नारद–हिमालयसंवादवर्णनम् (Nārada and Himālaya: Discourse on Pārvatī’s Signs and Destiny)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एकदा तु शिवज्ञानी शिवलीलाविदांवरः । हिमाचलगृहं प्रीत्यागमस्त्वं शिवप्रेरितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏକଦା ଶିବତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଶିବଲୀଳାବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ପ୍ରୀତିସହ ହିମାଚଳଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।

Verse 2

दृष्ट्वा मुने गिरीशस्त्वां नत्वानर्च स नारद । आहूय च स्वतनयां त्वदङ्घ्र्योस्तामपातयत्

ହେ ମୁନି, ତୁମକୁ ଦେଖି ଗିରୀଶ (ଶିବ) ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ନାରଦ, ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା-ସତ୍କାର କଲେ। ପରେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଡାକି ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମାଇଲେ।

Verse 3

पुनर्नत्वा मुनीश त्वामुवाच हिमभूधरः । साञ्जलिः स्वविधिं मत्वा बहुसन्नतमस्तकः

ହେ ମୁନୀଶ, ତୁମକୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଣାମ କରି ହିମଭୂଧର (ହିମାଳୟ) କହିଲେ। ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି, ଯଥାବିଧି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ବୁଝି, ବହୁବାର ମସ୍ତକ ନମାଇ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 4

हिमालय उवाच । हे मुने नारद ज्ञानिन्ब्रह्मपुत्रवर प्रभो । सर्वज्ञस्त्वं सकरुणः परोपकरणे रतः

ହିମାଳୟ କହିଲେ—ହେ ମୁନି ନାରଦ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ! ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ କରୁଣାମୟ; ସଦା ପରୋପକାରରେ ରତ।

Verse 5

मत्सुताजातकं ब्रूहि गुणदोषसमुद्भवम् । कस्य प्रिया भाग्यवती भविष्यति सुता मम

ମୋ କନ୍ୟାର ଜାତକ ଓ ଭାଗ୍ୟବିଧାନ କହ—ତାହାରେ କେଉଁ ଗୁଣ ଓ କେଉଁ ଦୋଷ ଉଦ୍ଭବିବ। ମୋ ଏହି ସୁତା କାହାର ପ୍ରିୟା ଓ ଅତି ଭାଗ୍ୟବତୀ ହେବ?

Verse 6

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तो मुनिवर्य त्वं गिरीशेन हिमाद्रिणा । विलोक्य कालिकाहस्तं सर्वांगं च विशेषतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ହିମାଦ୍ରିର ଅଧିପତି ଗିରୀଶ (ଭଗବାନ ଶିବ) ଏପରି କହିବା ପରେ ତୁମେ କାଳିକାଙ୍କ ହସ୍ତକୁ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ଦେହକୁ ଭଲଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲ।

Verse 7

अवोचस्त्वं गिरिं तात कौतुकी वाग्विशारद्ः । ज्ञानी विदितवृत्तान्तो नारदः प्रीतमानसः

ତାପରେ, ହେ ତାତ, ତୁମେ ଗିରିରାଜ (ହିମାଳୟ)ଙ୍କୁ କହିଲ। କୌତୁହଳୀ, ବାକ୍ପଟୁ, ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ହୃଦୟରେ ପ୍ରୀତ ନାରଦ (ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ)।

Verse 8

इति श्रीशिवमहा पुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे नारदहिमालयसंवादवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ନାରଦ-ହିମାଳୟ ସଂବାଦବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 9

स्वपतेस्सुखदात्यन्तं पित्रोः कीर्तिविवर्द्धिनी । महासाध्वी च सर्वासु महानन्दकरी सदा

ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଏ। ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମହାସାଧ୍ୱୀ, ଏବଂ ସଦା ମହାନନ୍ଦର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 10

सुलक्षणानि सर्वाणि त्वत्सुतायाः करे गिरे । एका विलक्षणा रेखा तत्फलं शृणु तत्त्वतः

ହେ ଗିରିରାଜ! ତୁମ କନ୍ୟାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଅସାଧାରଣ ରେଖା ଅଛି—ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଫଳ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।

Verse 11

योगी नग्नोऽगुणोऽकामी मातृतातविवर्जितः । अमानोऽशिववेषश्च पतिरस्याः किलेदृशः

ସେ ଯୋଗୀ—ଦିଗମ୍ବର, ଗୁଣାତୀତ, ନିଷ୍କାମ, ମାତା-ପିତାବିହୀନ। ମାନ ଚାହେଁନି, ଅଶୁଭ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବେଶଧାରୀ—ଏମିତି ଲୋକଟି କି ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପତି?

Verse 12

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्ते हि सत्यं मत्त्वा च दम्पती । मेना हिमाचलश्चापि दुःखितौ तौ बभूवतुः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ତାହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରି, ଦମ୍ପତି ମେନା ଓ ହିମାଚଳ ମଧ୍ୟ ଦୁହେଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।

Verse 13

शिवाकर्ण्यवचस्ते हि तादृशं जगदम्बिका । लक्षणैस्तं शिवं मत्त्वा जहर्षाति मुने हृदि

ଶିବାଙ୍କ ଏପରି ବଚନ ଶୁଣି ଜଗଦମ୍ବିକା ସେପରି ହେଲେ; ଲକ୍ଷଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଶିବ ବୋଲି ଜାଣି, ହେ ମୁନି, ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 14

न मृषा नारदवचस्त्विति संचिन्त्य सा शिवा । स्नेहं शिवपदद्वन्द्वे चकाराति हृदा तदा

“ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ କଲ୍ୟାଣମୟୀ ଶିବା ତେବେ ସମଗ୍ର ହୃଦୟରେ ଶିବଙ୍କ ପଦଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଗାଢ଼ ସ୍ନେହଭକ୍ତି ନିବେଶ କଲେ।

Verse 15

उवाच दुःखितः शैलस्त्वान्तदा हृदि नारद । कमुपायं मुने कुर्यामतिदुःखमभूदिति

ତେବେ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଶୈଳରାଜ (ହିମାଳୟ) ତୁମକୁ, ହେ ନାରଦ, କହିଲେ—“ହେ ମୁନି, ମୁଁ କେଉଁ ଉପାୟ କରିବି? ମୋ ପାଖକୁ ଭାରି ଦୁଃଖ ଆସିପଡ଼ିଛି।”

Verse 16

तच्छुत्वा त्वं मुने प्रात्थ महाकौतुककारकः । हिमाचलं शुभैर्वाक्यैर्हर्षयन्वाग्विशारदः

ତାହା ଶୁଣି, ହେ ମୁନି, ତୁମେ ମହାକୌତୁକ ଜଗାଉଥିବା କଥା କହିଲ; ବାକ୍‌ଚାତୁର୍ୟରେ ଶୁଭବଚନ ଦ୍ୱାରା ହିମାଚଳକୁ ହର୍ଷିତ କଲ।

Verse 17

नारद उवाच । स्नेहाच्छृणु गिरे वाक्यं मम सत्यं मृषा न हि । कररेखा ब्रह्मलिपिर्न मृषा भवति धुवम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଗିରିରାଜ, ସ୍ନେହରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ମୋ ବଚନ ସତ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। କରରେଖା—ବ୍ରହ୍ମଲିପି—ନିଶ୍ଚୟ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 18

तादृशोऽस्याः पतिः शैल भविष्यति न संशयः । तत्रोपायं शृणु प्रीत्या यं कृत्वा लप्स्यसे सुखम्

ହେ ଶୈଳରାଜ, ତାଙ୍କର ପତି ସେହି ପ୍ରକାର ହେବେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ପ୍ରୀତିରେ ସେଇ ଉପାୟ ଶୁଣ; ତାହା କଲେ ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ।

Verse 19

तादृशोऽस्ति वरः शम्भुलीलारूपधरः प्रभुः । कुलक्षणानि सर्वाणि तत्र तुल्यानि सद्गुणैः

ଏପରି ବର ସତ୍ୟରେ ଅଛି—ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ପାଇଁ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପରମ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ। ତାଙ୍କଠାରେ ଉତ୍ତମ କୁଳର ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ସତ୍ୟ ସଦ୍ଗୁଣରେ ସମ ଓ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 20

प्रभौ दोषो न दुःखाय दुःखदोऽत्यप्रभौ हि सः । रविपावकगंगानां तत्र ज्ञेया निदर्शना

ଯେ ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କଠାରେ ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେ ପ୍ରବଳ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କଠାରେ ସେଇ ଦୋଷ ଦୁଃଖଦାୟକ ହୁଏ। ଏଥିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଗଙ୍ଗା ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 21

तस्माच्छिवाय कन्या स्वां शिवां देहि विवेकतः । शिवस्सर्वेश्वरस्सेव्योऽविकारी प्रभुरव्ययः

ଏହେତୁ ବିବେକପୂର୍ବକ ନିଜ ଶୁଭ କନ୍ୟାକୁ ଶିବଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦିଅ। ଶିବ ସର୍ବେଶ୍ୱର; ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସେବ୍ୟ—ଅବିକାରୀ, ପରମ ପ୍ରଭୁ, ଅବ୍ୟୟ।

Verse 22

शीघ्रप्रसादः स शिवस्तां ग्रहीष्यत्यसंशयम् । तपःसाध्यो विशेषेण यदि कुर्याच्छिवा तपः

ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିବା ସେଇ ଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ—ବିଶେଷକରି, ତପସ୍ୟାରେ ହିଁ ସେ ଲଭ୍ୟ; ଯଦି ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ତପ କରନ୍ତି।

Verse 23

सर्वथा सुसमर्थो हि स शिवस्सकलेश्वरः । कुलिपेरपि विध्वंसी ब्रह्माधीनस्त्वकप्रदः

ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ସର୍ବଥା ସୁସମର୍ଥ—ସକଳ ସତ୍ତାର ଈଶ୍ୱର। ସେ କୁଲିପେରକୁ ମଧ୍ୟ ବିଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି; ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିଧାନାଧୀନ ହୋଇ କର୍ମଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा त्वं पुनस्तात कौतुकी ब्रह्मविन्मुने । शैलराजमवोचो हि हर्षयन्वचनैश्शुभैः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏପରି କହି, ହେ ପ୍ରିୟ—ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ମୁନି—ତୁମେ ପୁନର୍ବାର କୌତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୈଳରାଜ (ହିମାଳୟ)ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା ଏବଂ ଶୁଭ ବଚନରେ ତାଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କଲା।

Verse 25

भाविनी दयिता शम्भोस्सानुकूला सदा हरे । महासाध्वी सुव्रता च पित्रोस्सुखविवर्द्धिनी

ସେ ଭାବିନୀ—ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉଥିବା; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସଦା ଅନୁକୂଳା। ସେ ମହାସାଧ୍ୱୀ, ସୁବ୍ରତା, ଓ ପିତାମାତାଙ୍କ ସୁଖବିବର୍ଦ୍ଧିନୀ।

Verse 26

शम्भोश्चित्तं वशे चैषा करिष्यति तपस्विनी । स चाप्येनामृते योषां न ह्यन्यामुद्वहिष्यति

ସେଇ ତପସ୍ୱିନୀ କନ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ ତପସ୍ୟାବଳେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ବଶ କରିବ; ଏବଂ ଶିବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 27

एतयोस्सदृशं प्रेम न कस्याप्येव तादृशम् । भूतं वा भविता वापि नाधुना च प्रवर्तते

ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପରି ପ୍ରେମ କାହାରି ନାହିଁ; ଏପରି ପ୍ରେମ ନ ଭୂତକାଳରେ ଥିଲା, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ, ନ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 28

अनयोस्सुरकार्य्याणि कर्तव्यानि मृतानि च । यानि यानि नगश्रेष्ठ जीवितानि पुनः पुनः

ହେ ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ସିଦ୍ଧ ହେବ; ଏବଂ ଯେଯେ ପ୍ରାଣୀ ମରିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇବେ।

Verse 29

अनया कन्यया तेऽद्रे अर्धनारीश्वरो हरः । भविष्यति तथा हर्षदिनयोर्मिलितम्पुनः

ହେ ଅଦ୍ରେ (ହିମାଳୟ)! ଏହି କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହର (ଶିବ) ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ହେବେ; ଆନନ୍ଦର ଦିନରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁନଃ ମିଳିତ ହେବେ।

Verse 30

शरीरार्धं हरस्यैषा हरिष्यति सुता तव । तपः प्रभावात्संतोष्य महेशं सकलेश्वरम्

ହେ (ପର୍ବତରାଜ), ତୁମର ଏହି କନ୍ୟା ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଶରୀରର ଅର୍ଧଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ସକଳେଶ୍ୱର ମହେଶଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବ।

Verse 31

स्वर्णगौरी सुवर्णाभा तपसा तोष्य तं हरम् । विद्युद्गौरतमा चेयं तव पुत्री भविष्यति

ସୁବର୍ଣ୍ଣଗୌରୀ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମତୀ, ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସେହି ହରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବ; ଏହି—ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ଅତିଗୌରବର୍ଣ୍ଣା—ତୁମର କନ୍ୟା ହେବ।

Verse 32

गौरीति नाम्ना कन्या तु ख्यातिमेषा गमिष्यति । सर्वदेवगणैः पूज्या हरिब्रह्मादिभिस्तथा

ଏହି କନ୍ୟା ‘ଗୌରୀ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ। ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ—ହରି (ବିଷ୍ଣୁ), ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସହିତ—ତାକୁ ପୂଜିବେ।

Verse 33

नान्यस्मै त्वमिमां दातुमिहार्हसि नगोत्तम । इदं चोपांशु देवानां न प्रकाश्यं कदाचन

ହେ ନଗୋତ୍ତମ! ଏହାକୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ—କେବେବି ଖୋଲାମେଳା ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा देवर्षे तव नारद । उवाच हिमवान्वाक्यं मुने त्वाम्वाग्विशारदः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ! ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି, ବାକ୍‌ନିପୁଣ ହିମବାନ୍, ହେ ମୁନି, ତୁମକୁ ଯଥୋଚିତ ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 35

हिमालय उवाचा । हे मुने नारद प्राज्ञ विज्ञप्तिं कांचिदेव हि । करोमि तां शृणु प्रीत्या तस्त्वं प्रमुदमावह

ହିମାଳୟ କହିଲେ—ହେ ମୁନି ନାରଦ, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ! ମୋର ଏକ ନିବେଦନ ଅଛି। ଦୟାକରି ପ୍ରୀତିସହ ଶୁଣ; ତାପରେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ (ଯଥୋଚିତ ଉପଦେଶ ଦେଇ)।

Verse 36

श्रूयते त्यक्तसंगस्स महादेवो यतात्मवान् । तपश्चरति सन्नित्यं देवानामप्यगोचरः

ଶୁଣାଯାଏ—ମହାଦେବ ସଙ୍ଗତ୍ୟାଗୀ ଓ ଯତାତ୍ମା ହୋଇ ସଦା ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କରନ୍ତି; ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଗୋଚର।

Verse 37

स कथं ध्यान मार्गस्थः परब्रह्मार्पितं मनः । भ्रंशयिष्यति देवर्षे तत्र मे संशयो महान्

ହେ ଦେବର୍ଷି! ଯେ ଧ୍ୟାନମାର୍ଗରେ ସ୍ଥିତ, ସେ ପରବ୍ରହ୍ମ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ମନକୁ କିପରି ଭ୍ରଷ୍ଟ କରିପାରିବ? ଏଥିରେ ମୋର ମହା ସନ୍ଦେହ ଅଛି।

Verse 38

अक्षरं परमं ब्रह्म प्रदीपकलिकोपमम् । सदाशिवाख्यं स्वं रूपं निर्विकारमजापरम्

ସେ ଅକ୍ଷର, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ—ଦୀପର ସ୍ଥିର ଶିଖା ପରି। ସେହି ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ‘ସଦାଶିବ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ: ନିର୍ବିକାର, ଅଜ, ଅପର।

Verse 39

निर्गुणं सगुणं तच्च निर्विशेषं निरीहकम् । अतः पश्यति सर्वत्र न तु बाह्यं निरीक्षते

ସେ ତତ୍ତ୍ୱ (ଶିବ) ନିର୍ଗୁଣ ମଧ୍ୟ, ସଗୁଣ ମଧ୍ୟ; ନିର୍ବିଶେଷ ଓ ନିରୀହ। ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖେ, ବାହାରେ ବାହ୍ୟବସ୍ତୁ ଭାବେ ଖୋଜେ ନାହିଁ।

Verse 40

इति स श्रूयते नित्यं किंनराणां मुखान्मुने । इहागतानां सुप्रीत्या किन्तन्मिथ्या वचो धुवम्

ହେ ମୁନେ! ଏହି କଥା କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ। ଯେମାନେ ଏଠାକୁ ସତ୍ପ୍ରୀତି ସହ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ବଚନ କିପରି ମିଥ୍ୟା ହେବ? ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ସତ୍ୟ।

Verse 41

विशेषतः श्रूयते स साक्षान्नाम्ना तथा हरः । समयं कृतवान्पूर्व्वं तन्मया गदितं शृणु

ସେ ବିଶେଷତଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସାକ୍ଷାତ୍ ହର ନିଜେ ସେହି ନାମରେ ଶ୍ରୁତ। ପୂର୍ବେ ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ସମୟ-ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ; ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

Verse 42

न त्वामृतेऽन्यां वरये दाक्षायणि प्रिये सती । भार्यार्थं न ग्रहीष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

ହେ ପ୍ରିୟ ସତୀ, ଦକ୍ଷକନ୍ୟା! ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅନ୍ୟାକୁ ବରିବି ନାହିଁ। ପତ୍ନୀରୂପେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 43

इति सत्यासमं तेन पुरैव समयः कृतः । तस्यां मृतायां स कथं स्वयमन्यां ग्रहीष्यति

ଏହିପରି ସେ ପୂର୍ବରୁ ସତୀ ସମାନ ସତ୍ୟମୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ। ସେ ମୃତା ହେଲେ, ସେ କିପରି ସ୍ୱୟଂ ଅନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ?

Verse 44

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा स गिरिस्तूष्णीमास तस्य पुरस्तव । तदाकर्ण्याथ देवर्षे त्वं प्रावोचस्सुतत्त्वतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ପର୍ବତରାଜ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ନୀରବ ହୋଇ ରହିଲେ। ତାହା ଶୁଣି, ହେ ଦେବର୍ଷି, ତୁମେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲ।

Verse 45

नारद उवाच । न वै कार्या त्वया चिंता गिरिराज महामते । एषा तव सुता काली दक्षजा ह्यभवत्पुरा

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଗିରିରାଜ ହିମାଳୟ, ମହାମତେ! ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନି। ଏହି ତୁମ କନ୍ୟା କାଳୀ ପୂର୍ବେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ସତୀ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲା।

Verse 46

सतीनामाभवत्तस्यास्सर्वमंगलदं सदा । सती सा वै दक्षकन्या भूत्वा रुद्रप्रियाभवत

ତାଙ୍କର ନାମ “ସତୀ” ହେଲା, ଯାହା ସଦା ସର୍ବମଙ୍ଗଳଦାୟି। ସେଇ ସତୀ—ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହୋଇ—ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଲେ।

Verse 47

पितुर्यज्ञे तथा प्राप्यानादरं शंकरस्य च । तं दृष्ट्वा कोपमाधायात्याक्षीद्देहं च सा सती

ପିତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ପହଞ୍ଚି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନାଦର ଦେଖି, ସତୀ ଧର୍ମସମ୍ମତ କ୍ରୋଧ ଧରି ସେଇ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 48

पुनस्सैव समुत्पन्ना तव गेहेऽम्बिका शिवा । पार्वती हरपत्नीयं भविष्यति न संशयः

ସେଇ ଅମ୍ବିକା—ସ୍ୱୟଂ ଶିବା—ପୁନଃ ତୁମ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ସେ ପାର୍ବତୀ ହେବେ ଏବଂ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବେ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 49

एतत्सर्वं विस्तरात्त्वं प्रोक्तवान्भूभृते मुने । पूर्वरूपं चरित्रं च पार्वत्याः प्रीतिवर्धनम्

ହେ ମୁନେ! ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଛ—ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୂର୍ବରୂପ ଓ ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର; ଯାହା ଭକ୍ତି-ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଏ।

Verse 50

तं सर्वं पूर्ववृत्तान्यं काल्या मुनिमुखाद्गिरिः । श्रुत्वा सपुत्रदारः स तदा निःसंशयोऽभवत्

କାଳୀଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ମୁନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ପୂର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତର ସମଗ୍ର କଥା ଶୁଣି ସେ ଗିରିରାଜ ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେତେବେଳେ ସନ୍ଦେହମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 51

ततः काली कथां श्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा । लज्जयाधोमुखी भूत्वा स्मितविस्तारितानना

ତାପରେ କାଳୀ ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ସେଇ କଥା ଶୁଣି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ; ମୃଦୁ ହସରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଖିଳିଉଠିଲା।

Verse 52

करेण तां तु संस्पृश्य श्रुत्वा तच्चरितं गिरिः । मूर्ध्नि शश्वत्तथाघ्राय स्वास नान्ते न्यवेशयत्

ତାପରେ ଗିରି (ହିମାଳୟ) ହାତରେ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶୁଣି, ପ୍ରେମରେ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଘ୍ରାଣ କରି, ନିଜ ଆସନର ଶେଷ ପାଶେ ବସାଇଲେ।

Verse 53

ततस्त्वं तां पुनर्दृष्ट्वाऽवोचस्तत्र स्थितां मुने । हर्षयन् गिरिराजं च मेनकान्तनयैः सह

ତାପରେ, ହେ ମୁନି! ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଦେଖି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କହିଲ; ଏବଂ ମେନାଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ଗିରିରାଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ କଲ।

Verse 54

सिंहासनन्तु किन्त्वस्याश्शैलराज भवेदतः । शम्भोरूरौ सदैतस्या आसनं तु भविष्यति

ହେ ଶୈଳରାଜ! ଯଦିଓ ତାହାର ସିଂହାସନ ଅଛି, ତଥାପି ତାହାର ସତ୍ୟ ଆସନ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଊରୁ ଉପରେ ହେବ; ସେଠାରେ ସେ ସଦା ବିଶ୍ରାମ ପାଇବ।

Verse 55

हरोरूर्वासनम्प्राप्य तनया तव सन्ततम् । न यत्र कस्याचिदृष्टिर्मानसं वा गमिष्यति

ହରଙ୍କ ଊରୁ ଉପରେ ଆସନ ପାଇ ତୁମ କନ୍ୟା ସେଠାରେ ନିରନ୍ତର ରହିବ; ଯେଉଁଠାକୁ କାହାର ଦୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ, ମନ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 56

ब्रह्मोवाच । इति वचनमुदारं नारद त्वं गिरीशं त्रिदिवमगम उक्त्वा तत्क्षणादेवप्रीत्या । गिरिपतिरपि चित्ते चारुसंमोदयुक्तस्स्वगृहमगमदेवं सर्वसंपत्समृद्धम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ଏହି ଉଦାର ବଚନ କହି ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତ୍ରିଦିବରେ ଗିରୀଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲ। ଏବଂ ଗିରିପତି ମଧ୍ୟ ମନରେ ମଧୁର ହର୍ଷ ଧାରଣ କରି, ସର୍ବସମ୍ପତ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ।