Śiva-nāma-sahasraka-kathana (The Recital/Teaching of the Thousand Names of Śiva)

Verse 1

सूत उवाच । श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथयामि यथा श्रुतम् । विष्णुना प्रार्थितो येन संतुष्टः परमेश्वरः । तदाहं कथयाम्यद्य पुण्यं नाम सहस्रकम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ; ଯେପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି ସେପରି କହୁଛି। ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରେ ଯେନ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସହସ୍ରନାମକୁ ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରକାଶ କରିବି।

Verse 2

श्रीविष्णुरुवाच । शिवो हरो मृडो रुद्रः पुष्करः पुष्पलोचनः । अर्थिगम्यः सदाचारः शर्वः शंभुर्महेश्वरः

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ସେ ଶିବ, ହର, ମୃଡ, ରୁଦ୍ର, ପୁଷ୍କର ଓ ପୁଷ୍ପଲୋଚନ; ଆର୍ତ୍ତ-ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସୁଲଭ, ସଦାଚାରସ୍ୱରୂପ, ଶର୍ବ, ଶମ୍ଭୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର।

Verse 3

चंद्रापीडश्चंद्रमौलिर्विश्वं विश्वंभरेश्वरः । वेदांतसारसंदोहः कपाली नीललोहितः

ସେ ଚନ୍ଦ୍ରାପୀଡ, ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି; ସେଇ ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ବିଶ୍ୱଧାରକ ଈଶ୍ୱର। ସେ ବେଦାନ୍ତସାରର ସଂଗ୍ରହ, କପାଳୀ ଓ ନୀଳ-ଲୋହିତ ସ୍ୱରୂପ।

Verse 4

ध्यानाधारोऽपरिच्छेद्यो गौरीभर्त्ता गणेश्वरः । अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस्त्रिवर्गस्वर्गसाधनः

ସେ ଧ୍ୟାନର ଆଧାର, ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ; ଗୌରୀଭର୍ତ୍ତା ଓ ଗଣେଶ୍ୱର। ସେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି; ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ତ୍ରିବର୍ଗ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗସାଧନ ପ୍ରଦାତା।

Verse 5

ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः । वामदेवो महादेवः पटुः परिवृढो दृढः

ସେ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ଲଭ୍ୟ, ଦୃଢ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ; ଦେବଦେବ, ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଭୁ। ସେ ବାମଦେବ, ମହାଦେବ—ନିପୁଣ, ଶକ୍ତିରେ ପରିପକ୍ୱ ଓ ଅଡିଗ ସ୍ଥିର।

Verse 6

विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिसत्तमः । सर्वप्रमाणसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः

ସେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଅଦ୍ଭୁତ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ନେତ୍ରଧାରୀ; ବାଣୀର ଈଶ୍ୱର, ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପବିତ୍ର। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣ ସହ ସଂଗତ; ବୃଷଚିହ୍ନଧାରୀ ଓ ବୃଷବାହନ।

Verse 7

ईशः पिनाकी खट्वांगी चित्रवेषश्चिरंतनः । तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्मा च धूर्जटिः

ସେ ଈଶ— ପିନାକଧାରୀ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗଧାରୀ, ବିଚିତ୍ରବେଷୀ, ଚିରନ୍ତନ। ସେ ତମୋହର, ମହାଯୋଗୀ, ଗୋପ୍ତା, ସୃଷ୍ଟିତତ୍ତ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଜଟାଧାରୀ ଧୂର୍ଜଟି।

Verse 8

कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः । उन्नध्रः पुरुषो जुष्यो दुर्वासाः पुरशासनः

ସେ କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ—କାଳକାଳ; କୃତ୍ତିବାସା (ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ), ସୁଭଗ, ଏବଂ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସ୍ୱରୂପ। ସେ ଉନ୍ନତ ଅଚଳ ଆଧାର; ଶରଣ୍ୟ ପରମ ପୁରୁଷ; ପ୍ରିୟ ଓ ଆରାଧ୍ୟ; ତପସ୍ବୀ ଦୁର୍ବାସା; ଏବଂ ତ୍ରିପୁରଦମନ ପୁରଶାସନ।

Verse 9

दिव्यायुधः स्कंदगुरुः परमेष्ठीः परात्परः । अनादिमध्यनिधनो गिरीशो गिरिजाधवः

ସେ ଦିବ୍ୟାୟୁଧଧାରୀ; ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଗୁରୁ; ପରମେଷ୍ଠୀ, ପରାତ୍ପର। ସେ ଅନାଦି, ଅମଧ୍ୟ, ଅନିଧନ; ସେ ଗିରୀଶ, ଏବଂ ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତି।

Verse 10

कुबेरबंधुः श्रीकंठो लोकवर्णोत्तमो मृदुः । समाधिवेद्यः कोदंडी नीलकंठः परस्वधीः

ସେ କୁବେରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ-ସହାୟ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ; ଲୋକମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମୃଦୁ କୃପାମୟ। ସମାଧିରେ ବେଦ୍ୟ, କୋଦଣ୍ଡଧାରୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ ଓ ପରମ ପରଶୁଧାରୀ ଶିବ—ବଦ୍ଧ ଜୀବଙ୍କ ମୋଚକ।

Verse 11

विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः । धर्मधाम क्षमाक्षेत्रं भगवान्भगनेत्रभित्

ସେ ବିଶାଳାକ୍ଷ; ମୃଗବ୍ୟାଧ—ମନର ଅରଣ୍ୟତାକୁ ଦମନ କରୁଥିବା; ଦେବେଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ତେଜସ୍ୱୀ। ସେ ଧର୍ମଧାମ, କ୍ଷମାକ୍ଷେତ୍ର, ଏବଂ ଭଗଙ୍କ ନେତ୍ର ଭେଦନକାରୀ ଭଗବାନ।

Verse 12

उग्रः पशुपतिस्तार्क्ष्यः प्रियभक्तः परंतपः । दाता दयाकरो दक्षः कर्मंदीः कामशासनः

ସେ ଉଗ୍ର, ପଶୁପତି, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟସମ ବେଗବାନ; ଭକ୍ତକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ମାନୁଥିବା, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ। ସେ ଦାତା, ଦୟାକର, ଦକ୍ଷ; କର୍ମରେ ନିମଗ୍ନ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଓ କାମକୁ ଶାସନ କରୁଥିବା।

Verse 13

श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः । लोककर्त्ता मृगपतिर्महाकर्त्ता महौषधिः

ଯାହାଙ୍କ ନିବାସ ଶ୍ମଶାନ, ଯିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଗୋଚର—ସେଇ ଶ୍ମଶାନସ୍ଥ ମହେଶ୍ୱର। ସେ ଲୋକକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୃଗପତି, ମହାକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂସାରବନ୍ଧନ-ନାଶକ ମହୌଷଧି।

Verse 14

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः । नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी

ସେ ପରମ ଉଦ୍ଧାରକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଗୋପତି ଓ ରକ୍ଷକ; ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ଗମ୍ୟ, ପୁରାତନ। ସେ ନୀତି ଓ ସୁନୀତି, ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା; ସେ ସୋମ, ସୋମରତ, ନିତ୍ୟ ସୁଖୀ।

Verse 15

सोमपोऽमृतपः सौम्यो महातेजा महाद्युतिः । तेजोमयोऽमृतमयोऽन्नमयश्च सुधापतिः

ସେ ସୋମପାନୀ ଓ ଅମୃତପାନୀ; ସୌମ୍ୟ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ। ସେ ତେଜୋମୟ, ଅମୃତମୟ, ଅନ୍ନମୟ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ସୁଧାପତି।

Verse 16

अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः । लोककरो वेदकरः सूत्रकारः सनातनः

ସେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ଜ୍ଞାନ-ଆଲୋକସ୍ୱରୂପ, ସଦା ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ ଓ ହବ୍ୟବାହନ। ସେ ଲୋକକର, ବେଦପ୍ରକାଶକ, ପବିତ୍ର ସୂତ୍ରକାର ଏବଂ ସନାତନ।

Verse 17

महर्षिकपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः । पिनाकपाणिर्भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सुधीः

ସେ ମହର୍ଷି ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କପିଳ, ବିଶ୍ୱକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତି, ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଭୁ। ପିନାକଧାରୀ ଭୂଦେବ, ସେ ମଙ୍ଗଳଦାତା ଓ କଲ୍ୟାଣକର୍ତ୍ତା, ପରମ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ।

Verse 18

धातृधामा धामकरः सर्वगः सर्वगोचरः । ब्रह्मसृग्विश्वसृक्सर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः

ସେ ଧାତାଙ୍କ ଧାମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୀପ୍ତିର କର୍ତ୍ତା; ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୋଚର। ସେ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ବିଶ୍ୱ ଓ ସୃଷ୍ଟି-ପ୍ରବାହର ସ୍ରଷ୍ଟା; କର୍ଣ୍ଣିକାର ସମ ଦୀପ୍ତ, ପ୍ରିୟ ଓ ଦିବ୍ୟ କବି-ଋଷି।

Verse 19

शाखो विशाखो गोशाखः शिवो भिषगनुत्तमः । गंगाप्लवोदको भव्यः पुष्कलः स्थपतिः स्थिरः

ସେ ଶାଖ ଓ ବିଶାଖ—ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଓ ବହୁଶାଖୀ; ସେ ଗୋଶାଖ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ-ଶାଖା। ସେ ଶିବ, ବନ୍ଧନ-ରୋଗର ପରମ ଭିଷକ। ସେ ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ପ୍ଲାବନର ଜଳ; ଭବ୍ୟ, ପୁଷ୍କଳ କୃପାମୟ—ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥପତି ଓ ଅଚଳ, ସ୍ଥିର ପ୍ରଭୁ।

Verse 20

विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः । सगणो गणकायश्च सुकीर्तिच्छिन्नसंशयः

ସେ ଆତ୍ମବିଜୟୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମବଦ୍ଧ; ଭୂତବାହନର ସାରଥି। ଗଣସହିତ ଓ ଗଣସମୂହ-ସ୍ୱରୂପ, ସେ ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତିମାନ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଛେଦନ କରନ୍ତି।

Verse 21

कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः । भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कांतः कृतागमः

ସେ କାମଦେବ, କାମର ପାଳକ; ଯାହାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଧୂସରିତ। ଭସ୍ମପ୍ରିୟ, ଭସ୍ମଶାୟୀ; କାମର ନିୟନ୍ତା-ଭୋକ୍ତା, ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଆଗମ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା।

Verse 22

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा धर्मपुंजः सदाशिवः । अकल्मषश्च पुण्यात्मा चतुर्बाहुर्दुरासदः

ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସଦା ପ୍ରବୃତ୍ତ, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଅଚଳ; ସେ ଧର୍ମର ପୁଞ୍ଜ—ସାକ୍ଷାତ୍ ସଦାଶିବ। ସେ ନିର୍ମଳ, ପରମ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା, ଚତୁର୍ବାହୁ ଓ ଦୁର୍ଜେୟ।

Verse 23

दुर्लभो दुर्गमो दुर्गः सर्वायुधविशारदः । अध्यात्मयोगनिलयः सुतंतुस्तंतुवर्धनः

ସେ ଦୁର୍ଲଭ, ଦୁର୍ଗମ; ତଥାପି ସେଇ ଅଜେୟ ଦୁର୍ଗ-ଆଶ୍ରୟ। ସେ ସମସ୍ତ ଆୟୁଧରେ ପାରଦର୍ଶୀ। ସେ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ-ଯୋଗର ନିଲୟ; ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତନ୍ତୁ ଓ ବିଶ୍ୱ-ତନ୍ତୁର ବର୍ଧକ-ଧାରକ।

Verse 24

शुभांगो लोकसारंगो जगदीशो जनार्दनः । भस्मशुद्धिकरो मेरुरोजस्वी शुद्धविग्रहः

ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଶୁଭ; ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ସାର; ସେ ଜଗଦୀଶ ଓ ଜନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ। ସେ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧିକର, ମେରୁ ସମ ଅଚଳ, ଓଜସ୍ୱୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଦିବ୍ୟ ବିଗ୍ରହଧାରୀ।

Verse 25

असाध्यः साधुसाध्यश्च भृत्यमर्कटरूपधृक् । हिरण्यरेताः पौराणो रिपुजीवहरो बली

ସେ ଅସାଧ୍ୟ; ତଥାପି ସାଧୁମାନଙ୍କ ସାଧନାରେ ସାଧ୍ୟ। ସେ ଭୃତ୍ୟ-ରୂପ ଓ ମର୍କଟ-ରୂପ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ହିରଣ୍ୟରେତା, ପୌରାଣ ପୁରୁଷ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ହରଣକାରୀ, ଓ ବଳୀ।

Verse 26

महाह्रदो महागर्तस्सिद्धोवृंदारवंदितः । व्याघ्रचर्मांबरो व्याली महाभूतो महानिधिः

ସେ ମହାପବିତ୍ର ହ୍ରଦ ଓ ମହାଗର୍ତ୍ତ; ସିଦ୍ଧବୃନ୍ଦ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ। ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ପରିଧାନକାରୀ, ସର୍ପଧାରୀ—ସେଇ ମହାଭୂତ, ପରମ ନିଧି (ଆଶ୍ରୟ)।

Verse 27

अमृतोऽमृवपुः श्रीमान्पाञ्चजन्यः प्रभंजनः । पंचविंशतितत्त्वस्थः पारिजातः परात्परः

ସେ ଅମୃତସ୍ୱରୂପ, ଅବ୍ୟୟ ଦେହଧାରୀ ଓ ଶ୍ରୀମାନ; ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ-ନାଦସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ। ପଞ୍ଚବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱର ପରେ ସ୍ଥିତ, ସେ ଇଚ୍ଛାପୂରକ ପାରିଜାତ ଓ ପରାତ୍ପର ପରମ।

Verse 28

सुलभस्सुव्रतश्शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः । वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः

ସେ ସୁଲଭ, ସୁବ୍ରତଧାରୀ ଓ ଶୂର; ବାଙ୍ମୟର ଏକମାତ୍ର ନିଧି ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ନିଧିସ୍ୱରୂପ। ସେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମର ଗୁରୁ; ଶତ୍ରୁଜିତ ଓ ଶତ୍ରୁତାପନ।

Verse 29

आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलेश्वरः । प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः

ସେ ଆଶ୍ରୟସ୍ୱରୂପ, ପାପକ୍ଷୟକାରୀ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ସଂୟମୀ; ଅଚଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଧିପତି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନବାନ। ସେ ପ୍ରମାଣସ୍ୱରୂପ, ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟ; ସୁପର୍ଣ୍ଣସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ବାୟୁବାହନାରୂଢ।

Verse 30

धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणः शशिगुणाकरः । सत्यस्सत्यपरोऽदीनो धर्मो गोधर्मशासनः

ସେ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦସ୍ୱରୂପ; ସେ ଗୁଣସ୍ୱରୂପ ଓ ଶଶିସମ ଶୀତଳ ଗୁଣର ଆକର। ସେ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟପରାୟଣ, କଦାପି ଦୀନ ନୁହେଁ; ସେ ଧର୍ମ ଏବଂ ଧର୍ମଶାସନର ନିୟନ୍ତା।

Verse 31

अनंतदृष्टिरानंदो दंडो दमयिता दमः । अभिचार्य्यो महामायो विश्वकर्म विशारदः

ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅନନ୍ତ, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ; ଦଣ୍ଡଦାତା ଓ ଶାସକ; ସ୍ୱୟଂ ଦମ (ଆତ୍ମସଂଯମ)। ଅଭିଚାରବିଦ୍ୟାର ଅଧିପତି, ମହାମାୟାର ନାଥ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ଜଗତର ଶିଳ୍ପୀ—ଏବଂ ପରମ କୁଶଳ।

Verse 32

वीतरागो विनीतात्मा तपस्वीभूतभावनः । उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामोऽजितप्रियः

ସେ ବୀତରାଗ, ବିନୀତାତ୍ମା, ମହାତପସ୍ବୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ପାବନ କରୁଥିଲେ। ଉନ୍ମତ୍ତର ବେଷ ଧରି ଗୁପ୍ତଭାବେ ବିଚରଣ କଲେ; କାମକୁ ଜୟ କରି ସେ ଅଜିତ-ପ୍ରିୟ—ଅଜିତ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ—ହେଲେ।

Verse 33

कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः । तरस्वी तारको धीमान्प्रधानः प्रभुरव्ययः

ସେ କଲ୍ୟାଣମୟ ସ୍ୱଭାବର; ସେଇ କଳ୍ପ-ନିୟମ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରଜାପତି। ସେ ପରାକ୍ରମୀ, ତାରକ (ଭବସାଗର ପାର କରାନ୍ତି), ସର୍ବଜ୍ଞ, ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରଭୁ ଓ ଅବ୍ୟୟ।

Verse 34

लोकपालोंऽतर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः । वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञोऽनियमो नियताश्रयः

ସେ ଲୋକପାଳ; ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ଆତ୍ମା; କଳ୍ପାଦି, କମଳନୟନ। ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ-ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ; ନିୟମାତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିୟତ ଧର୍ମଶିଷ୍ଟାଚାରର ଦୃଢ଼ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां शिवसहस्रनामवर्णनं नाम पञ्चत्रिंशोध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ କୋଟିରୁଦ୍ରସଂହିତାରେ “ଶିବସହସ୍ରନାମବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 36

अद्रिरद्र्यालयः कांतः परमात्मा जगद्गुरुः । सर्वकर्मालयस्तुष्टो मंगल्यो मंगलावृतः

ସେ ପର୍ବତ ଓ ପର୍ବତବାସୀ; ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁ, ପରମାତ୍ମା ଓ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ। ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ଆଲୟ—ସଦା ତୁଷ୍ଟ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ମଙ୍ଗଳରେ ଆବୃତ।

Verse 37

महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठ स्थविरो ध्रुवः । अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः

ସେ ମହାତପସ୍ବୀ, ଦୀର୍ଘତପା—ଅତିବିଶାଳ, ଅତିପ୍ରାଚୀନ ଓ ଧ୍ରୁବ। ସେଇ ଦିନ ଓ ସେଇ ବର୍ଷ; ସେଇ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସତ୍ତା, ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣ, ଏବଂ ପରମ ତପ।

Verse 38

संवत्सरकरो मंत्रः प्रत्ययः सर्वतापनः । अजः सर्वेश्वरस्सिद्धो महातेजा महाबलः

ସେ ସଂବତ୍ସରଚକ୍ରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ର; ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତ ତାପକୁ ଦହନ କରୁଥିବା। ସେ ଅଜ, ସର୍ବେଶ୍ୱର, ସଦାସିଦ୍ଧ—ମହାତେଜା ଓ ମହାବଳ।

Verse 39

योगी योग्यो महारेता सिद्धिः सर्वादिरग्रहः । वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः

ସେ ଯୋଗୀ ଓ ଯୋଗଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ; ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ମହାଧାରକ। ସେଇ ସିଦ୍ଧି, ସର୍ବର ଆଦିସ୍ରୋତ ଓ ଅଗ୍ରହ। ସେ ବସୁ—ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଜ୍ୟୋତି—ସୁମନ, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ; ହର ହୋଇ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣ କରନ୍ତି।

Verse 40

सुकीर्ति शोभनस्स्रग्वी वेदांगो वेदविन्मुनिः । भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता लोकनाथो दुराधरः

ସେ ସୁକୀର୍ତ୍ତି, ଶୋଭନ ମାଳାଧାରୀ; ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ବେଦବିଦ୍ ମୁନି। ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେଇ ଭୋଜନ ଓ ସେଇ ଭୋକ୍ତା; ସେ ଲୋକନାଥ—ତଥାପି ଦୁର୍ଧର, ଦୁରାଧେୟ।

Verse 41

अमृतश्शाश्वतश्शांतो बाणहस्तः प्रतापवान् । कमंडलुधरो धन्वी ह्यवाङ्मनसगोचरः

ସେ ଅମୃତ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପରମଶାନ୍ତ। ବାଣହସ୍ତ ପ୍ରତାପବାନ, କମଣ୍ଡଲୁଧର ଧନୁର୍ଧର; ବାଣୀ ଓ ମନର ଅଗୋଚର।

Verse 42

अतींद्रियो महामायस्सर्ववासश्चतुष्पथः । कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः

ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ; ମହାମାୟା (ମାୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି); ସମସ୍ତ ନିବାସରେ ଅନ୍ତର୍ବ୍ୟାପୀ, ଚତୁଷ୍ପଥର ଅଧିପତି। ସେ କାଳଯୋଗୀ, ମହାନାଦସ୍ୱରୂପ, ମହୋତ୍ସାହୀ ଓ ମହାବଳୀ।

Verse 43

महाबुद्धिर्महावीर्यो भूतचारी पुरं दरः । निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर्महाद्युतिः

ସେ ମହାବୁଦ୍ଧି ଓ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟବାନ; ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରି ପୁର/ଦୁର୍ଗ ଭେଦନକାରୀ। ସେ ନିଶାଚର, ପ୍ରେତଗଣମଧ୍ୟେ ସଞ୍ଚାରୀ; ମହାଶକ୍ତି ଓ ମହାଦ୍ୟୁତିରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 44

अनिर्देश्यवपुः श्रीमान्सर्वाचार्यमनोगतिः । बहुश्रुतिर्महामायो नियतात्मा ध्रुवोऽध्रुवः

ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରଭୁ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ସମସ୍ତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରାଚାରର ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ୟ-ପ୍ରେରଣା ସେ। ସେ ବହୁଶ୍ରୁତିର ସାର, ମହାମାୟାଧିପତି; ନିୟତାତ୍ମା, ଧ୍ରୁବ ଓ ଲୀଳାରେ ଅଧ୍ରୁବ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ।

Verse 45

तेजस्तेजो द्युतिधरो जनकः सर्वशासकः । नृत्यप्रियो नृत्यनित्यः प्रकाशात्मा प्रकाशकः

ସେ ତେଜମାନଙ୍କର ତେଜ, ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୟୁତିଧର; ଜନକ ଓ ସର୍ବଶାସକ। ସେ ନୃତ୍ୟପ୍ରିୟ, ନୃତ୍ୟରେ ନିତ୍ୟସ୍ଥିତ; ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶସ୍ୱରୂପ ଓ ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି।

Verse 46

स्पष्टाक्षरो बुधो मंत्रः समानः सारसंप्लवः । युगादिकृद्युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः

ସେ ସ୍ପଷ୍ଟାକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ବୁଧ—ସ୍ୱୟଂ ମନ୍ତ୍ରସ୍ୱରୂପ; ସମଦୃଷ୍ଟି, ସାରକୁ ବହାଇନେବା ପ୍ଲାବନ। ଯୁଗାଦିକର୍ତ୍ତା ଓ ଯୁଗଚକ୍ରପ୍ରବର୍ତ୍ତକ; ଗମ୍ଭୀର, ବୃଷଭବାହନ ଶିବ।

Verse 47

इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः सुलभः सारशो धनः । तीर्थरूपस्तीर्थनामा तीर्थादृश्यस्तु तीर्थदः

ସେ ଇଷ୍ଟ, ବିଶିଷ୍ଟ, ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ନିୟମଶୀଳମାନଙ୍କ ଆରାଧ୍ୟ। ସୁଲଭ, ସାରସ୍ୱରୂପ, ସତ୍ୟ ଧନ। ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ରୂପ, ତୀର୍ଥନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥଫଳଦାତା।

Verse 48

अपांनिधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् । प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः

ସେ ଅପାଂନିଧି—ଜଳର ଧନଭଣ୍ଡାର ଓ ଅଧିଷ୍ଠାନସ୍ୱରୂପ ଆଧାର। ସେ ନିଜେ ବିଜୟ, ଜୟର ଯଥାକାଳ ଜାଣେ। ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ପ୍ରମାଣଜ୍ଞ; ହିରଣ୍ୟକବଚଧାରୀ ହରିସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ।

Verse 49

विमोचनस्सुरगणो विद्येशो बिंदुसंश्रयः । वातरूपोऽमलोन्मायी विकर्ता गहनो गुहः

ସେ ବିମୋଚନ—ମୁକ୍ତିଦାତା; ଦେବଗଣସ୍ୱରୂପ ଓ ଦେବାଧିପତି; ବିଦ୍ୟେଶ—ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଭୁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିନ୍ଦୁରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେ ବାୟୁରୂପ, ଅଗୋଚର ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ନିର୍ମଳ, ମାୟାତୀତ; ରୂପାନ୍ତରକର୍ତ୍ତା; ଅଗାଧ, ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ ଅନ୍ତର୍ବାସୀ।

Verse 50

करणं कारणं कर्ता सर्वबंधविमोचनः । व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः

ସେ ଉପକରଣ ଓ କାରଣ, ସେଇ କର୍ତ୍ତା; ସେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତିଦାତା। ସେ ସଦୁଦ୍ୟମ ଓ ନିୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା; ସେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନଦାତା, ଏବଂ ଜଗତର ଆଦିସ୍ରୋତ।

Verse 51

गुरुदो ललितोऽभेदो भावात्मात्मनि संस्थितः । वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरासनविधिर्गुरुः

ସେ ଗୁରୁ-ପ୍ରଦାତା, ଲଲିତ ଲୀଳାମୟ ପ୍ରଭୁ, ପରମତତ୍ତ୍ୱ ସହ ଅଭେଦ, ଏବଂ ଭାବସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଆତ୍ମାରେ ସଂସ୍ଥିତ। ସେଇ ଭୀରେଶ୍ୱର, ସେଇ ଭୀରଭଦ୍ର, ଏବଂ ସେଇ ଭୀରାସନ-ବିଧି ଶିଖାଉଥିବା ଗୁରୁ।

Verse 52

वीरचूडामणिर्वेत्ता चिदानंदो नदीधरः । आज्ञाधारस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः

ସେ ବୀରଚୂଡାମଣିଙ୍କୁ ଜାଣୁଥିବା ଜ୍ଞାତା, ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ-ସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ନଦୀଧର। ସେ ଆଜ୍ଞାର ଆଧାର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶିବଙ୍କ ନିଜ ଆଳୟ।

Verse 53

बालखिल्यो महावीरस्तिग्मांशुर्बधिरः खगः । अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः

ସେ ବାଳଖିଲ୍ୟ—ସୂକ୍ଷ୍ମ ତପସ୍ବୀ, ମହାବୀର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣମୟ ଦୀପ୍ତିମାନ, (ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ) ବଧିର, ଏବଂ ଆକାଶଗାମୀ। ସେ ଅଭିରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର କୃପାଳୁ ରକ୍ଷକ, ଏବଂ ସୁଧାର ଅଧିପତି।

Verse 54

मघवान्कौशिको गोमान्विरामः सर्वसाधनः । ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत्

ସେ ମଘବାନ୍, ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ; କୌଶିକ; ଗୋସମ୍ପଦା ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ; ସମସ୍ତ କଲହର ବିରାମ ଏବଂ ସର୍ବସାଧନସ୍ୱରୂପ। ସେ ଲଲାଟନେତ୍ରଧାରୀ, ବିଶ୍ୱଦେହ, ପରମ ସାରତତ୍ତ୍ୱ, ଏବଂ ସଂସାରଚକ୍ରର ଧାରକ ଓ ନିୟନ୍ତା।

Verse 56

रुचिर्बहुरुचिर्वेद्यो वाचस्पतिरहस्पतिः । रविर्विरोचनः स्कंदः शास्ता वैवस्वतो यमः

ସେ ନିଜେ ରୁଚି (ତେଜ) ଏବଂ ବହୁବିଧ ଦୀପ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ; ବେଦ ଓ ଅନୁଭୂତିଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ। ସେ ବାଚସ୍ପତି, ଅହସ୍ପତି (ଦିନାଧିପତି)। ସେ ରବି, ବିରୋଚନ, ସ୍କନ୍ଦ; ଏବଂ ଶାସ୍ତା—ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯମ, ସଂଯମର ଅଧିପତି।

Verse 57

युक्तिरुन्नतकीर्तिश्च सानुरागः पुरंजयः । कैलासाधिपतिः कांतः सविता रविलोचनः

ସେ ଯୁକ୍ତି ଓ ଉନ୍ନତ କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ୱରୂପ; ସାନୁରାଗ କରୁଣାମୟ, ପୁରଞ୍ଜୟ। ସେ କୈଲାସାଧିପତି, କାନ୍ତ, ସବିତା ସ୍ୱରୂପ, ରବି-ଲୋଚନ।

Verse 58

विश्वोत्तमो वीतभयो विश्वभर्त्ताऽनिवारितः । नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्त्तनः

ସେ ବିଶ୍ୱୋତ୍ତମ, ଭୟଶୂନ୍ୟ; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଧାରକ, ଅନିବାର୍ୟ। ସେ ନିତ୍ୟ, କଲ୍ୟାଣରେ ସ୍ଥିର; ତାଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତନ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 59

दूरश्रवो विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः । उत्तारणो दुष्कृतिहा विज्ञेयो दुःसहोऽभवः

ସେ ଦୂରଶ୍ରବ, ବିଶ୍ୱସହ; ଧ୍ୟେୟ, ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନନାଶକ। ସେ ଉତ୍ତାରଣ, ଦୁଷ୍କୃତିହା; ତାଙ୍କୁ ଅବ୍ୟୟ, ଅଜ, ଅଧର୍ମ ପାଇଁ ଦୁଃସହ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 60

अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः । विश्वगोप्ता विश्वकर्त्ता सुवीरो रुचिरांगदः

ସେ ଅନାଦି; ଭୂଃ ଓ ଭୁବଃ ଲୋକର ଆଧାରସ୍ୱରୂପ। ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପ ମଙ୍ଗଳମୟ ସମୃଦ୍ଧି। କିରୀଟଧାରୀ, ଦେବାଧିପତି, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା; ପରମବୀର, ଦୀପ୍ତ ଅଙ୍ଗଦରେ ଭୂଷିତ।

Verse 61

जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्ध्रुवः । वशिष्ठः कश्यपो भानुर्भीमो भीमपराक्रमः

ସେ ଜନକ; ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଆଦିକାରଣ। ସେ ପ୍ରୀତିମାନ, ନୀତିମାନ, ଧ୍ରୁବ ପରି ଅଚଳ। ସେ (ଏହିପରି) ବଶିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାନୁ; ସେ ଭୀମ, ଯାହାର ପରାକ୍ରମ ଭୟଙ୍କର।

Verse 62

प्रणवः सत्पथाचारो महाकोशो महाधनः । जन्माधिपो महा देवः सकलागमपारगः

ସେଇ ପ୍ରଣବ (ଓଁ), ସେଇ ସତ୍ପଥର ଆଚାର; ସେଇ ମହାକୋଷ ଓ ମହାଧନ। ସେଇ ଜନ୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ସତ୍ତାର ଅଧିପତି ମହାଦେବ, ଯିଏ ସକଳ ଆଗମର ପାରଗାମୀ।

Verse 63

तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा विभुर्विष्णुर्विभूषणः । ऋषिर्ब्राह्मण ऐश्वर्यजन्ममृत्युजरातिगः

ସେଇ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ତତ୍ତ୍ୱବିଦମାନଙ୍କର ଏକାତ୍ମ ସ୍ୱରୂପ; ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ପାଳକ, ଜଗତର ସତ୍ୟ ଭୂଷଣ। ସେ ଋଷି, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ତତ୍ତ୍ୱ, ଐଶ୍ୱର୍ୟବାନ, ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ-ଜରାତୀତ।

Verse 64

पंचयज्ञसमुत्पत्तिर्विश्वेशो विमलोदयः । आत्मयोनिरनाद्यंतो वत्सलो भक्तलोकधृक्

ସେଇ ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞର ଉତ୍ପତ୍ତିମୂଳ; ସେ ବିଶ୍ୱେଶ, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରକାଶ ନିର୍ମଳ। ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ, ସେ ବତ୍ସଳ ଓ ଭକ୍ତଲୋକଧାରକ।

Verse 65

गायत्रीवल्लभः प्रांशुर्विश्वावासः प्रभाकरः । शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा

ସେ ଗାୟତ୍ରୀର ବଲ୍ଲଭ, ଉଚ୍ଚ-ଉଦାତ୍ତ, ବିଶ୍ୱାବାସ ଓ ପ୍ରଭାକର। ସେ ନିତ୍ୟ-ଯୁବ, ଗିରିରତ (କୈଲାସରମଣ), ସମ୍ରାଟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେନାନାୟକ ଓ ସୁରଶତ୍ରୁହା।

Verse 66

अनेमिरिष्टनेमिश्च मुकुन्दो विगतज्वरः । स्वयंज्योतिर्महाज्योतिस्तनुज्योतिरचंचलः

ସେ ଅନେମି (ସୀମାହୀନ) ଓ ଇଷ୍ଟନେମି (ନିର୍ଦୋଷ ସୀମାଧାରୀ); ସେ ମୁକୁନ୍ଦ, ଜ୍ୱରରହିତ। ସେ ସ୍ୱୟଂଜ୍ୟୋତି—ମହାଜ୍ୟୋତି—ଯାହାଙ୍କ ତନୁ ଜ୍ୟୋତି, ଅଚଞ୍ଚଳ।

Verse 67

पिंगलः कपिलश्मश्रुर्भालनेत्रस्त्रयीतनुः । ज्ञानस्कंदो महानीतिर्विश्वोत्पत्तिरुपप्लवः

ସେ ପିଙ୍ଗଳ, କପିଳ-ଦାଢ଼ିଧାରୀ, ଭାଳନେତ୍ରଧାରୀ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ତ୍ରୟୀ-ବେଦମୟ। ସେ ଜ୍ଞାନସ୍ତମ୍ଭ, ମହାନୀତି-ନାୟକ, ବିଶ୍ୱୋତ୍ପତ୍ତି-କାରଣ ଓ ଉପପ୍ଲବ-ନାଶକ ଶିବ।

Verse 68

भगो विवस्वानादित्यो गतपारो बृहस्पतिः । कल्याणगुणनामा च पापहा पुण्यदर्शनः

ସେ ଭଗ, ସେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଆଦିତ୍ୟ; ସେ ସୀମା ପାରଗତ ଓ ବୃହସ୍ପତିସ୍ୱରୂପ। ତାଙ୍କ ନାମ ହିଁ କଲ୍ୟାଣଗୁଣମୟ; ସେ ପାପହାରୀ ଓ ପୁଣ୍ୟଦର୍ଶୀ ଶିବ।

Verse 69

उदारकीर्तिरुद्योगी सद्योगी सदसत्त्रपः । नक्षत्रमाली नाकेशः स्वाधिष्ठानः षडाश्रयः

ସେ ଉଦାରକୀର୍ତ୍ତି, ସଦା ଉଦ୍ୟୋଗୀ, ନିତ୍ୟ ଯୋଗଯୁକ୍ତ; ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ଦୁହିଁଠାରେ ପୂଜ୍ୟ। ସେ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାଧାରୀ, ନାକେଶ, ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନସ୍ୱରୂପ, ଷଡାଶ୍ରୟର ଆଶ୍ରୟ ଶିବ।

Verse 70

पवित्रः पापहारी च मणिपूरो नभोगतिः । हृत्पुंडरीकमासीनः शक्रः शांतो वृषाकपिः

ସେ ପବିତ୍ର ଓ ପାପହାରୀ; ସେ ମଣିପୂରସ୍ୱରୂପ ଓ ନଭୋଗାମୀ। ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ଆସୀନ, ସେ ଶକ୍ରସମ ପ୍ରବଳ, ଶାନ୍ତ, ଓ ବୃଷାକପି—ବୃଷଭଚିହ୍ନଧାରୀ ଶିବ।

Verse 71

उष्णो गृहपतिः कृष्णः समर्थोऽनर्थनाशनः । अधर्मशत्रुरज्ञेयः पुरुहूतः पुरुश्रुतः

ସେ ଉଷ୍ଣସ୍ୱରୂପ, ଗୃହପତି (ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ଅଧିପତି), କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବସମର୍ଥ ଓ ଅନର୍ଥନାଶକ। ସେ ଅଧର୍ମଶତ୍ରୁ, ଅଜ୍ଞେୟ, ବହୁଜନାହୂତ, ଓ ବହୁଶ୍ରୁତିରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ଶିବ।

Verse 72

ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः । जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः

ସେ ବ୍ରହ୍ମବୀଜଧାରୀ ଗର୍ଭ, ସମଗ୍ର ଜଗତର ବୃହତ୍ ଗର୍ଭ; ଧର୍ମଧେନୁ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିର ଉତ୍ସ। ଜଗଦ୍ହିତେଷୀ, ସୁଗତିସ୍ୱରୂପ, ଦିବ୍ୟ କୁମାର ଏବଂ କୁଶଳର ଆଗମ।

Verse 73

हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान्नानाभूतरतो ध्वनिः । आरोग्यो नमनाध्यक्षो विश्वामित्रो धनेश्वरः

ସେ ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ; ନାନାବିଧ ଭୂତଗଣରେ ରମଣ କରୁଥିବା, ସ୍ୱୟଂ ଧ୍ୱନିସ୍ୱରୂପ। ସେ ଆରୋଗ୍ୟ, ନମନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ବିଶ୍ୱମିତ୍ର ଓ ଧନେଶ୍ୱର।

Verse 74

ब्रह्मज्योतिर्वसुधामा महाज्योतिरनुत्तमः । मातामहो मातरिश्वा नभस्वान्नागहारधृक्

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ୟୋତି, ବସୁଧାର ଦୀପ୍ତ ଆଧାର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଅନୁପମ ମହାଜ୍ୟୋତି। ସେ ଭୂତମାନଙ୍କ ମାତାମହ, ଅନ୍ତଃପ୍ରାଣରୂପ ମାତରିଶ୍ୱା, ଆକାଶବ୍ୟାପୀ ନଭସ୍ୱାନ, ନାଗହାରଧାରୀ ଶିବ।

Verse 75

पुलस्त्यः पुलहोऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः । निरावरणनिर्वारो वैरंच्यो विष्टरश्रवाः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟ, ପରାଶର; ଏବଂ ନିରାବରଣ, ନିର୍ବାର, ବୈରଞ୍ଚ୍ୟ, ବିଷ୍ଟରଶ୍ରବା—ଏହି ପୂଜ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନରେ ଗଣିତ ଓ ସ୍ମରିତ।

Verse 76

आत्मभूरनिरुद्धोऽत्रिर्ज्ञानमूर्तिर्महायशाः । लोकवीराग्रणीर्वीरश्चण्डः सत्यपराक्रमः

ଏଠାରେ ଆତ୍ମଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା), ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଅତ୍ରି; ଏବଂ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଜ୍ଞାନମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ। ତଦୁପରି ଲୋକବୀରମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ବୀର, ପରାକ୍ରମୀ, ଉଗ୍ର ଚଣ୍ଡ—ଯାହାର ପରାକ୍ରମ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ତାଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 77

व्यालकल्पो महाकल्पः कल्पवृक्षः कलाधरः । अलंकरिष्णुरचलो रोचिष्णुर्विक्रमोन्नतः

ସେ ବ୍ୟାଳକଳ୍ପ, ମହାକଳ୍ପ; ସେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଳାର ଧାରକ। ସେ ସବୁକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିବା, ଅଚଳ ପ୍ରଭୁ; ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ପରାକ୍ରମୀ ବିକ୍ରମରେ ଉନ୍ନତ।

Verse 78

आयुः शब्दपतिर्वाग्मी प्लवनश्शिखिसारथिः । असंसृष्टोऽतिथिश्शत्रुः प्रमाथी पादपासनः

ସେଇ ଆୟୁ; ଶବ୍ଦ ଓ ବାଣୀର ପତି, ପରମ ବାଗ୍ମୀ; ସଂସାରସାଗର ପାର କରାଉଥିବା ପ୍ଲବନ, ଅଗ୍ନିଜ ଶକ୍ତିର ସାରଥି। ସେ ଅସଂସୃଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ; ଅତିଥିସଦୃଶ ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାନାଶକ; ମହାବଳ ପ୍ରମାଥୀ—ତାଙ୍କ ପାଦେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆସନ ଓ ଶରଣ।

Verse 79

वसुश्रवा कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः । जप्यो जरादिशमनो लोहितश्च तनूनपात्

ସେ ବସୁଶ୍ରବା—କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ ଓ ସମୃଦ୍ଧ; କବ୍ୟବାହ—ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ବହନକାରୀ; ପ୍ରତପ୍ତ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏବଂ ବିଶ୍ୱଭୋଜନ—ସମଗ୍ର ଜଗତର ପୋଷକ। ସେ ଜପ୍ୟ—ଜପରେ ଆରାଧ୍ୟ; ଜରା-ଆଦି କ୍ଲେଶଶମନ; ଲୋହିତ—ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭୁ; ତନୂନପାତ୍—ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଅଗ୍ନି।

Verse 80

पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस्तमिस्रहा । निदाघस्तपनो मेघभक्षः परपुरंजयः

ସେ ପୃଷଦଶ୍ୱ; ନଭୋୟୋନି—ଆକାଶର ଗର୍ଭ; ସୁପ୍ରତୀକ—ଶୁଭ ଓ ଦୀପ୍ତିମୟ ରୂପ; ତମିସ୍ରହା—ଅନ୍ଧକାରନାଶକ। ସେ ନିଦାଘ—ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଦାହ; ତପନ—ସବୁକୁ ପକାଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ; ମେଘଭକ୍ଷ—ମେଘ ଗ୍ରାସକାରୀ; ପରପୁରଂଜୟ—ଶତ୍ରୁନଗରବିଜୟୀ।

Verse 81

सुखानिलस्सुनिष्पन्नस्सुरभिश्शिशिरात्मकः । वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः

ସେ ସୁଖାନିଲ—ସୁଖସ୍ପର୍ଶ ବାୟୁ; ସୁନିଷ୍ପନ୍ନ—ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରକଟ; ସୁରଭି—ସୁଗନ୍ଧିମୟ; ଶିଶିରାତ୍ମକ—ଶୀତଳ ସ୍ୱଭାବ। ସେ ବସନ୍ତ, ସେ ମାଧବ ମାସ; ସେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ସେ ନଭସ୍ୟ ଋତୁ; ସେ ବୀଜବାହନ—ସୃଷ୍ଟିବୀଜ ବହନକାରୀ।

Verse 82

अंगिरा गुरुरात्रेयो विमलो विश्वपावनः । पावनः पुरजिच्छक्रस्त्रैविद्यो नववारण

ସେ ଅଙ୍ଗିରା, ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ, ଆତ୍ରେୟ, ନିର୍ମଳ ଓ ବିଶ୍ୱପାବନ। ସେ ପାବନ, ପୁରଜିତ, ମହାଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିବେଦଜ୍ଞ ଏବଂ ନବବିଧ ବାଧା-ନିବାରକ।

Verse 83

मनोबुद्धिरहंकारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः । जमदग्निर्बलनिधिर्विगालो विश्वगालवः

ସେଇ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅହଂକାର। ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରପାଳକ—ଦେହ ଓ ଜଗତର ଅଧିପତି। ସେ ଜମଦଗ୍ନି, ବଳନିଧି, ବିଗାଳ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଶ୍ୱଗାଳବ।

Verse 84

अघोरोऽनुत्तरो यज्ञः श्रेयो निःश्रेयसप्रदः । शैलो गगनकुंदाभो दानवारिररिंदमः

ସେ ଅଘୋର, ଅନୁତ୍ତମ ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ; ସେ ଶ୍ରେୟ ଓ ନିଃଶ୍ରେୟସ—ମୋକ୍ଷ—ଦାତା। ସେ ପର୍ବତସମ ପ୍ରଭୁ, ଆକାଶ ଓ କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପ ପରି ଦୀପ୍ତ, ଦେବଶତ୍ରୁ-ଦମନକାରୀ ଏବଂ ଦାନବବୈରୀ-ମର୍ଦ୍ଦକ।

Verse 85

चामुण्डो जनकश्चारुर्निश्शल्यो लोकशल्यधृक् । चतुर्वेदश्चतुर्भावश्चतुरश्चतुर प्रियः

ସେ ଚାମୁଣ୍ଡ, ଜନକ, ଚାରୁ, ନିଶ୍ଶଲ୍ୟ ଏବଂ ଲୋକଶଲ୍ୟଧୃକ୍—ଜଗତର ଭାର ଓ ବେଦନା ଧାରଣକାରୀ। ସେ ଚତୁର୍ବେଦସ୍ୱରୂପ, ଚତୁର୍ଭାବସ୍ୱରୂପ, ପରମ ଚତୁର ଏବଂ ଚାରି ଦିଗରେ ପ୍ରିୟ—ସର୍ବତ୍ର ବନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 86

आम्नायोऽथ समाम्नायस्तीर्थदेवशिवालयः । बहुरूपो महारूपस्सर्वरूपश्चराचरः

ସେ ଆମ୍ନାୟ—ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତି—ଏବଂ ସମାମ୍ନାୟ—ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପରମ୍ପରା। ସେ ତୀର୍ଥ, ଦେବତା ଓ ଶିବାଳୟ—ଶିବଙ୍କ ଧାମ। ସେ ବହୁରୂପ, ମହାରୂପ, ସର୍ବରୂପ ହୋଇ ଚରାଚର ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 87

न्यायनिर्मायको नेयो न्यायगम्यो निरंजनः । सहस्रमूर्द्धा देवेंद्रस्सर्वशस्त्रप्रभंजनः

ସେଇ ଧର୍ମ-ନ୍ୟାୟର ନିର୍ମାତା; ସେଇ ଜ୍ଞେୟ, ନ୍ୟାୟ-ସତ୍ୟ ପଥେ ଗମ୍ୟ। ସେ ନିରଞ୍ଜନ, ସହସ୍ରଶିର ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରର ଭଞ୍ଜକ।

Verse 88

मुंडी विरूपो विकृतो दंडी नादी गुणोत्तमः । पिंगलाक्षो हि बह्वयो नीलग्रीवो निरामयः

ସେ ମୁଣ୍ଡୀ, ବିରୂପ, ବିକୃତରୂପଧାରୀ; ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ନାଦସ୍ୱରୂପ, ଗୁଣୋତ୍ତମ। ପିଙ୍ଗଳାକ୍ଷ, ବହୁରୂପ, ନୀଳଗ୍ରୀବ, ନିରାମୟ।

Verse 89

सहस्रबाहुस्सर्वेशश्शरण्यस्सर्वलोकधृक् । पद्मासनः परं ज्योतिः पारम्पर्य्यफलप्रदः

ସେ ସହସ୍ରବାହୁ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ସର୍ବଙ୍କ ଶରଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଧାରକ। ପଦ୍ମାସନାସୀନ ସେ ପରମ ଜ୍ୟୋତି; ପରମ୍ପରାଗତ ଭକ୍ତିର ଫଳ ପ୍ରଦାନକର୍ତ୍ତା।

Verse 90

पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः । परावरज्ञो वरदो वरेण्यश्च महास्वनः

ସେ ପଦ୍ମଗର୍ଭ (ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୂଳ), ମହାଗର୍ଭ, ବିଶ୍ୱଗର୍ଭ ଓ ବିଚକ୍ଷଣ। ସେ ପରା‑ଅପରଜ୍ଞ, ବରଦ, ବରେଣ୍ୟ ଏବଂ ମହାନାଦମୟ।

Verse 91

देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः । देवासुरमहा मित्रो देवासुरमहेश्वरः

ସେ ଦେବ; ଦେବ ଓ ଅସୁର—ଉଭୟଙ୍କ ଗୁରୁ, ଏବଂ ଦେବାସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମାନଭାବେ ନମସ୍କୃତ। ସେ ଦେବାସୁରଙ୍କ ମହାମିତ୍ର ଓ ଉଭୟଙ୍କ ମହେଶ୍ୱର।

Verse 92

देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहाश्रयाः । देवदेवोऽनयोऽचिंत्यो देवतात्मात्मसंभवः

ସେ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଈଶ୍ୱର, ସମସ୍ତଙ୍କର ମହାଶ୍ରୟ ଓ ଆଧାର। ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବ—ଦୁଇ ପକ୍ଷର—ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମାସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମାରୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭାବେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ।

Verse 93

सद्यो महासुरव्याधो देवसिंहो दिवाकरः । विबुधामचरः श्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तम

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେ ମହାସୁରବଧକ ହେଲେ—ଦେବମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ; ବିବୁଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଚରଣକାରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ।

Verse 94

शिवज्ञानरतः श्रीमाञ्शिखी श्रीपर्वतप्रियः । वज्रहस्तस्सिद्धखङ्गो नरसिंहनिपातनः

ସେ ଶିବଜ୍ଞାନରେ ରତ, ମଙ୍ଗଳଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତ, ଶିଖାଧାରୀ ଏବଂ ପବିତ୍ର ପର୍ବତର ପ୍ରିୟ। ହସ୍ତେ ବଜ୍ରଧାରୀ, ସିଦ୍ଧ ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ନରସିଂହ-ନିପାତକ।

Verse 95

ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः । नन्दी नंदीश्वरोऽनंतो नग्नव्रतधरश्शुचिः

ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିଚରଣକାରୀ; ଧର୍ମଚାରୀ ଏବଂ ଧନାଧିପ। ସେ ନନ୍ଦୀ, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, ଅନନ୍ତ—ଶୁଚି, ଏବଂ ନଗ୍ନବ୍ରତ (ପରମ ତ୍ୟାଗ) ଧାରଣକାରୀ।

Verse 96

लिंगाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगापहः । स्वधामा स्वगतः स्वर्गी स्वरः स्वरमयः स्वनः

ସେ ଲିଙ୍ଗାଧ୍ୟକ୍ଷ, ଦେବାଧ୍ୟକ୍ଷ, ଯୁଗାଧିପତି ଏବଂ ଯୁଗାନ୍ତକ। ସେ ନିଜେ ନିଜ ଧାମ, ସ୍ୱୟଂସ୍ଥିତ ଓ ସ୍ୱୟଂନିଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗଦାତା; ସେ ଆଦ୍ୟସ୍ୱର, ନାଦତତ୍ତ୍ୱସାର ଓ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିସ୍ୱରୂପ।

Verse 97

बाणाध्यक्षो बीजकर्ता कर्मकृद्धर्मसंभवः । दंभो लोभोऽथ वै शंभुस्सर्व भूतमहेश्वरः

ସେ ବାଣାଧ୍ୟକ୍ଷ, ବୀଜକର୍ତ୍ତା, କର୍ମବିଧାତା ଏବଂ ଧର୍ମର ଉଦ୍ଭବ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ‘ଦମ୍ଭ’ ‘ଲୋଭ’ ବୋଲି କହୁଥିବା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ; ସେଇ ଶମ୍ଭୁ—ସର୍ବଭୂତମହେଶ୍ୱର।

Verse 98

श्मशाननिलयस्त्र्यक्षस्स तुरप्रतिमाकृतिः । लोकोत्तरस्फुटोलोकः त्र्यंबको नागभूषणः

ସେ ଶ୍ମଶାନନିବାସୀ, ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ—ଅପ୍ରତିମ ରୂପବାନ। ସେ ଲୋକାତୀତ ଭାବେ ସ୍ଫୁଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ; ନାଗଭୂଷଣ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ହିଁ ପରମ ଧ୍ୟେୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 99

अंधकारि मखद्वेषी विष्णुकंधरपातनः । हीनदोषोऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदंतभित्

ସେ ଅନ୍ଧକବଧକ, ଯଜ୍ଞାଭିମାନର ଶତ୍ରୁ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ନମାଇଥିବା। ସେ ଦୋଷରହିତ, ଅକ୍ଷୟଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ; ଦକ୍ଷଗର୍ବର ବୈରୀ ଓ ପୂଷାଙ୍କ ଦାନ୍ତଭେଦକ।

Verse 100

पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः । सन्मार्गमप्रियो धूर्त्तः पुण्यकीर्तिरनामयः

ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ପୂରଣକର୍ତ୍ତା, ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟସ୍ୱରୂପ; ସୁକୁମାର ଓ ସୁଲୋଚନ। ସନ୍ମାର୍ଗବିମୁଖଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ, ମାୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାତୁର୍ୟରେ ଜିତୁଥିବା; ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ, ସେ ନିରାମୟ।

Verse 101

मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो नियमेश्वरः । जीवितांतकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रदः

ସେ ମନୋଜବ, ତୀର୍ଥର ପ୍ରତିଷ୍ଠାକର୍ତ୍ତା, ଜଟାଧାରୀ ତପସ୍ବୀ ଓ ନିୟମ-ଆଚାରର ଈଶ୍ୱର। ସେ ଜୀବନାନ୍ତକର, ନିତ୍ୟ, ଧନବୀଜସ୍ୱରୂପ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଦାତା।

Verse 102

सद्गतिः सिद्धिदः सिद्धिः सज्जातिः खलकंटकः । कलाधरो महाकालभूतः सत्यपरायणः

ସେ ସଦ୍ଗତି ଓ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ; ସିଦ୍ଧିଦାତା ଓ ସ୍ୱୟଂ ସିଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପ; ସଜ୍ଜାତିଦାତା ଓ ଦୁଷ୍ଟ-କଣ୍ଟକନାଶକ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧର, ମହାକାଳସ୍ୱରୂପ, ସର୍ବଭୂତାଧାର ଓ ସତ୍ୟପରାୟଣ।

Verse 103

लोकलावण्यकर्ता च लोकोत्तरसुखालयः । चंद्रसंजीवनश्शास्ता लोकग्राहो महाधिपः

ସେ ଲୋକର ଲାବଣ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଓ ଲୋକୋତ୍ତର ସୁଖର ଆଳୟ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସଂଜୀବନ ଦେଉଥିବା, ଶାସ୍ତା (ନିୟନ୍ତା-ମାର୍ଗଦର୍ଶକ), ଲୋକଧାରକ ଓ ମହାଧିପ।

Verse 104

लोकबंधुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषितः । अनपायोऽक्षरः कांतः सर्वशस्त्रभृतां वरः

ସେ ଲୋକବନ୍ଧୁ ଓ ଲୋକନାଥ; କୃତଜ୍ଞ ଓ ସତ୍କର୍ମରେ ଭୂଷିତ। ସେ ଅନପାୟ, ଅକ୍ଷର, କାନ୍ତ (ପ୍ରିୟ); ଏବଂ ସର୍ବ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 105

तेजोमयो श्रुतिधरो लोकमानी घृणार्णवः । शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा ह्यजेयो दुरतिक्रमः

ସେ ତେଜୋମୟ, ଶ୍ରୁତିଧର, ଲୋକମାନ୍ୟ ଓ କରୁଣାର ସାଗର। ଶୁଚି ସ୍ମିତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ଆତ୍ମା ସହିତ ସେ ଅଜେୟ ଓ ଦୁରତିକ୍ରମ—ସେଇ ପରମ ପତି ଭଗବାନ ଶିବ, ଯିଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 106

ज्योतिर्मयो जगन्नाथो निराकारो जलेश्वरः । तुम्बवीणो महाकायो विशोकश्शोकनाशनः

ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଜଗନ୍ନାଥ, ନିରାକାର ଏବଂ ଜଳରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଜଲେଶ୍ୱର। ତୁମ୍ବା-ବୀଣାଧାରୀ ମହାକାୟ; ସ୍ୱୟଂ ଶୋକହୀନ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କ ଶୋକନାଶକ।

Verse 107

त्रिलोकपस्त्रिलोकेशः सर्वशुद्धिरधोक्षजः । अव्यक्तलक्षणो देवो व्यक्तोऽव्यक्तो विशांपतिः

ସେ ତ୍ରିଲୋକର ପାଳକ ଓ ତ୍ରିଲୋକେଶ୍ୱର; ସର୍ବଥା ଶୁଦ୍ଧ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଅଧୋକ୍ଷଜ। ସେ ଦେବ ଅବ୍ୟକ୍ତ-ଲକ୍ଷଣଧାରୀ, ତଥାପି ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଧିପତି।

Verse 108

परः शिवो वसुर्नासासारो मानधरो यमः । ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्वयः

ସେ ପରମ—ସ୍ୱୟଂ ଶିବ; ତେଜୋମୟ ବସୁ, ପ୍ରାଣ-ନାସିକାର ସାର, ମାନଧର ଓ ଯମ (ନିୟନ୍ତା)। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଜାପାଳକ; ସେଇ ହଂସ (ପରମାତ୍ମା) ଓ ହଂସଗତି—ସେଇ କାଳ/ବୟ।

Verse 109

वेधा विधाता धाता च स्रष्टा हर्त्ता चतुर्मुखः । कैलासशिखरावासी सर्वावासी सदागति

ସେ ବେଧା, ବିଧାତା ଓ ଧାତା; ସ୍ରଷ୍ଟା ଏବଂ ସଂହର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ—ଚତୁର୍ମୁଖ ପ୍ରଭୁ। ସେ କୈଲାସ-ଶିଖରରେ ବାସ କରନ୍ତି, ତଥାପି ସର୍ବତ୍ରବାସୀ; ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମ ଗତି।

Verse 110

हिरण्यगर्भो द्रुहिणो भूतपालोऽथ भूपतिः । सद्योगी योगविद्योगीवरदो ब्राह्मणप्रिय

ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଦ୍ରୁହିଣ (ବ୍ରହ୍ମା), ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଳକ ଓ ଭୂପତି। ସଦା ଯୋଗସ୍ଥ, ଯୋଗବିଦ୍, ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ବରଦାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିୟ—ଏଭଳି ପ୍ରଭୁ ସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 111

देवप्रियो देवनाथो देवको देवचिंतकः । विषमाक्षो विरूपाक्षो वृषदो वृषवर्धनः

ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଦେବନାଥ; ଦିବ୍ୟ ହୋଇ ଦେବହିତକୁ ସଦା ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି। ସେ ବିଷମାକ୍ଷ, ବିରୂପାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ; ଧର୍ମଦାତା ଓ ଧର୍ମବର୍ଧକ।

Verse 112

निर्ममो निरहंकारो निर्मोहो निरुपद्रवः । दर्पहा दर्पदो दृप्तः सर्वार्थपरिवर्त्तकः

ସେ ମମତାହୀନ, ଅହଂକାରହୀନ; ମୋହହୀନ ଓ ଉପଦ୍ରବରେ ଅସ୍ପର୍ଶିତ। ସେ ଦର୍ପନାଶକ, ସତ୍ୟ ଗୌରବଦାତା; ତେଜସ୍ବୀ ପରାକ୍ରମୀ, ସମସ୍ତ ଫଳକୁ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।

Verse 113

सहस्रार्चिर्भूतिभूषः स्निग्धाकृतिरदक्षिणः । भूतभव्यभवन्नाथो विभवो भूतिनाशनः

ସେ ସହସ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ଦୀପ୍ତ; ଭସ୍ମ-ବିଭୂତିରେ ଭୂଷିତ। ତାଙ୍କ ରୂପ ସ୍ନିଗ୍ଧ, ଶାନ୍ତ ଓ ତେଜୋମୟ; ସେ କେବେ ଅମଙ୍ଗଳକାରୀ ନୁହେଁ। ସେ ଭୂତ-ଭବିଷ୍ୟ-ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥ; ମହାବିଭବଶାଳୀ, ଏବଂ ବନ୍ଧନକାରୀ ଭୋଗସମୃଦ୍ଧିକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 114

अर्थोऽनर्थो महाकोश परकायैकपंडित । निष्कंटकः कृतानंदो निर्व्याजो व्याजमर्दनः

ସେ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ, ଅନର୍ଥ-ନିବାରକ ମଧ୍ୟ; ମହାକୋଶ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପରମ ଜ୍ଞାତା। ସେ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ (କ୍ଲେଶହୀନ), କୃତାନନ୍ଦ (ପୂର୍ଣ୍ଣାନନ୍ଦଦାତା), ସର୍ବଥା ନିର୍ବ୍ୟାଜ; ଏବଂ କପଟ-ଛଳକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରନ୍ତି।

Verse 115

सत्त्ववान्सात्त्विकः सत्यः कृतस्नेहः कृतागमः । अकंपितो गुणग्राही नैकात्मानैककर्मकृत्

ସେ ସତ୍ତ୍ୱବାନ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱଭାବର, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ; ସୁସ୍ଥିର ସ୍ନେହଯୁକ୍ତ ଓ ଆଗମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେ ଅକମ୍ପିତ, ଗୁଣଗ୍ରାହୀ; ନ ବିଭକ୍ତ-ଆତ୍ମା, ନ ଅନେକମୁଖୀ ଛିଟିଆ କର୍ମକର୍ତ୍ତା।

Verse 116

सुप्रीतः सुखदः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणानिलः । नंदिस्कंदो धरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः

ସେ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ, ସୁଖଦାତା, ସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ୱରୂପ ଓ ସହଜଲଭ୍ୟ; ମଙ୍ଗଳମୟ ଦକ୍ଷିଣ ପବନ ସଦୃଶ। ସେ ନନ୍ଦି-ସ୍କନ୍ଦ, ଧାରକ, ଧୁର୍ୟ, ପ୍ରକଟ ଏବଂ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରୀତିବର୍ଧକ।

Verse 117

अपराजितः सर्वसहो गोविंदः सत्त्ववाहनः । अधृतः स्वधृतः सिद्धः पूतमूर्तिर्यशोधनः

ସେ ଅପରାଜିତ, ସର୍ବସହ, ଲୋକପାଳକ ଗୋବିନ୍ଦ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱବାହନ। ସେ ଅଧୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଧୃତ, ସିଦ୍ଧ, ପୂତମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଯଶ ବର୍ଧକ।

Verse 118

वाराहशृंगधृक् शृंगी बलवानेकनायकः । श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमाने कबंधुरनेकधृक्

ସେ ବରାହଶୃଙ୍ଗଧାରୀ, ଶୃଙ୍ଗୀ, ବଳବାନ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ନାୟକ। ସେ ଶ୍ରୁତିର ପ୍ରକାଶକ, ଶ୍ରୁତିମାନ; କବନ୍ଧୁ (ରହସ୍ୟମୟ ଶିରୋହୀନ) ଏବଂ ଅନେକ ରୂପ-ଆଧାର ଧାରଣକାରୀ।

Verse 119

श्रीवत्सलः शिवारंभः शांतभद्रः समो यशः । भूयशो भूषणो भूतिर्भूतिकृद्भूतभावनः

ସେ ଶ୍ରୀର ପ୍ରିୟ, ଶିବାରମ୍ଭ (ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ); ଶାନ୍ତଭଦ୍ର, ସମଭାବୀ ଓ ଯଶସ୍ୱରୂପ। ସେ ଅଧିକାଧିକ ମହିମାମୟ, ସବୁର ଭୂଷଣ, ସ୍ୱୟଂ ଭୂତି—କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପୋଷକ।

Verse 120

अकंपो भक्तिकायस्तु कालहानिः कलाविभुः । सत्यव्रती महात्यागी नित्यशांतिपरायणः

ସେ ଅକମ୍ପ; ତାଙ୍କର ସମଗ୍ର ସ୍ୱରୂପ ଭକ୍ତିମୟ। ସେ କାଳର ପୀଡା କ୍ଷୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ କଳାର ବିଭୁ। ସତ୍ୟବ୍ରତୀ, ମହାତ୍ୟାଗୀ, ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତିରେ ପରାୟଣ।

Verse 121

परार्थवृत्तिर्वरदो विरक्तस्तु विशारदः । शुभदः शुभकर्ता च शुभनामा शुभः स्वयम्

ସେ ପରହିତପରାୟଣ, ବରଦାତା, ବିରକ୍ତ ଓ ବିଶାରଦ। ସେ ଶୁଭ ଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ନାମ ହିଁ ଶୁଭ—ସେ ସ୍ୱୟଂ ଶୁଭସ୍ୱରୂପ।

Verse 122

अनर्थितो गुणग्राही ह्यकर्ता कनकप्रभः । स्वभावभद्रो मध्यस्थ शत्रुघ्नो विघ्ननाशनः

ସେ ଅନର୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣଗ୍ରାହୀ; ଅକର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କନକପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ। ସ୍ୱଭାବରେ ଭଦ୍ର ଓ ମଧ୍ୟସ୍ଥ; ସେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏବଂ ବିଘ୍ନନାଶନ।

Verse 123

शिखंडी कवची शूली जटी मुंडी च कुंडली । अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस्तेजोराशिर्महामणिः

ସେ ଶିଖଣ୍ଡୀ, କବଚଧାରୀ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ; ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତ ବୈରାଗୀ ଓ କୁଣ୍ଡଳଭୂଷିତ। ସେ ଅମୃତ୍ୟୁସ୍ୱରୂପ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ, ସିଂହସମ ପ୍ରଭୁ; ଦିବ୍ୟ ତେଜର ରାଶି, ମହାମଣି।

Verse 124

असंख्येयोऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् वीर्यकोविदः । वेद्यश्च वै वियोगात्मा सप्तावरमुनीश्वरः

ସେ ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ଅପ୍ରମେୟ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ; ପରମ ବୀର୍ୟବାନ୍ ଏବଂ ସେହି ବୀର୍ୟର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାତା। ସେଇ ଜ୍ଞେୟ, ତଥାପି ସ୍ୱଭାବତଃ ସର୍ବବନ୍ଧନାତୀତ, ବିରକ୍ତ; ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ମୁନୀଶ୍ୱର।

Verse 125

अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः । सुरेश स्मरणः सर्वः शब्दः प्रतपतां वरः

ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଓ ଦୁରାଧର୍ଷ; ସ୍ୱଭାବରେ ମଧୁର ଏବଂ ଦର୍ଶନରେ ପ୍ରିୟ। ସେ ସୁରେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ମରଣ; ସେ ସର୍ବସ୍ୱ—ତପସ୍ୟାରତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ‘ଶବ୍ଦ’।

Verse 126

कालपक्षः कालकालः सुकृती कृतवासुकिः । महेष्वासो महीभर्ता निष्कलंको विशृंखल

ସେଇ କାଳର ପକ୍ଷ ଓ କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ; ସୁକୃତର କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ବାସୁକି-ବିଜୟୀ। ମହାଧନୁର୍ଧର, ପୃଥିବୀଧାରକ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଓ ସର୍ବଥା ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ।

Verse 127

द्युमणिस्तरणिर्धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः । विश्वतस्संवृतस्तु व्यूढोरस्को महाभुजः

ସେ ଦ୍ୟୁମଣି ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପ୍ରଭାମୟ; ଧନ୍ୟ। ସିଦ୍ଧିଦାତା ଓ ସିଦ୍ଧିସାଧନ ସେଇ। ସର୍ବଦିଗରୁ ବିଶ୍ୱକୁ ଆବୃତ କରି, ବିଶାଳ ଉରସ୍ଥଳ ଓ ମହାବାହୁ।

Verse 128

सर्वयोनिर्निरातंको नरनारायणप्रियः । निर्लेपो यतिसंगात्मा निर्व्यंगो व्यंगनाशनः

ସେ ସମସ୍ତ ଯୋନିର ମୂଳ, ନିରାତଙ୍କ, ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ସେ ନିର୍ଲେପ, ମଳରହିତ; ଯତିମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ତଃସ୍ଥିତିରେ ନିତ୍ୟ। ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ଦୋଷ ହୋଇ ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୋଷ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 129

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिर्निरंकुलः । निरवद्यमयोपायो विद्याराशिश्च सत्कृतः

ସେ ସ୍ତବନୀୟ, ସ୍ତୋତ୍ରପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସତ୍ୟ ସ୍ତୋତା। ସେ ବ୍ୟାସମୂର୍ତ୍ତି, ସଦା ନିରାକୁଳ। ସେ ନିରବଦ୍ୟ ଉପାୟ, ବିଦ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର, ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ।

Verse 130

प्रशांतबुद्धिरक्षुण्णः संग्रहो नित्यसुंदरः । वैयाघ्रधुर्यो धात्रीशः संकल्पः शर्वरीपतिः

ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ; ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ନିତ୍ୟସୁନ୍ଦର ପ୍ରଭୁ; ବ୍ୟାଘ୍ରସମ ପରାକ୍ରମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ; ଧାତୃଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର; ପବିତ୍ର ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି ସ୍ୱୟଂ; ଏବଂ ରାତ୍ରିର ପତି।

Verse 131

परमार्थगुरुर्दत्तः सूरिराश्रितवत्सलः । सोमो रसज्ञो रसदः सर्वसत्त्वावलंबनः

ସେ ପରମାର୍ଥ ଦାତା ସଦ୍‌ଗୁରୁ; ଶରଣାଗତଙ୍କ ପ୍ରତି ବାତ୍ସଲ୍ୟମୟ ତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁ। ସେ ସୋମ—ରସଜ୍ଞ, ଭକ୍ତିରସଦାତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଧାର।

Verse 132

एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव हि हरं हरिः । प्रार्थयामास शम्भुं वै पूजयामास पंकजः

ଏଭଳି ସହସ୍ର ନାମରେ ହରି ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ପରେ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ନିଶ୍ଚୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ପୂଜା କଲେ।

Verse 133

ततः स कौतुकी शम्भुश्चकार चरितं द्विजाः । महाद्भुतं सुखकरं तदेव शृणुतादरात्

ତାପରେ ଦିବ୍ୟ କୌତୁକରେ ପ୍ରେରିତ ଶମ୍ଭୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏକ ଚରିତ କଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୁଖଦାୟକ। ସେହି କଥାକୁ ଆଦରରେ ଶୁଣ।