର, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଅବ୍ୟକ୍ତାକୃତି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁ! ଅଧ୍ୟାତ୍ମଯୋଗେ ଗମ୍ୟ, ନିତ୍ୟ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁମକୁ ଆମେ ସ୍ତୁତି କରୁ।

Verse 58

अतींद्रियमनाधारं सर्वाधारमहेतुकम् । अनंतमाद्यं सूक्ष्मं त्वां प्रणमामोऽखिलेश्वरम्

ହେ ଅଖିଲେଶ୍ୱର! ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ, ନିଜେ ଅନାଧାର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସର୍ବାଧାର, ଅହେତୁକ ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ; ଅନନ୍ତ, ଆଦ୍ୟ ଓ ପରମ ସୂକ୍ଷ୍ମ—ତୁମକୁ ଆମେ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 59

हर्यादयोऽखिला देवास्तथा लोकाश्चराचराः । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः

ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଚର-ଅଚର ସମସ୍ତ ଲୋକ—କେବଳ ନାମ-ରୂପର ଭେଦରେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଳାମାତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି।

Verse 60

यथार्चिषोग्नेस्सवितुर्यांति निर्यांति वासकृत् । गभस्तयस्तथायं वै प्रवाहो गौण उच्यते

ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ବାୟୁର ଗତିରେ ଯେନ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ପୁନଃ ଫେରେ ବୋଲି ଦିଶେ, ସେପରି ଏହି ‘ପ୍ରବାହ’ କେବଳ ଗୌଣ (ଲାକ୍ଷଣିକ) ଭାବେ କୁହାଯାଏ; ପ୍ରକୃତରେ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ ଅଚଳ ରହନ୍ତି।

Verse 61

न त्वं देवो ऽसुरो मर्त्यो न तिर्यङ् न द्विजः प्रभो । न स्त्री न षंढो न पुमान्सदसन्न च किंचन

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ନ ଦେବ, ନ ଅସୁର, ନ ମର୍ତ୍ୟ, ନ ତିର୍ୟକ୍ ପ୍ରାଣୀ, ନ ଦ୍ୱିଜ। ନ ନାରୀ, ନ ନପୁଂସକ, ନ ପୁରୁଷ; ନ ସତ୍, ନ ଅସତ୍—କୌଣସି ‘ବସ୍ତୁ’ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 62

निषेधशेषस्सर्वं त्वं विश्वकृद्विश्व पालकः । विश्वलयकृद्विश्वात्मा प्रणतास्स्मस्तमीश्वरम्

ସମସ୍ତ ନିଷେଧ ପରେ ଯେ ଶେଷ ରହେ, ସେ ସର୍ବ ଆପଣ ହିଁ। ଆପଣ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା, ବିଶ୍ୱପାଳକ, ବିଶ୍ୱଲୟକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା। ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 63

योगरंधितकर्माणो यं प्रपश्यन्ति योगिनः । योगसंभाविते चित्ते योगेशं त्वां नता वयम्

ଯୋଗଦ୍ୱାରା କର୍ମପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ରୋକି, ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି—ଯୋଗଭାବନାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ—ହେ ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନତ ହେଉ।

Verse 64

नमोस्तु तेऽसह्यवेग शक्तित्रय त्रयीमय । नमः प्रसन्नपालाय नमस्ते भूरिशक्तये

ହେ ଅସହ୍ୟ ବେଗଶାଳୀ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ତ୍ରିଶକ୍ତିମୟ ଓ ବେଦତ୍ରୟୀର ସାର। ପ୍ରସନ୍ନ ପାଳକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 65

कदिंद्रियाणां दुर्गेशानवाप्य परवर्त्मने । भक्तोद्धाररतायाथ नमस्ते गूढवर्चसे

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପାଇବା କଠିନ, ଯିଏ ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର, ଅନ୍ୟ ପଥରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ—ତଥାପି ଭକ୍ତୋଦ୍ଧାରରେ ସଦା ରତ—ହେ ଗୂଢ ତେଜସ୍ବୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 66

यच्छक्त्याहं धियात्मानं हंत वेद न मूढधी । तं दुरत्ययमाहात्म्यं त्वां नतः स्मो महाप्रभुम्

ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଓ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିପାରେ, ମୁଁ ମୂଢବୁଦ୍ଧି ନୁହେଁ; ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦୁରତିକ୍ରମ୍ୟ ଓ ଅଗମ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 67

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महादेवं सर्वे विष्ण्वादिकास्सुराः । तूष्णीमासन्प्रभोरग्रे सद्भक्तिनतकंधराः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୀରବ ହେଲେ; ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ନତ ହୋଇଗଲା।