पार्वत्याः तपः-परीक्षा (Śiva Tests Pārvatī’s Austerity)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଔପଚାରିକ ପରୀକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶଙ୍କର ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ତପୋବ୍ରତର ଗୁଣ ଓ ସଙ୍କଳ୍ପର ଦୃଢତା ଜାଣିବାକୁ ଛଦ୍ମବେଶ ଧାରଣ କରି, ଦଣ୍ଡ-ଛତ୍ରଧାରୀ ତେଜସ୍ବୀ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ/ଜଟିଳ ତପସ୍ବୀ ରୂପେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି। ପାର୍ବତୀ ବେଦୀ ଉପରେ ଶୁଚି ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି, ସଖୀମାନଙ୍କ ଘେରାରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ଦୀପ୍ତିମତୀ। ସେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟାଦି ଦେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍କାର କରି ପରିଚୟ ପଚାରନ୍ତି। ଛଦ୍ମବେଶୀ ଶିବ ନିଜକୁ ଲୋକହିତକାରୀ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ତପସ୍ବୀ ବୋଲି କହି, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଏତେ କଠୋର ତପର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ପଚାରି, ଅଧିକାରଭରା ବାଣୀରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ବିବେକ ଓ ଭକ୍ତି ଅଚଳ କି ନୁହେଁ ପରୀକ୍ଷା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु मुनिषु स्वं लोकं शंकरः स्वयम् । परीक्षितुं तपो देव्या ऐच्छत्सूतिकरः प्रभुः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେ ମୁନିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଇସାରିବା ପରେ, ଶୁଭଫଳଦାତା ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ସ୍ୱୟଂ ଦେବୀଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
Verse 2
परीक्षा छद्मना शंभुर्द्रष्टुं तां तुष्टमानसः । जाटिलं रूपमास्थाय स ययौ पार्वतीवनम्
ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଛଦ୍ମବେଶ ଧରି, ମନେ ପ୍ରସନ୍ନ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଜଟାଧାରୀ ତପସ୍ବୀର ରୂପ ନେଇ ପାର୍ବତୀ-ବନକୁ ଗଲେ।
Verse 3
अतीव स्थविरो विप्रदेहधारी स्वतेजसा । प्रज्वलन्मनसा हृष्टो दंडी छत्री बभूव सः
ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଦେହ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ସ୍ୱତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ସଙ୍କଳ୍ପରେ ମନ ଜ୍ୱଳିତ ଓ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଛତ୍ର ଧରି ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 4
तत्रापश्यत्स्थितां देवीं सखीभिः परिवारिताम् । वेदिकोपरि शुद्धां तां शिवामिव विधोः कलाम्
ସେଠାରେ ସେ ସଖୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲେ—ବେଦିକା ଉପରେ ସେ ପବିତ୍ରା ଓ ଦୀପ୍ତିମତୀ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ସୁନ୍ଦର, ଶିବାଙ୍କ ପରି ଭାସୁଥିଲେ।
Verse 5
शंभु निरीक्ष्य तां देवीं ब्रह्मचारिस्वरूपवान् । उपकंठं ययौ प्रीत्या तदाऽसौ भक्तवत्सलः
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶମ୍ଭୁ—ଭକ୍ତବତ୍ସଳ—ଆନନ୍ଦରେ ତେବେ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ।
Verse 6
आगतं तं तदा दृष्ट्वा ब्राह्मणं तेजसाद्भुतम् । अपूजयच्छिवा देवी सर्वपूजोपहारकैः
ତେବେ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜସ୍ବୀ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଦେବୀ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ସମସ୍ତ ପୂଜୋପହାର ଓ ପୂଜାଚାରରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପୂଜିଲେ।
Verse 7
सुसत्कृतं संविधाभिः पूजितं परया मुदा । पार्वती कुशलं प्रीत्या पप्रच्छ द्विजमादरात
ବିଧିଅନୁସାରେ ସୁସତ୍କୃତ ଓ ପରମ ମୁଦାରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହିଲେ। ତାପରେ ପାର୍ବତୀ ପ୍ରୀତିଭରା ହୃଦୟରେ ଆଦରପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ କୁଶଳକ୍ଷେମ ପଚାରିଲେ।
Verse 8
पार्वत्युवाच । ब्रह्मचारिस्वरूपेण कस्त्वं हि कुत आगतः । इदं वनं भासयसे वद वेदविदां वर
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ— ‘ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରୂପେ ତୁମେ କିଏ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ତୁମେ ଏହି ବନକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛ; ହେ ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହ।’
Verse 9
विप्र उवाच । अहमिच्छाभिगामी च वृद्धो विप्रतनुस्सुधीः । तपस्वी सुखदोऽन्येषामुपकारी न संशयः
ବିପ୍ର କହିଲେ— ‘ମୁଁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗମନ କରୁଥିବା ଜଣେ; ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେହଧାରୀ ଓ ସୁବୁଦ୍ଧି। ମୁଁ ତପସ୍ବୀ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁଖଦାତା ଓ ଉପକାରୀ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’
Verse 10
का त्वं कस्यासि तनया किमर्थ विजने वने । तपश्चरसि दुर्धर्षं मुनिभिः प्रपदैरपि
ତୁମେ କିଏ? କାହାର କନ୍ୟା? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ନିର୍ଜନ ବନରେ ଏପରି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ତପ କରୁଛ, ଯାହା ମହାସିଦ୍ଧ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଠିନ?
Verse 11
न बाला न च वृद्धासि तरुणी भासि शोभना । कथं पतिं विना तीक्ष्णं तपश्चरसि वै वने
ତୁମେ ନ ବାଳା, ନ ବୃଦ୍ଧା; ତୁମେ ତେଜସ୍ବିନୀ ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁବତୀ ପରି ଦିଶୁଛ। ତେବେ ପତି ବିନା ଏହି ବନରେ ଏତେ ତୀବ୍ର ତପ କିପରି କରୁଛ?
Verse 12
कि त्वं तपस्विनी भद्रे कस्यचित्सहचारिणी । तपस्वी स न पुष्णाति देवि त्वां च गतोऽन्यतः
ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ କି ତପସ୍ବିନୀ—କାହାରୋ ସହଚରୀ? ହେ ଦେବୀ, ସେ ତପସ୍ବୀ ତୁମକୁ ପୋଷଣ କରେନି; ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଗଲା।
Verse 13
वद कस्य कुले जाता कः पिता तव का विधा । महासौभाग्यरूपा त्वं वृथा तव तपोरतिः
କୁହ—ତୁମେ କେଉଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ? ତୁମ ପିତା କିଏ, ତୁମ ଅବସ୍ଥା ଓ ଜୀବନରୀତି କ’ଣ? ତୁମେ ମହାସୌଭାଗ୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମର ତପରତି ଆମକୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଲାଗୁଛି।
Verse 14
किं त्वं वेदप्रसूर्लक्ष्मीः किं सुरूपा सरस्वती । एतासु मध्ये का वा त्वं नाहं तर्कितुमुत्सहे
ତୁମେ କି ବେଦପ୍ରସୂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କିମ୍ବା ସୁରୂପା ସରସ୍ୱତୀ? ଏହି ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କିଏ—ମୁଁ ତର୍କ କରି ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ସାହସ କରେନି।
Verse 15
पार्वत्युवाच । नाहं वेदप्रसूर्विप्र न लक्ष्मीश्च सरस्वती । अहं हिमाचलसुता सांप्रतं नाम पार्वती
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ମୁଁ ନ ବେଦପ୍ରସୂ, ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ନ ସରସ୍ୱତୀ। ମୁଁ ହିମାଚଳଙ୍କ କନ୍ୟା; ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ନାମ ପାର୍ବତୀ।
Verse 16
पुरा दक्षसुता जाता सती नामान्यजन्मनि । योगेन त्यक्तदेहाऽहं यत्पित्रा निन्दितः पतिः
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ‘ସତୀ’ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି। ଯେତେବେଳେ ମୋ ପିତା ମୋ ପତିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, ମୁଁ ଯୋଗବଳରେ ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି।
Verse 17
अत्र जन्मनि संप्राप्तश्शिवोऽपि विधिवैभवात् । मां त्यक्त्वा भस्मसात्कृत्य मन्मथं स जगाम ह
ଏହି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ବିଧିର ପ୍ରଭାବରେ ଶିବ ମୋତେ ଏକ ପାଶେ ରଖିଦେଲେ; ଏବଂ ମନ୍ମଥକୁ ଭସ୍ମ କରି ସେ ଚାଲିଗଲେ।
Verse 18
प्रयाते शंकरे तापोद्विजिताहं पितुर्गृहात् । आगता तपसे विप्र सुदृढा स्वर्णदीतटे
ଶଙ୍କର ଯାଇଯିବା ପରେ ବିରହର ଦାହବେଦନାରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ମୁଁ ପିତୃଗୃହ ଛାଡ଼ିଲି। ହେ ବିପ୍ର, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦୀ ନଦୀତଟକୁ ଆସିଲି।
Verse 19
कृत्वा तपः कठोरं च सुचिरं प्राणवल्लभम् । न प्राप्याग्नौ विविक्षन्ती त्वं दृष्ट्वा संस्थिता क्षणम्
ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ଏମିତି କଠୋର ଓ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲ; ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ନିଷ୍ଠିର ହୋଇ ରହିଲି।
Verse 20
गच्छ त्वं प्रविशाम्यग्नौ शिवेनांगीकृता न हि । यत्र यत्र जनुर्लप्स्ये वरिष्यामि शिवं वरम्
“ତୁମେ ଯାଅ; ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କାରଣ ଶିବ ମୋତେ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଜନ୍ମ ପାଇବି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ପରମ ବର ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ବରିବି।”
Verse 21
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वती वह्नौ तत्पुरः प्रविवेश सा । निषिध्यमाना पुरतो ब्राह्मणेन पुनः पुनः
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ପାର୍ବତୀ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନିଷେଧ କରୁଥିଲା।
Verse 22
वह्निप्रवेशं कुर्वत्याः पार्वत्यास्तत्प्रभावतः । बभूव तत्क्षणं सद्यो वह्नि श्चंदनपंकवत्
ପାର୍ବତୀ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତେଜର ପ୍ରଭାବରୁ ସେହି କ୍ଷଣେ ଅଗ୍ନି ଶୀତଳ ଚନ୍ଦନଲେପ ପରି ହୋଇଗଲା—ଅହିଂସକ ଓ ସୁଖଦ।
Verse 23
क्षणं तदंतरे स्थित्वा ह्युत्पतंती दिवं द्विजः । पुनः पप्रच्छ सहसा विहसन्सुतनुं शिवः
କ୍ଷଣମାତ୍ର ସେଠାରେ ରହି ସେ ଦ୍ୱିଜ ଆକାଶଦିଗକୁ ଉଡ଼ିଗଲା; ତାପରେ ଭଗବାନ ଶିବ ହସିହସି ସେ ସୁକୁମାର ଦେହିନୀଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
Verse 24
द्विज उवाच । अहो तपस्ते किं भद्रे न बुद्धं किंचिदेव हि । न दग्धो वह्निना देहो न च प्राप्तं मनीषितम्
ଦ୍ୱିଜ କହିଲା—ଅହୋ ଭଦ୍ରେ! ତୁମର ଏହି ତପସ୍ୟା କିପରି? ସତ୍ୟକୁ କହିଲେ କିଛିମାତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ। ଦେହ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ, ନ ଚ ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 25
अतस्सत्यं निकामं वै वद देवि मनोरथम् । ममाग्रे विप्रवर्यस्य सर्वानंदप्रदस्य हि
ଏହେତୁ, ହେ ଦେବୀ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ସତ୍ୟ କହି ତୁମ ମନୋରଥ ପ୍ରକାଶ କର—ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏବଂ ସର୍ବାନନ୍ଦ ପ୍ରଦାତା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ।
Verse 26
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवाजटिलसंवादो नाम षड्विंशोध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ “ଶିବ-ଜଟିଲ ସଂବାଦ” ନାମକ ଷଡ୍ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 27
किमिच्छसि वरं देवि प्रष्टुमिच्छाम्यतः परम् । त्वय्येव तदसौ देवि फलं सर्वं प्रदृश्यते
ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ କେଉଁ ବର ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଏହା ପରେ ମୁଁ ଆହୁରି ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। କାରଣ, ହେ ଦେବୀ, ସେହି ଫଳ—ବସ୍ତୁତଃ ସମସ୍ତ ଫଳ—ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
Verse 28
परार्थे च तपश्चेद्वै तिष्ठेत्तु तप एव तत् । रत्नं हस्ते समादाय हित्वा काचस्तु संचितः
ଯଦି ପରାର୍ଥ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରାଯାଏ, ତେବେ ସେ କେବଳ ‘ତପ’ ହୋଇ ରହିଯାଏ; ତାହାର ଉଚ୍ଚ ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେପରି ହାତରେ ରତ୍ନ ଧରି ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି କାଚ ଖଣ୍ଡ ସଞ୍ଚୟ କରିବା।
Verse 29
ईदृशं तव सौंदर्यं कथं व्यर्थीकृतं त्वया । हित्वा वस्त्राण्यनेकानि चर्मादि च धृतं त्वया
ତୁମର ଏପରି ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ତୁମେ କିପରି ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲ? ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚର୍ମ ଆଦି ଧାରଣ କରିଛ।
Verse 30
तत्सर्वं कारणं ब्रूहि तपसस्त्वस्य सत्यतः । तच्छ्रुत्वा विप्रवर्योऽहं यथा हर्षमावाप्नुयाम्
ତୁମ ଏହି ତପସ୍ୟାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ସତ୍ୟଭାବେ କୁହ। ତାହା ଶୁଣି ମୁଁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମ ହର୍ଷ ଓ ସତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଇବି।
Verse 31
ब्रह्मोवाच । इति पृष्टा तदा तेन सखीं प्रैरयताम्बिका । तन्मुखेनैव तत्सर्वं कथयामास सुव्रता
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ସେ ଏଭଳି ପଚାରିବାରେ ସେତେବେଳେ ଅମ୍ବିକା ନିଜ ସଖୀକୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ। ତାହାର ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ସେ ସୁବ୍ରତା ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ।
Verse 32
तया च प्रेरिता तत्र पार्वत्या विजयाभिधा । प्राणप्रिया सुव्रतज्ञा सखी जटिलमब्रवीत्
ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ‘ବିଜୟା’ ନାମକ ସଖୀ—ପ୍ରାଣପ୍ରିୟା ଓ ବ୍ରତଜ୍ଞା—ଜଟିଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 33
सख्युवाच । शृणु साधो प्रवक्ष्यामि पार्वतीचरितं परम् । हेतुं च तपसस्सर्वं यदि त्वं श्रोतुमिच्छसि
ସଖୀ କହିଲେ: ହେ ସାଧୁ, ଶୁଣ; ମୁଁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପରମ ଚରିତ ଓ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେତୁ—ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ—କହିବି।
Verse 34
सखा मे गिरिराजस्य सुतेयं हिमभूभृतः । ख्याता वै पार्वती नाम्ना सा कालीति च मेनका
ହିମାଳୟ ଗିରିରାଜ ମୋର ସଖା; ଏହି ତାଙ୍କର କନ୍ୟା। ସେ ‘ପାର୍ବତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ମେନକା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ‘କାଳୀ’ ବୋଲି ଡାକନ୍ତି।
Verse 35
ऊढेयं न च केनापि न वाञ्छति शिवात्परम् । त्रीणि वर्षसहस्राणि तपश्चरणसाधिनी
ତାଙ୍କୁ କାହା ସହିତ ମଧ୍ୟ ବିବାହ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଶିବଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାହାକୁ ସେ ଇଚ୍ଛା କରୁନଥିଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ସେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ତପ କଲେ।
Verse 36
तदर्थं मेऽनया सख्या प्रारब्धं तप ईदृशम् । तदत्र कारणं वक्ष्ये शृणु साधो द्विजोत्तम
ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ସଖୀ, ମୁଁ ଏପରି ତପ ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଏବେ ଏହାର କାରଣ ଏଠାରେ କହୁଛି—ଶୁଣ, ହେ ସାଧୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।
Verse 37
हित्वेन्द्रप्रमुखान्देवान् हरिं ब्रह्माणमेव च । पतिं पिनाकपाणिं वै प्राप्नुमिच्छति पार्वती
ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ପ୍ରଧାନ ଦେବମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ହରି ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ପାର୍ବତୀ ପତି ରୂପେ ପିନାକପାଣି—ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
Verse 38
इयं सखी मदीया वै वृक्षानारोप यत्पुरा । तेषु सर्वेषु संजातं फलपुष्पादिकं द्विज
ଏହି ମୋ ସଖୀ ପୂର୍ବେ ଗଛ ଲଗାଇଥିଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ସମସ୍ତ ଗଛରେ ଫଳ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଜନ୍ମିଛି।
Verse 39
रूपसार्थाय जनककुलालंकरणाय च । समुद्दिश्य महेशानं कामस्यानुग्रहाय च
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ-ସୌନ୍ଦର୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏବଂ ପିତୃକୁଳର ଅଲଙ୍କାର ହେବା ପାଇଁ, ସେ ମହେଶାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଧ୍ୟାନ କଲା; ଏବଂ କାମଙ୍କ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
Verse 40
मत्सखी नारदोपदेशात्तपस्तपति दारुणम् । मनोरथः कुतस्तस्या न फलिष्यति तापस
ହେ ତାପସ! ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ମୋ ସଖୀ ଘୋର ତପ କରୁଛି। ତାହାର ମନୋରଥ କିପରି ଅଫଳ ହେବ?
Verse 41
यत्ते पृष्टं द्विजश्रेष्ठ मत्सख्या मनसीप्सितम् । मया ख्यातं च तत्प्रीत्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ—ମୋ ସଖୀର ମନସ୍କାମନା—ତାହା ମୁଁ ପ୍ରୀତିରେ କହିଦେଲି। ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା?
Verse 42
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा विजयाया यथार्थतः । मुने स जटिलो रुद्रो विहसन्वाक्यमब्रवीत्
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନି! ବିଜୟାର କଥା ଯଥାର୍ଥରେ ଶୁଣି ସେ ଜଟାଧାରୀ ରୁଦ୍ର ହସି ଉତ୍ତର କହିଲେ।
Verse 43
जटिल उवाच । सख्येदं कथितं तत्र परिहासोनुमीयते । यथार्थं चेत्तदा देवी स्वमुखेनाभिभाषताम्
ଜଟିଲ କହିଲେ—ହେ ସଖି! ଏଠାରେ କହାଯାଇଥିବା କଥା ପରିହାସ ପରି ଲାଗୁଛି। ଯଦି ସତ୍ୟ, ତେବେ ଦେବୀ ନିଜ ମୁଖରେ କହୁନ୍ତୁ।
Verse 44
ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तेन जटिलेन द्विजन्मना । उवाच पार्वती देवी स्वमुखेनैव तं द्विजम्
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେ ଜଟିଲ ଦ୍ୱିଜ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ନିଜ ମୁଖରେ ହିଁ ସେଇ ଦ୍ୱିଜକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Frequently Asked Questions
Śiva personally undertakes a parīkṣā of Pārvatī’s austerity by arriving in disguise as an aged, radiant brāhmaṇa/jaṭila ascetic and initiating a probing dialogue.
The disguise externalizes the inner trial: authentic devotion and discernment must remain stable even when challenged by apparently authoritative counsel, revealing the aspirant’s true saṃkalpa (intent).
Śiva’s bhaktavatsalatā (tenderness toward devotees) expressed through direct engagement, and Pārvatī’s śuddhatā (purity), dharmic hospitality, and unwavering tapas within a sanctified ritual setting.