अनरण्यसुता–पिप्पलादचरितम् / The Episode of Anaraṇya’s Daughter and Sage Pippalāda

Verse 1

नारद उवाच । अनरण्यस्य चरितं सुतादानसमन्वितम् । श्रुत्वा गिरिवरस्तात किं चकार च तद्वद

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରିୟ! ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ଚରିତ, ପୁତ୍ରଦାନ ସହିତ, ଶୁଣି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ (ହିମାଳୟ) ପରେ କ’ଣ କଲେ? କୃପାକରି କହ।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । अनरण्यस्य चरितं कन्यादानसमन्वितम् । श्रुत्वा पप्रच्छ शैलेशो वसिष्ठं साञ्जलिः पुनः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ଚରିତ, କନ୍ୟାଦାନ ସହିତ, ଶୁଣି ଶୈଲେଶ (ହିମାଳୟ) ପୁନଃ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 3

शैलेश उवाच । वसिष्ठ मुनिशार्दूल ब्रह्मपुत्र कृपानिधे । अनरण्यचरित्रन्ते कथितं परमाद्भुतम्

ଶୈଲେଶ କହିଲେ—ହେ ବସିଷ୍ଠ, ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, କୃପାନିଧେ! ଆପଣ ମୋତେ ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର କହିଛନ୍ତି।

Verse 4

अनरण्यसुता यस्मात् पिप्पलादं मुनिं पतिम् । सम्प्राप्य किमकार्षीत्सा तच्चरित्रं मुदावहम्

ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ଯେତେବେଳେ ମୁନି ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପାଇଲା, ତା’ପରେ ସେ କ’ଣ କଲା? ସେଇ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଚରିତ୍ର (ଏବେ) କହିବାଯୋଗ୍ୟ।

Verse 5

वसि । पिप्पलादो मुनिवरो वयसा जर्जरोधिकः । गत्वा निजाश्रमं नार्याऽनरण्यसुतया तया

ହେ ବସି! ବୟସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜର୍ଜର ମୁନିବର ପିପ୍ପଲାଦ, ସେଇ ନାରୀ—ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା—ସହ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 6

उवास तत्र सुप्रीत्या तपस्वी नातिलम्पटः । तत्रारण्ये गिरिवर स नित्यं निजधर्मकृत्

ହେ ଗିରିବର! ସେ ତପସ୍ବୀ, ଭୋଗରେ ଅତିଆସକ୍ତ ନୁହେଁ; ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ। ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ସେ ନିତ୍ୟ ନିଜ ଧର୍ମ କରୁଥିଲେ।

Verse 7

अथानरण्यकन्या सा सिषेवे भक्तितो मुनिम् । कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीनारायणं यथा

ତାପରେ ସେଇ ଅରଣ୍ୟକନ୍ୟା ଭକ୍ତିରେ ମୁନିଙ୍କୁ ସେବା କଲା—କର୍ମରେ, ମନରେ, ବାଣୀରେ—ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 8

एकदा स्वर्णदीं स्नातुं गच्छन्तीं सुस्मितां च ताम् । ददर्श पथि धर्मश्च मायया वृषरूपधृक्

ଏକଦା ସେ ସୁସ୍ମିତା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ପଥରେ ଧର୍ମ ମାୟାବଳରେ ବୃଷରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 9

चारुरत्नरथस्थश्च नानालं कारभूषितः । नवीनयौवनश्श्रीमान्कामदेवसभप्रभः

ସେ ସୁନ୍ଦର ରତ୍ନଖଚିତ ରଥରେ ଆସୀନ ଥିଲେ ଓ ନାନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ। ନବୀନ ଯୌବନରେ ଦୀପ୍ତ, ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ, ସେ କାମଦେବଙ୍କ ସଭା ପରି ପ୍ରଭାମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 10

दृष्ट्वा तां सुन्दरीं पद्मामुवाच स वृषो विभुः । विज्ञातुं भावमन्तःस्थं तस्याश्च मुनियोषितः

ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ପଦ୍ମାକୁ ଦେଖି ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବୃଷଧ୍ୱଜ ନନ୍ଦୀ କହିଲେ—ସେ ମୁନିପତ୍ନୀ; ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଭାବ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି।

Verse 11

धर्म उवाच । अयि सुन्दरि लक्ष्मीर्वै राजयोग्ये मनोहरे । अतीव यौवनस्थे च कामिनि स्थिरयौवने

ଧର୍ମ କହିଲେ—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ୱରୂପିଣୀ, ରାଜଯୋଗ୍ୟ ମନୋହରୀ! ହେ ପ୍ରିୟେ, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅକ୍ଷୟ ସ୍ଥିର ଯୌବନଧାରିଣୀ।

Verse 12

जरातुरस्य वृद्धस्य पिप्पलादस्य वै मुनेः । सत्यं वदामि तन्वंगि समीपे नैव राजसे

ହେ ତନ୍ୱଙ୍ଗୀ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି—ଜରାପୀଡିତ ବୃଦ୍ଧ ମୁନି ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କ ସମୀପରେ ତୁମେ ରାଜସୀ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁନାହଁ।

Verse 13

विप्रं तपस्सु निरतं निर्घृणं मरणोन्मुखम् । त्वक्त्वा मां पश्य राजेन्द्रं रतिशूरं स्मरातुरम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ମୋତେ ଛାଡ଼ି ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଖ—ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ, ନିର୍ଦୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁମୁଖୀ; ସେ ସ୍ମରାତୁର, ରତିଶୂର ପରି ଦିଶେ।

Verse 14

प्राप्नोति सुन्दरी पुण्यात्सौन्दर्य्यं पूर्वजन्मनः । सफलं तद्भवेत्सर्वं रसिकालिंगनेन च

ସେଇ ପୁଣ୍ୟଫଳରେ ସୁନ୍ଦରୀ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପାଏ; ରସିକ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରେମାଲିଙ୍ଗନରେ ସେ ସବୁ ସଫଳ ହୁଏ।

Verse 15

सहस्रसुन्दरीकान्तं कामशास्त्रविशारदम् । किंकरं कुरु मां कान्ते सम्परित्यज्य तं पतिम्

ହେ କାନ୍ତେ! ସେ ପତିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ମୋତେ ତୋର କିଙ୍କର କର—ମୁଁ ସହସ୍ର ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ।

Verse 16

निर्जने कानने रम्ये शैले शैले नदीतटे । विहरस्व मया सार्द्धं जन्मेदं सफलं कुरु

ନିର୍ଜନ ରମ୍ୟ ବନରେ, ପର୍ବତର ଢାଳେ ଢାଳେ ଓ ନଦୀତଟେ ମୋ ସହିତ ବିହାର କର; ଏହି ଜନ୍ମକୁ ସଫଳ କର।

Verse 17

वसिष्ठ उवाच । इत्येवमुक्तवन्तं सा स्वरथादवरुह्य च । ग्रहीतुमुत्सुकं हस्ते तमुवाच पतिव्रता

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏଭଳି କହିଥିବା ତାହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ ପତିବ୍ରତା ନିଜ ରଥରୁ ଅବରୋହଣ କଲା ଏବଂ ହାତ ଧରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ତାକୁ କହିଲା।

Verse 18

पद्मो वाच । गच्छ दूरं गच्छ दूरं पापिष्ठस्त्वं नराधिप । मां चेत्पश्यसि कामेन सद्यो नष्टो भविष्यसि

ପଦ୍ମା କହିଲେ: ଦୂରକୁ ଯାଅ, ଦୂରକୁ ଯାଅ, ହେ ପାପିଷ୍ଠ ନରପତି। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ କାମନା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବ, ତେବେ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ।

Verse 19

पिप्पलादं मुनि श्रेष्ठं तपसा पूतविग्रहम् । त्यक्त्वा कथं भजेयं त्वां स्त्रीजितं रतिलम्पटम्

ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଶରୀରଧାରୀ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିପ୍ପଳାଦଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁଁ ତୁମ ପରି ସ୍ତ୍ରୈଣ ଓ ରତି-ଲମ୍ପଟକୁ କିପରି ଭଜନ କରିବି?

Verse 20

स्त्रीजितस्पर्शमात्रेण सर्वं पुण्यं प्रणश्यति । स्त्रीजितः परपापी च तद्दर्शनमघावहम्

ସ୍ତ୍ରୀକାମରେ ପରାଜିତ ଲୋକଙ୍କର କେବଳ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ସବୁ ନଶିଯାଏ। ସେ ପରଙ୍କ ପ୍ରତି ମହାପାପୀ ହୁଏ, ତାହାର ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ପାପାବହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 21

सत्क्रियो ह्यशुचिर्नित्यं स पुमान् यः स्त्रिया जितः । निन्दन्ति पितरो देवा मान वास्सकलाश्च तम्

ବାହ୍ୟତଃ ସତ୍କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ପୁରୁଷ ସ୍ତ୍ରୀଦ୍ୱାରା ଜିତା, ସେ ନିତ୍ୟ ଅଶୁଚି ରହେ। ପିତୃଗଣ, ଦେବଗଣ ଓ ସମସ୍ତ ମାନବ ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।

Verse 22

तस्य किं ज्ञान सुतपो जपहोमप्रपूजनैः । विद्यया दानतः किम्वा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्

ଯାହାର ମନ ସ୍ତ୍ରୀଆସକ୍ତିରେ ହୃତ, ତାହା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ, କଠୋର ତପ, ଜପ, ହୋମ ଓ ମହାପୂଜା କି ଉପକାର? ଅନ୍ତର୍ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ବିଷୟମୋହରେ ଅପହୃତ, ସେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟା ଓ ଦାନର ମଧ୍ୟ କି ଫଳ?

Verse 23

मातरं मां स्त्रियो भावं कृत्वा येन ब्रवीषि ह । भविष्यति क्षयस्तेन कालेन मम शापतः

ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ତ୍ରୀଭାବରେ ଧରି ‘ମାତା’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କଲ; ତେଣୁ ମୋର ଶାପରେ, ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମର କ୍ଷୟ ଓ ବିନାଶ ହେବ।

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । श्रुत्वा धर्मस्सतीशापं नृप मूर्तिं विहाय च । धृत्वा स्वमूर्तिं देवेशः कम्पमान उवाच सः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଧର୍ମ ଉପରେ ସତୀଙ୍କ ଶାପ ଶୁଣି ଦେବେଶ ସେ ଧାରଣ କରିଥିବା ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପୁଣି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେ କହିଲେ।

Verse 25

धर्म उवाच । मातर्जानीहि मां धर्मं ज्ञानिनाञ्च गुरो र्गुरुम् । परस्त्रीमातृबुद्धिश्च कुव्वर्न्तं सततं सति

ଧର୍ମ କହିଲେ—ମାତା, ମୋତେ ଧର୍ମ ଭାବେ ଜାଣ; ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, ଗୁରୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ। ହେ ସତୀ, ପରସ୍ତ୍ରୀକୁ ମୁଁ ସଦା ମାତୃବୁଦ୍ଧିରେ ଦେଖେ।

Verse 26

अहं तवान्तरं ज्ञातुमागतस्तव सन्निधिम् । तवाहञ्च मनो जाने तथापि विधिनोदितः

ତୁମ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛି। ତୁମ ମନକୁ ମୁଁ ଜାଣେ; ତଥାପି ବିଧିର ଆଦେଶରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କହି ଓ ପଚାରୁଛି।

Verse 27

कृतं मे दमनं साध्वि न विरुद्धं यथोचितम् । शास्तिः समुत्पथस्थानामीश्वरेण विनिर्मिता

ହେ ସାଧ୍ବୀ, ତୁମେ ଯେ ମୋତେ ଦମନ କଲ, ତାହା ନ ଅନୁଚିତ, ନ ଯଥୋଚିତର ବିରୋଧୀ। କାରଣ ବିପଥଗାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 28

स्वयं प्रदाता सर्वेभ्यः सुखदुःखवरान्क्षमः । सम्पदं विपदं यो हि नमस्तस्मै शिवाय हि

ଯେ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାତା, ସୁଖ-ଦୁଃଖରୂପ ବର ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ, ଏବଂ ସମ୍ପଦ ଓ ବିପଦ ସତ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି—ସେଇ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 29

शत्रुं मित्रं सम्विधातुं प्रीतिञ्च कलहं क्षमः । स्रष्टुं नष्टुं च यस्सृष्टिं नमस्तस्मै शिवाय हि

ଯେ ଶତ୍ରୁକୁ ମିତ୍ର କରିପାରନ୍ତି, ପ୍ରେମ ଓ କଳହ ଉଭୟ ଘଟାଇପାରନ୍ତି, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଭୁ ହୋଇ ଜଗତକୁ ସୃଜନ ଓ ଲୟ କରନ୍ତି—ସେଇ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 30

येन शुक्लीकृतं क्षीरं जले शैत्यं कृतम्पुरा । दाहीकृतो हुता शश्च नमस्तस्मै शिवाय हि

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀର ଶ୍ୱେତ ହେଲା, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନକାଳେ ଜଳରେ ଶୀତଳତା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନି ଦାହଶକ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳିଲା—ସେଇ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 31

प्रकृतिर्निर्मिता येन तप्त्वाति महदादितः । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या नमस्तस्मै शिवाय हि

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ନିର୍ମିତ, ଯାହାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ମହାତାପରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ପ୍ରକାଶିତ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କୁ ନେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ ଆଦି ଦେବଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ—ସେଇ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 32

ब्रह्मोवाचः । इत्युक्त्वा पुरतस्तस्यास्तस्थौ धर्मो जगद्गुरुः । किञ्चिन्नोवाच चकितस्तत्पातिव्रत्य तोषितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ପାତିବ୍ରତ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇ ସେ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 33

पद्मापि नृपकन्या सा पिप्पलादप्रिसा तदा । साध्वी तं धर्ममाज्ञाय विस्मितोवाच पर्वत

ତେବେ ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ସେଇ ରାଜକନ୍ୟା ପଦ୍ମା, ସାଧ୍ୱୀ ହୋଇ ଧର୍ମମାର୍ଗକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲା; ତାପରେ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ମୟରେ କହିଲେ।

Verse 34

पद्मोवाच । त्वमेव धर्म सर्वेषां साक्षी निखिलकर्मणाम् । कथं मनो मे विज्ञातुं विडम्बयसि मां विभो

ପଦ୍ମା କହିଲା—ଆପଣେଇ ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅନ୍ତଃସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମର ସର୍ବଦର୍ଶୀ। ହେ ବିଭୋ, ମୋ ମନ ନ ଜାଣିବା ଭାଣ୍ଡ କରି ଆପଣ ମୋତେ କିପରି ଠଟା କରୁଛନ୍ତି?

Verse 35

यत्तत्सर्वं कृतं ब्रह्मन् नापराधो बभूव मे । त्वञ्च शप्तो मयाऽज्ञानात्स्त्रीस्वभा वाद्वृथा वृष

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଯାହା କିଛି ଘଟିଲା ତାହାରେ ମୋର କୌଣସି ଅପରାଧ ନଥିଲା। ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବର ଆବେଗରେ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅକାରଣେ ଶାପ ଦେଇଦେଲି।

Verse 36

का व्यवस्था भवेत्तस्य चिन्तयामीति साम्प्रतम् । चित्ते स्फुरतु सा बुद्धिर्यया शं संल्लभामि वै

ଏବେ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି—ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ପାଇଁ କେଉଁ ନିୟମ-ଶିଷ୍ଟାଚାର ହେବ? ମୋ ହୃଦୟରେ ସେଇ ବିବେକବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ ହେଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସତ୍ୟରେ କଲ୍ୟାଣଦାତା ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବି।

Verse 37

आकाशोसौ दिशस्सर्वा यदि नश्यन्तु वायवः । तथापि साध्वीशापस्तु न नश्यति कदाचन

ଆକାଶ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପବନମାନେ ଯଦି ନଶିଯାଆନ୍ତୁ, ତଥାପି ସାଧ୍ୱୀ-ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନାରୀଙ୍କ ଶାପ କେବେ ବି ନଶେ ନାହିଁ।

Verse 38

सत्ये पूर्णश्चतुष्पादः पौर्ण मास्यां यथा शशी । विराजसे देवराज सर्वकालं दिवानिशम्

ସତ୍ୟଯୁଗରେ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚତୁଷ୍ପାଦରେ ସ୍ଥିର—ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି। ହେ ଦେବରାଜ, ତୁମେ ଦିନରାତି ସର୍ବକାଳ ତେଜରେ ବିରାଜିତ।

Verse 39

त्वञ्च नष्टो भवसि चेत्सृष्टिनाशो भवेत्तदा । इति कर्तव्यतामूढा वृथापि च वदाम्यहम्

ତୁମେ ଯଦି ନଷ୍ଟ ହେଉ, ତେବେ ସୃଷ୍ଟିର ନାଶ ହେବ। ‘କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ’ ଏହି ମୋହରେ ମୁଁ, ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା କହୁଛି।

Verse 40

पादक्षयश्च भविता त्रेतायां च सुरोत्तम । पादोपरे द्वापरे च तृतीयोऽपि कलौ विभो

ହେ ସୁରୋତ୍ତମ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଗୋଟିଏ ପାଦ କ୍ଷୟ ହେବ। ଦ୍ୱାପରରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପାଦ ହ୍ରାସ ପାଇବ; କଳିଯୁଗରେ, ହେ ବିଭୋ, ତୃତୀୟ ପାଦ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେବ।

Verse 41

कलिशेषेऽखिलाश्छिन्ना भविष्यन्ति तवांघ्रयः । पुनस्सत्ये समायाते परिपूर्णो भविष्यसि

କଳିଯୁଗର ଶେଷରେ ତୁମର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଛିନ୍ନ ହେବ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟଯୁଗ ପୁନର୍ବାର ଆସିଲେ ତୁମେ ପୁଣି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

Verse 42

सत्ये सर्वव्यापकस्त्वं तदन्येषु च कु त्रचित् । युगव्यवस्थया स त्वं भविष्यसि तथा तथा

ସତ୍ୟଯୁଗରେ ତୁମେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଯୁଗମାନେ ତୁମେ କେବଳ କେତେକ ବିଶେଷ ରୂପରେ ମାତ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅ। ଯୁଗବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ତୁମେ ସେହିପରି ପ୍ରକଟ ହେବ।

Verse 43

इत्येवं वचनं सत्यं ममास्तु सुखदं तव । याम्यहं पतिसेवायै गच्छ त्वं स्वगृहं विभो

ଏମିତି ହେଉ—ଏହି ବଚନ ସତ୍ୟ ହେଉ; ତୁମ ପାଇଁ ଏହା ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସୁଖଦ ହେଉ। ମୁଁ ଏବେ ପତିସେବାକୁ ଯାଉଛି; ହେ ବିଭୋ, ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।

Verse 44

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्सन्तुष्टोभूद्वृषस्स वै । तदेवंवादिनीं साध्वीमुवाच विधिनन्दन

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବୃଷରୂପ ଧର୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାପରେ ବିଧାତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା, ଏପରି କହୁଥିବା ସେଇ ସାଧ୍ବୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 45

धर्म उवाच । धन्यासि पतिभक्तासि स्वस्ति तेस्तु पतिव्रते । वरं गृहाण त्वत्स्वामी त्वत्परित्राणकारणात्

ଧର୍ମ କହିଲେ—ତୁମେ ଧନ୍ୟା, ପତିଭକ୍ତା; ହେ ପତିବ୍ରତା, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ବର ଗ୍ରହଣ କର; କାରଣ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ତୁମ ପରିତ୍ରାଣର କାରଣ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 46

युवा भवतु ते भर्ता रतिशूरश्च धार्मिकः । रूपवान् गुणवान्वाग्मी संततस्थिरयौवनः

ତୁମ ଭର୍ତ୍ତା ସଦା ଯୁବା ହେଉନ୍ତୁ—ରତିରେ ଶୂର ଓ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର। ସେ ରୂପବାନ, ଗୁଣବାନ, ବାଗ୍ମୀ ଏବଂ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସ୍ଥିର ଯୌବନଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 47

चिरञ्जीवी स भवतु मार्कण्डेयात्प रश्शुभे । कुबेराद्धनवांश्चैव शक्रादैश्वर्य्यवानपि

ହେ ଶୁଭେ, ସେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ପରି ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ହେଉ; କୁବେରଙ୍କ ପରି ଧନବାନ ହେଉ; ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଧିପତ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହେଉ।

Verse 48

शिवभक्तो हरिसमस्सिद्धस्तु कपिलात्परः । बुद्ध्या बृहस्पतिसमस्समत्वेन विधेस्समः

ଶିବଭକ୍ତ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, କପିଲଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ଏବଂ ସମତ୍ୱରେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ସମ ହୁଏ।

Verse 49

स्वामिसौभाग्यसंयुक्ता भव त्वं जीवनावधि । तथा च सुभगे देवि त्वं भव स्थिरयौवना

ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ-ସୌଭାଗ୍ୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନାବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହ। ଏବଂ ହେ ସୁଭଗେ ଦେବୀ, ତୁମେ ସ୍ଥିର ଓ ଅକ୍ଷୟ ଯୌବନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।

Verse 50

माता त्वं दशपुत्राणां गुणिनां चिरजीविनाम् । स्वभर्तुरधिकानां च भविष्यसि न संशयः

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଶ ପୁତ୍ରଙ୍କର ମାତା ହେବ—ଗୁଣୀ ଓ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ—ଯେମାନେ ନିଜ ପିତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 51

गृहा भवन्तु ते साध्वि सर्वसम्पत्सम न्विताः । प्रकाशमन्तस्सततं कुबेरभवनाधिकाः

ହେ ସାଧ୍ୱୀ, ତୁମ ଗୃହଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବ ସମ୍ପଦରେ ସମନ୍ୱିତ ହେଉ; ଅନ୍ତଃପ୍ରକାଶ ସଦା ଜ୍ଵଳିତ ରହୁ—ସେଗୁଡ଼ିକ କୁବେରଙ୍କ ଭବନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉ।

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । इत्येवमुक्ता सन्तस्थौ धर्मस्स गिरिसत्तम । सा तं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य स्वगृहं ययौ

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ଧର୍ମ ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ରହିଲା। ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲା।

Verse 53

धर्मस्तथाशिषो दत्वा जगाम निजमन्दिरम् । प्रशशंस च तां प्रात्या पद्मां संसदि संसदि

ଧର୍ମ ତଥା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ନିଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲା। ପୁଣି ଫେରି ଆସି ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଭାରେ ପଦ୍ମାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କଲା।

Verse 54

सा रेमे स्वामिना सार्द्धं यूना रहसि सन्ततम् । पश्चाद्बभूवुऽस्सत्पुत्रास्तद्भर्तुरधिका गुणैः

ସେ ନିଜ ଯୁବ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତରେ ନିରନ୍ତର ଆନନ୍ଦ କଲା। ପରେ ସତ୍ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେମାନେ ଗୁଣରେ ପିତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଥିଲେ।

Verse 55

बभूव सकला सम्पद्दम्पत्योः सुखवर्द्धिनी । सर्वानन्दवृद्धिकरी परत्रेह च शर्मणे

ସେଇ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ସୁଖକୁ ବଢ଼ାଇଲା। ଏହା ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି କରି ଶାନ୍ତି-କଲ୍ୟାଣ ଦେଲା।

Verse 56

शैलेन्द्र कथितं सर्वमितिहासं पुरातनम् । दम्पत्योश्च तयोः प्रीत्या श्रुतं ते परमादरात्

ହେ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର! ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାତନ ଇତିହାସ କଥିତ ହେଲା। ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତିରେ ଥିବା ସେଇ ଦମ୍ପତିଙ୍କ କଥା ତୁମେ ପରମ ଆଦରରେ ଶୁଣିଛ।

Verse 57

बुद्ध्वा तत्त्वं सुतां देहि पार्वतीमीश्वराय च । कुरुषं त्यज शैलेन्द्र मेनया स्वस्त्रिया सह

ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝି ନିଜ କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଈଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର। ହେ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର! ମେନା ନାମକ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଏହି କଠୋରତା ତ୍ୟାଗ କରି ମୃଦୁ ହେଉ।

Verse 58

सप्ताहे समतीते तु दुर्लभेति शुभे क्षणे । लग्नाधिपे च लग्नस्थे चन्द्रेस्वत्नयान्विते

ଏକ ସପ୍ତାହ ଅତିତ ହେଲାପରେ, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଶୁଭ କ୍ଷଣରେ—ଯେତେବେଳେ ଲଗ୍ନାଧିପତି ଲଗ୍ନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ସନ୍ତାନ-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ—ତେବେ ନିୟତ ଘଟଣା ଘଟିଲା।

Verse 59

मुदिते रोहिणीयुक्ते विशुद्धे चन्द्रतारके । मार्गमासे चन्द्रवारे सर्वदोषविवर्जिते

ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁଦିତ ହୋଇ ରୋହିଣୀ-ଯୁକ୍ତ ଥାଏ, ଚନ୍ଦ୍ର-ନକ୍ଷତ୍ର ବିଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୀପ୍ତ ଥାଏ, ଏବଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ସୋମବାର ପଡ଼େ—ସେହି ସମୟ ସର୍ବଦୋଷବିବର୍ଜିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 60

सर्वसद्ग्रहसंसृष्टऽसद्ग्रहदृष्टिवर्जिते । सदपत्यप्रदे जीवे पतिसौभाग्यदायिनि

ହେ ଜୀବଦେବୀ! ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗ୍ରହପ୍ରଭାବରେ ଗଢ଼ା ଏବଂ ଅଶୁଭ ଗ୍ରହଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିମୁକ୍ତ; ତୁମେ ସତ୍ସନ୍ତାନଦାତ୍ରୀ, ପତିସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଦାମ୍ପତ୍ୟମଙ୍ଗଳ ଦାୟିନୀ।

Verse 61

जगदम्बां जगत्पित्रे मूलप्रकृतिमीश्वरीम् । कन्यां प्रदाय गिरिजां कृती त्वं भव पर्वत

ହେ ପର୍ବତ (ହିମାଳୟ)! ଜଗଦମ୍ବା, ଈଶ୍ୱରୀ, ମୂଳପ୍ରକୃତି—ଏମିତି ତୁମ କନ୍ୟା ଗିରିଜାକୁ ଜଗତ୍ପିତା (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦାନ କରି ତୁମେ କୃତାର୍ଥ ଓ ଧନ୍ୟ ହେବ।

Verse 62

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलो वसिष्ठो ज्ञानिसत्तमः । विरराम शिवं स्मृत्वा नानालीलाकरं प्रभुम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ମୁନିଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ ବସିଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାନା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା କରୁଥିବା ପରମ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରି ନିରବ ହେଲେ।