न्यासवर्णनम् (Nyāsa-varṇanam) — Description of Nyāsa in the Saṃnyāsa Procedure

Verse 1

ईश्वर उवाच । दक्षिणे मंडलस्याथ वैयाघ्रं चर्मशोभनम् । आस्तीर्य्य शुद्धतोयेन प्रोक्षयेदस्त्रमंत्रतः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ ମଣ୍ଡଳର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୋଭନ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ପିଛାଇ, ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य पश्चादाधार मुद्धरेत् । तत्पश्चाच्छक्तिकमलं चतुर्थ्यंतं नमोन्तकम्

ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ଆଧାର-ବୀଜ କହିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଶକ୍ତି-କମଳ (ଶକ୍ତି-ବୀଜ)କୁ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିରେ ରଖି, ଶେଷରେ ‘ନମଃ’ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

मनुमेवं समुच्चार्य स्थित्वा तस्मिन्नुदङ्मुखः । प्राणानायम्य विधिवत्प्र णवोच्चारपूर्वकम्

ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସମୁଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେଠାରେ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ସ୍ଥିର ରହିବା ଉଚିତ; ପରେ ବିଧିମତେ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैर्भस्म संधारयेत्ततः । शिरसि श्रीगुरुं नत्वा मण्डलं रचयेत्पुनः

ତତ୍ପରେ ‘ଅଗ୍ନି’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବ। ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପୁନଃ ପୂଜାର୍ଥେ ମଣ୍ଡଳ ରଚିବ॥

Verse 5

त्रिकोणवृत्तं बाह्ये तु चतुरस्रात्मकं क्रमात् । अभ्यर्च्योमिति साधारं स्थाप्य शंखं समर्चयेत्

ବାହ୍ୟଭାଗରେ କ୍ରମେ ତ୍ରିକୋଣ, ବୃତ୍ତ ଏବଂ ପରେ ଚତୁରସ୍ର ରୂପେ ମଣ୍ଡଳ ସଜାଇବ। ‘ଓଁ’ ମନ୍ତ୍ରେ ତାହାକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଆଧାର ଉପରେ ଶଙ୍ଖ ସ୍ଥାପନ କରି ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବ॥

Verse 6

आपूर्य शुद्धतोयेन प्रणवेन सुगंधिना । अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैः प्रणवेन च सप्तधा

ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୁଗନ୍ଧିତ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପାତ୍ର ପୂରଣ କରିବ। ପରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ‘ଓଁ’ ଜପ କରି ସପ୍ତବାର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ॥

Verse 7

अभिमंत्र्य ततस्तस्मिन्धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत । शंखमुद्रां च तेनैव प्रोक्षयेदस्त्रमंत्रतः

ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ତାହାର ଉପରେ ଧେନୁ-ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ। ସେହି ହାତରେ ଶଙ୍ଖ-ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇ, ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବ॥

Verse 8

आत्मानं गंधपुष्पादिपूजोपकरणानि च । प्राणायामत्रयं कृत्वा ऋष्यादिकमथाचरेत्

ନିଜକୁ ଓ ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ପୂଜା-ଉପକରଣକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ତ୍ରିବିଧ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବ; ତାପରେ ଋଷି-ନ୍ୟାସାଦି ପୂର୍ବାଚାର ଆଚରଣ କରିବ।

Verse 9

अस्य श्रीसौरमंत्रस्य देवभाग ऋषिस्ततः । छन्दो गायत्रमित्युक्तं देवस्सूर्यो महेश्वरः

ଏହି ଶ୍ରୀସୌର ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ଦେବଭାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ; ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟ—ସେଇ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ) ସ୍ୱୟଂ।

Verse 10

देवता स्यात्षडंगानि ह्रामित्यादीनि विन्यसेत् । ततस्संप्रोक्षयेत्पद्ममस्त्रेणाग्नेरगोचरम्

ଦେବତାକୁ ମନେ ସ୍ଥାପନ କରି “ହ୍ରାମ୍” ଆଦି ବୀଜମନ୍ତ୍ରରେ ଷଡଂଗ-ନ୍ୟାସ କରିବ; ପରେ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ ପଦ୍ମାସନକୁ ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି ଅଗ୍ନିର ଅଗୋଚର ଭାବେ ରକ୍ଷିତ କରିବ।

Verse 11

तस्मिन्समर्चयेद्विद्वान् प्रभूतां विमलामपि । सारां चाथ समाराध्य पूर्वादिपरतः क्रमात्

ସେଠାରେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଭକ୍ତ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ପ୍ରଚୁର ଓ ନିର୍ମଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ; ପରେ ସାର-ଉପଚାରରେ ସମାରାଧନ କରି, ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରେ କ୍ରମେ ଅଗ୍ରସର ହେବ।

Verse 12

अथ कालाग्निरुद्रं च शक्तिमाधारसंज्ञिताम् । अनन्तं पृथिवीं चैव रत्नद्वीपं तथैव च

ତାପରେ (ସେ) କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର, ‘ଆଧାର’ ନାମକ ଶକ୍ତି, ଅନନ୍ତ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ରତ୍ନଦ୍ୱୀପ—ଏସବୁର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 13

संकल्पवृक्षोद्यानं च गृहं मणिमयं ततः । रक्तपीठं च संपूज्य पादेषु प्रागुपक्रमात्

ତାପରେ ସଙ୍କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ମଣିମୟ ଗୃହକୁ ଧ୍ୟାନ କର। ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ପୀଠକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି, ନିୟମାନୁସାରେ ପାଦଠାରୁ କ୍ରମେ କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କର।

Verse 14

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च चतुष्टयम् । अधर्माद्यग्निकोणादिकोणेषु च समर्चयेत्

ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ—ଏହି ଚତୁଷ୍ଟୟକୁ ପୂଜା କର; ଅଗ୍ନିକୋଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କୋଣମାନେରେ ଅଧର୍ମ ଆଦି ବିପରୀତଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନା କର।

Verse 15

मायाधश्छदनं पश्चाद्विद्योर्ध्वच्छदनं ततः । सत्त्वं रजस्तमश्चैव समभ्यर्च्य यथाक्रमम्

ତାପରେ ମାୟାର ଅଧଃ-ଛାଦନକୁ, ପରେ ବିଦ୍ୟାର ଊର୍ଧ୍ୱ-ଛାଦନକୁ; ତା’ପରେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜଃ, ତମଃ—ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ କ୍ରମେ ପୂଜା କର।

Verse 16

पूर्वादिदिक्षु मध्ये च दीप्तां सूक्ष्मां जयामपि । भद्रां विभूति विमलाममोघां वैद्युतामपि

ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଦୀପ୍ତା, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ଜୟା; ଏବଂ ଭଦ୍ରା, ବିଭୂତି, ବିମଳା, ଅମୋଘା, ବୈଦ୍ୟୁତା—ଏହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ-ପୂଜା କର।

Verse 17

सर्वतोमुखसंज्ञां च कन्दनालं तथैव च । सुषिरं च ततस्तं तु कंटकांस्तदनंतरम्

ଏଗୁଡ଼ିକୁ ‘ସର୍ବତୋମୁଖ’ (ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁଖ ଥିବା) ଏବଂ ‘କନ୍ଦନାଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପରେ ‘ସୁଷିର’, ତାପରେ କ୍ରମେ ‘କଣ୍ଟକ’ (କାଁଟାଳ) ପ୍ରକାର।

Verse 18

मूलच्छदनकिंजल्कप्रकाशसकलात्मनः । पंचग्रंथिकर्णिकां च दलानि तदनंतरम्

ତାପରେ ମୂଳ, ଆବରଣ, କିଞ୍ଜଲ୍କ, ଏବଂ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରକାଶମୟ ଅନ୍ତଃସାରକୁ (ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ); ତଦନନ୍ତର ପଞ୍ଚ-ଗ୍ରନ୍ଥିଯୁକ୍ତ କର୍ଣିକା ଓ ତାହାର ଚାରିପାଖର ଦଳମାନଙ୍କୁ।

Verse 19

केशरान्ब्रह्मविष्णू च रुद्रमात्मानमेव च । अन्तरात्मानमपि च ज्ञानात्मपरमात्मनि

ସେ ଜ୍ଞାନାତ୍ମ ପରମାତ୍ମାରେ କେଶର, ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ନିଜ ଆତ୍ମା, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ସମାହିତ ଭାବେ ଦେଖେ।

Verse 20

सम्पूज्य पश्चात्सौराख्यं योगपीठं समर्चयेत् । पीठोपरि समाकल्प्य मूर्त्तिं मूलेन मूलवित्

ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ‘ସୌରା’ ନାମକ ଯୋଗପୀଠକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ପୀଠ ଉପରେ ଦେବମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ମୂଳତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଉପାସନା କରି—ଧ୍ୟାନଯୋଗ ପାଇଁ ସଗୁଣ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ।

Verse 21

निरुद्धप्राण आसीनो मूलेनैव स्वमूलतः । शक्तिमुत्थाप्य तत्तेजः प्रभावात्पिंगलाध्वना

ପ୍ରାଣକୁ ନିରୋଧ କରି ଆସନରେ ବସି, ନିଜ ମୂଳାଧାରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ଥିତ ରହିବା ଉଚିତ। ପରେ ଅନ୍ତଃଶକ୍ତିକୁ ଉତ୍ଥାପନ କରି; ସେହି ତେଜର ପ୍ରଭାବରେ ତାହା ପିଙ୍ଗଳା ନାଡୀପଥେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି କରେ।

Verse 22

पुष्पांजलौ निर्गमय्य मण्डलस्थस्य भास्वतः । सिन्दूरारुणदेहस्य वामार्द्धदयितस्य च

ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି, ମଣ୍ଡଳସ୍ଥ ଭାସ୍ୱତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ସିନ୍ଦୂର-ସଦୃଶ ଅରୁଣ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ବାମାର୍ଧରେ ପ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ବିରାଜିତ।

Verse 23

अक्षस्रक्पाशखट्वांगकपालांकुशपंकजम् । शंखं चक्रं दधानस्य चतुर्वक्त्रस्य लोचनैः

ସେମାନେ ନେତ୍ରଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ମୁଖ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ—ଯିଏ ଅକ୍ଷମାଳା, ପାଶ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ, କପାଳ, ଅଙ୍କୁଶ, ପଦ୍ମ, ଏବଂ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ରକ୍ଷା ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟୀ ସଗୁଣ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 24

राजितस्य द्वादशभिस्तस्य हृत्पंकजोदरे । प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य ह्रांह्रींसस्तदनन्तरम्

ଦ୍ୱାଦଶ ଶକ୍ତିରେ ଅଲଙ୍କୃତ ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହୃଦୟ-ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ କୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି; ପରେ କ୍ରମେ ‘ହ୍ରାଂ’ ଓ ‘ହ୍ରୀଂ’ ବୀଜାକ୍ଷର ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 25

प्रकाशशक्तिसहितं मार्तण्डं च ततः परम् । आवाहयामि नम इत्यावाह्या वाहनाख्यया

ତାପରେ ପ୍ରକାଶଶକ୍ତି ସହିତ ‘ମାର୍ତଣ୍ଡ’ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ; ‘ଆବାହୟାମି, ନମଃ’ ବୋଲି କହି ‘ବାହନ’ ନାମକ ବିଧିରେ ଯଥାବିଧି ଆବାହନ କରିବ।

Verse 26

मुद्रया स्थापनाद्याश्च मुद्रास्संदर्शयेत्ततः । विन्यस्यांगानि ह्रां ह्रीं ह्रूमंतेन मनुना ततः

ତାପରେ ମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନା ଆଦି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ; ପରେ ‘ହ୍ରାଂ, ହ୍ରୀଂ, ହ୍ରୂଂ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବ।

Verse 27

पंचोपचारान्संकल्प्य मूलेनाभ्यर्चयेत्त्रिधा । केशरेषु च पद्मस्य षडंगानि महेश्वरि

ପଞ୍ଚ ଉପଚାରକୁ ମନେ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ତ୍ରିବାର ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ। ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ପଦ୍ମର କେଶରରେ ଷଡଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 28

वह्नीशरक्षोवायूनां परितः क्रमतः सुधीः । द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात्

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉପାସକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆବରଣରେ ଚାରିଦିଗରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଚାରି ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ—ଅଗ୍ନି, ଈଶ, ରକ୍ଷ ଓ ବାୟୁ।

Verse 29

पूर्वाद्युत्तरपर्यंतं दलमूलेषु पार्वति । आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः

ହେ ପାର୍ବତୀ, ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଳମୂଳରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନାମ—ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ ଓ ରବି—ସ୍ଥାପନ (କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 30

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चेति पुनः प्रिये । ईशानादिषु संपूज्यास्तृतीयावरणे पुनः

ପୁନଃ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ—ଏମାନଙ୍କୁ ଈଶାନ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ତୃତୀୟ ଆବରଣରେ ପୁନର୍ବାର ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

सोमं कुजं बुधं जीवं कविं मंदं तम स्तमः । समंततो यजेदेतान्पूर्वादिदलमध्यतः

ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର), କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ), ବୁଧ, ଜୀବ (ବୃହସ୍ପତି), କବି (ଶୁକ୍ର), ମନ୍ଦ (ଶନି) ଏବଂ ତମଃ ଓ ସ୍ତମଃ—ଏମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦଳମଧ୍ୟରେ କ୍ରମେ ସ୍ଥାପନ କରି ଯଜନ କର।

Verse 32

अथवा द्वादशादित्यान्द्वितीयावरणे यजेत । तृतीयावरणे चैव राशीर्द्वादश पूजयेत्

ଅଥବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଆବରଣରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର। ତୃତୀୟ ଆବରଣରେ ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ରାଶିଙ୍କୁ କ୍ରମେ ପୂଜା କର।

Verse 33

सप्तसागरगंगाश्च बहिरस्य समंततः । ऋषीन्देवांश्च गंधर्वान्पन्नगानप्सरोगणान्

ତାହାର ବାହାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସପ୍ତସାଗରକୁ ପ୍ରବାହିତ ଗଙ୍ଗାଧାରାମାନେ ଥିଲେ; ସେଠାରେ ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପନ୍ନଗ (ନାଗ) ଓ ଅପ୍ସରାଗଣ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 34

ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान् । सप्तच्छन्दोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत्

ସେ ଗ୍ରାମଣ୍ୟ (ଗ୍ରାମରକ୍ଷକ) ଦେବଗଣ, ଯକ୍ଷ, ଯାତୁଧାନ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବ; ଏହାସହ ସପ୍ତ ବେଦିକ ଛନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ ଦେବତାମାନେ ଓ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ମାନ କରିବ।

Verse 35

एवं त्र्यावरणं देवं समभ्यर्च्य दिवाकरम् । विरच्य मंडलं पश्चाच्चतुरस्रं समाहितः

ଏହିପରି ତ୍ର୍ୟାବରଣ-ଦେବତା ରୂପ ଦିବାକର (ସୂର୍ୟଦେବ)ଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରଥମେ ମଣ୍ଡଳ ରଚନା କରିବ; ତାପରେ ଚତୁରସ୍ର (ବର୍ଗାକାର) ଆକୃତି ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 36

स्थाप्य साधारकं ताम्रपात्रं प्रस्थोदविस्तृतम् । पूरयित्वा जलैः शुद्धैर्वासितैः कुसुमादिभिः

ଆଧାରସହିତ ତାମ୍ରପାତ୍ରଟି ପ୍ରାୟ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ପରିମାଣରେ ସ୍ଥାପନ କର। ପରେ ପୁଷ୍ପାଦିଦ୍ୱାରା ସୁଗନ୍ଧିତ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ତାହାକୁ ପୂରଣ କର।

Verse 37

अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैर्जानुभ्यामवनीं गतः । अर्घ्यपात्रं समादाय भूमध्यान्तं समुद्धरेत्

ଗନ୍ଧ-ପୁଷ୍ପାଦିଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଦୁଇ ଜାନୁରେ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର। ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ର ହାତେ ନେଇ, ପୂଜାସ୍ଥଳର ମଧ୍ୟଭାଗ ସମୀପରୁ ବିଧିମତେ ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କର।

Verse 38

ततो ब्रूयादिमं मंत्रं सावित्रं सर्वसिद्धिदम् । शृणु तच्च महादेवि भक्तिमुक्तिप्रदं सदा

ତତଃ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ ଏହି ସାବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ହେ ମହାଦେବୀ, ଏହା ଶୁଣ—ଏହା ସଦା ଭକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 39

सिन्दूरवर्णाय सुमण्डलाय नमोऽस्तु वज्राभरणाय तुभ्यम् । पद्माभनेत्राय सुपंकजाय ब्रह्मेन्द्रनारायणकारणाय

ସିନ୍ଦୂରବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତି ଓ ଶୁଭମଣ୍ଡଳରେ ବିରାଜିତ, ବଜ୍ରସମ ଆଭୂଷଣଧାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପଦ୍ମନେତ୍ର, ପଦ୍ମସମ ପରମ ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା-ଇନ୍ଦ୍ର-ନାରାୟଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ କାରଣସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 40

सरक्तचूर्णं ससुवर्णतोयं स्रक्कुंकुमाढ्यं सकुशं सपुष्पम् । प्रदत्तमादाय सहेमपात्रं प्रशस्तमर्घ्यं भगवन्प्रसीद

ହେ ଭଗବନ, ଲାଲ ପବିତ୍ର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣମିଶ୍ରିତ ଜଳସହ, ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ କୁଙ୍କୁମରେ ସମୃଦ୍ଧ, କୁଶ ଓ ପୁଷ୍ପସହିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣପାତ୍ରରେ ଅର୍ପିତ ଏହି ପ୍ରଶସ୍ତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 41

एवमुक्त्वा ततो दत्त्वा तदर्थं सूर्यमूर्त्तये । नमस्कुर्यादिमं मंत्रं पठित्वा सुसमाहितः

ଏଭଳି କହି, ପରେ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସୂର୍ୟମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ତାହା ଅର୍ପଣ କରି, ମନକୁ ସୁସମାହିତ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

नमश्शिवाय साम्बाय सगणायादिहेतवे । रुद्राय विष्णवे तुभ्यं ब्रह्मणे च त्रिमूर्तये

ଶିବ, ସାମ୍ବ (ଅମ୍ବାସହିତ), ଗଣସହିତ, ଆଦିହେତୁ ସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା—ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ସତ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 43

एवमुक्त्वा नमस्कृत्य स्वासने समवस्थितः । ऋष्यादिकं पुनः कृत्वा करं संशोध्य वारिणा

ଏପରି କହି ନମସ୍କାର କରି ସେ ନିଜ ଆସନରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବସିଲା। ପରେ ଋଷ୍ୟାଦି ଆହ୍ୱାନ ଆଦି ପୂର୍ବକର୍ମ ପୁନଃ କରି, ଜଳଦ୍ୱାରା ହାତକୁ ଶୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 44

पुनश्च भस्म संधार्य पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना । न्यासजातम्प्रकुर्वीत शिवभावविवृद्ध्धये

ପୁନର୍ବାର ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପଦ୍ଧତିରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରି, ଶିବଭାବର ବୃଦ୍ଧି ଓ ଗାଢତା ପାଇଁ ନିୟତ ନ୍ୟାସକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

पंचोपचारैस्संपूज्य शिरसा श्रीगुरुम्बुधः । प्रणवं श्रीचतुर्थ्यंतं नमोंतं प्रणमेत्ततः

ପଞ୍ଚୋପଚାରରେ ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି ଜ୍ଞାନୀ ଭକ୍ତ ଶିର ନମାଉ। ତଦନନ୍ତରେ ‘ଓଁ’ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରି, ଚତୁର୍ଥୀ-ବିଭକ୍ତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମନ୍ତ୍ର ଜପି, ଶେଷରେ ‘ନମୋ’ କହି ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 46

पंचात्मकं बिन्दुयुतं पंचमस्वरसंयुतम् । तदेव बिन्दुसहितं पंचमस्वरवर्जितम्

ଯେ ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ୱ ପଞ୍ଚାତ୍ମକ, ବିନ୍ଦୁଯୁକ୍ତ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରସଂଯୁକ୍ତ—ସେଇ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃ ବିନ୍ଦୁସହିତ, କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରବର୍ଜିତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 47

पंचमस्वरसंयुक्तं मंत्रीशं च सबिन्दुकम् । उद्धृत्य बिन्दुसहितं संवर्तकमथोद्धरेत्

ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱର ଓ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ‘ମନ୍ତ୍ରୀଶ’କୁ ପ୍ରଥମେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ବିନ୍ଦୁସହିତ ‘ସଂବର୍ତ୍ତକ’ ନାମକ ଅକ୍ଷରକୁ ଅନୁକ୍ରମେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

एतैरेव क्रमाद्बीजैरुद्धृतैः प्रणमेद्बुधः । भुजयोरूरुयुग्मे च गुरुं गणपतिन्तथा

ଏହି ଉଦ୍ଧୃତ ବୀଜମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଜପି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଭୁଜାଦ୍ୱୟ ଓ ଉରୁଦ୍ୱୟ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପ୍ରଣାମ କରିବ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ଏବଂ ତଥା ଗଣପତିଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବ।

Verse 49

दुर्गां च क्षेत्रपालं च बद्धांजलिपुटः स्थितः । ओमस्त्राय फडित्युक्त्वा करौ संशोध्य षट् क्रमात्

ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହି, ଦୁର୍ଗା ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବ। ‘ଓଂ ଅସ୍ତ୍ରାୟ ଫଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଷଟ୍କ୍ରମ ଅନୁସାରେ କ୍ରମେ ଦୁଇ ହାତକୁ ଶୋଧନ କରିବ।

Verse 50

अपसर्प्पन्त्विति प्रोच्य प्रणवं तदनंतरम् । अस्त्राय फडिति प्रोच्य पार्ष्णिघातत्रयेण तु

“ଅପସର୍ପନ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ପରେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ତାପରେ “ଅସ୍ତ୍ରାୟ ଫଟ୍” କହି ଗୋଡ଼ଢେଙ୍କାରେ ତିନିଥର ପ୍ରହାର କରିବ।

Verse 51

उद्धृत्य विघ्नान्भूयिष्ठान्कर तालत्रयेण तु । अन्तरिक्षगता न्दृष्ट्वा विलोक्य दिवि संस्थितान्

ତାପରେ ହାତରେ ତିନିଥର ତାଳି ଦେଇ ସେ ଅନେକ ବିଘ୍ନକୁ ଦୂର କଲା। ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଗତି କରୁଥିବା ଅବରୋଧକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉପରକୁ ଚାହିଁ ଦିବିସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ଅବଲୋକନ କଲା।

Verse 52

निरुद्धप्राण आसीनो हंसमंत्रमनुस्मरन् । हृदिस्थं जीवचैतन्यं ब्रह्मनाड्या समान येत्

ପ୍ରାଣକୁ ନିରୋଧ କରି ଆସନେ ବସି, ହଂସ-ମନ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରିବ। ହୃଦୟସ୍ଥ ଜୀବଚେତନ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମନାଡୀ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରିବ।

Verse 53

द्वादशांतस्स्थविशदे सहस्रारमहाम्बुजे । चिच्चन्द्रमण्डलान्तस्थं चिद्रूपं परमेश्वरम्

ଅତିଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତରେ, ସହସ୍ରାର ମହାପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ, ଚିତ୍-ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳାନ୍ତଃସ୍ଥ ଚିଦ୍ରୂପ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 54

शोषदाहप्लवान्कुर्याद्रेचकादि क्रमेण तु । सषोडशचतुष्षष्टिद्वात्रिंशद्गणनायुतैः

ତାପରେ ରେଚକାଦି କ୍ରମରେ ଶୋଷ, ଦାହ ଓ ପ୍ଲାବ—ଏଇ ତିନି ଅନ୍ତର୍କ୍ରିୟା କରୁ; ଷୋଳ, ଚଉଷଠି ଓ ବତ୍ତିଶ ଗଣନାରେ।

Verse 55

वाय्वग्निसलिलाद्यैस्तैस्स्तवेदाद्यैरनुक्रमात् । प्राणानायम्य मूलस्थां कुण्डलीं ब्रह्मरंध्रगाम्

ତାପରେ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ସଲିଲ ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ସ୍ତବ-ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ ଜପି, ପ୍ରାଣକୁ ନିୟମିତ ଓ ଦୀର୍ଘ କରି, ମୂଳସ୍ଥ କୁଣ୍ଡଲିନୀକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ଦିଗକୁ ନେଇଯାଉ।

Verse 56

आनीय द्वादशांतस्थसहस्राराम्बुजोदरे । चिच्चन्द्रमण्डलोद्भूतपरमामृतधारया

ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ସହସ୍ରଦଳ ପଦ୍ମର ଅନ୍ତର୍ଗୁହାକୁ ତାହାକୁ ଆଣି, ଚିତ୍-ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପରମ ଅମୃତଧାରାରେ ଚେତନାକୁ ସ୍ନାନ କରାଉ।

Verse 57

संसिक्तायां तनौ भूयश्शुद्धदेहस्सुभावनः । सोहमित्यवतीर्याथ स्वात्मानं हृदयाम्बुजे

ଦେହ ପୁନଃ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ ସେ ଶୁଦ୍ଧଦେହୀ ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ୱଭାବବାନ୍ ହୁଏ। ପରେ ‘ସୋଽହମ୍’ ଭାବନାରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇ ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ସ୍ୱାତ୍ମାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ।

Verse 58

आत्मन्यावेश्य चात्मानममृतं सृतिधारया । प्राणप्रतिष्ठां विधिवत्कुर्यादत्र समाहितः

ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଅନ୍ତର୍ନିବେଶ କରି, ଅମୃତଧାରାର ନିରନ୍ତର ପ୍ରବାହରେ ତାହାକୁ ଅମରସ୍ୱରୂପ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ମନକୁ ସମାହିତ କରି, ଏଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 59

एकाग्रमानसो योगी विमृश्यात्तां च मातृकाम् । पुटितां प्रणवेनाथ न्यसेद्बाह्ये च मातृकाम्

ଏକାଗ୍ରମନା ଯୋଗୀ ସେହି ମାତୃକା (ଅକ୍ଷରଶକ୍ତି)କୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଆବୃତ କରି, ଯଥାନ୍ୟାସ ଭାବେ ସେହି ମାତୃକାକୁ ବାହ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 60

पुनश्च संयतप्राणः कुर्याद्दृष्ट्यादिकं बुधः । शंकरं संस्मरंश्चित्ते संन्यसेच्च विमत्सरः

ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାଣକୁ ସଂଯମ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଦୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥୈର୍ୟ ଆଦି ସାଧନା କରୁ। ଚିତ୍ତରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ତ୍ୟାଗ କରି ସେହି ତାଙ୍କରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରୁ।

Verse 61

प्रणवस्य ऋषिर्ब्रह्मा देवि गायत्रमीरितम् । छन्दोत्र देवताहं वै परमात्मा सदाशिवः

ହେ ଦେବି! ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ତାହାର ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତା ମୁଁ ନିଜେ—ପରମାତ୍ମା ସଦାଶିବ।

Verse 62

अकारो बीजमाख्यातमुकारः शक्तिरुच्यते । मकारः कीलकं प्रोक्तं मोक्षार्थे विनियुज्यते

‘ଅ’ ଅକ୍ଷର ବୀଜ ବୋଲି ଘୋଷିତ; ‘ଉ’ ଅକ୍ଷର ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ‘ମ’ ଅକ୍ଷର କୀଲକ (ମୁଦ୍ରା/ସୀଲ) ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ; ଏହାମାନେ ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ବିନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 63

अंगुष्ठद्वयमारभ्य तलांतं परिमार्जयेत् । ओमित्युक्त्वाथ देवेशि करन्यासं समारभेत्

ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ହସ୍ତତଳର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାତ ଘସି ଶୁଦ୍ଧ କର; ପରେ “ଓଁ” କହି, ହେ ଦେବେଶୀ, କରନ୍ୟାସ ଆରମ୍ଭ କର।

Verse 64

दक्षहस्तस्थितांगुष्ठं समारभ्य यथाक्रमम् । वामहस्तकनिष्ठांतं विन्यसेत्पूर्ववत्क्रमात्

ଡାହାଣ ହାତର ଅଙ୍ଗୁଠାରୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଆରମ୍ଭ କରି, ବାମ ହାତର କନିଷ୍ଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୂର୍ବବତ୍ କ୍ରମରେ (ନ୍ୟାସ) ବିନ୍ୟାସ କର।

Verse 65

अकारमप्युकारं च मकारं बिन्दुसंयुतम् । नमोन्तं प्रोच्य सर्वत्र हृदयादौ न्यसेदथ

“ଅ” ପରେ “ଉ” ପରେ ବିନ୍ଦୁସଂଯୁକ୍ତ “ମ” ଉଚ୍ଚାରି “ଓଁ” ଗଢ଼; ଶେଷରେ “ନମଃ” ଯୋଗ କରି, ହୃଦୟାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସର୍ବତ୍ର ତାହାର ନ୍ୟାସ କର।

Verse 66

अकारं पूर्वमुद्धृत्य ब्रह्मात्मानमथाचरेत् । ङेंतं नमोंतं हृदये विनियुज्यात्तथा पुनः

ପ୍ରଥମେ ‘ଅ’ ଅକ୍ଷରକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ବ୍ରହ୍ମକୁ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବ। ପରେ ହୃଦୟରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ‘ଙେଂ’ ଓ ‘ନମୋଂ’ ଧ୍ୱନିର ପୁନଃ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 67

उकारं विष्णुसहितं शिरोदेशे प्रविन्यसेत् । मकारं रुद्रसहितं शिखायान्तु प्रविन्यसेत्

‘ଉ’ ଅକ୍ଷରକୁ ବିଷ୍ଣୁସହିତ ଶିରୋଦେଶରେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ଏବଂ ‘ମ’ ଅକ୍ଷରକୁ ରୁଦ୍ରସହିତ ଶିଖାରେ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 68

एवमुक्त्वा मुनिर्मंत्री कवचं नेत्रमस्तके । विन्यसेद्देवदेवेशि सावधानेन चेतसा

ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଏଭଳି କହି ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ମୁନି ସାବଧାନ ଚିତ୍ତରେ ମସ୍ତକରେ କବଚ ଓ ନେତ୍ରମନ୍ତ୍ରର ବିନ୍ୟାସ କରୁ।

Verse 69

अंगवक्त्रकलाभेदात्पंच ब्रह्माणि विन्यसेत् । शिरोवदनहृदगुह्यपादेष्वेतानि विन्यसेत्

ଅଙ୍ଗ, ବକ୍ତ୍ର ଓ କଳାର ଭେଦ ଅନୁସାରେ ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ଶିର, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ଗୁହ୍ୟସ୍ଥାନ ଓ ପାଦରେ ବିନ୍ୟସ କର।

Verse 70

ईशान्यस्य कलाः पंच पंचस्वेतेषु च क्रमात् । ततश्चतुर्षु वक्त्रेषु पुरुषस्य कला अपि

ଈଶାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚ କଳା ଅଛି; କ୍ରମାନୁସାରେ ଏହି ପାଞ୍ଚରେ ପାଞ୍ଚ-ପାଞ୍ଚ କରି ବିତରିତ ହୁଏ। ତାପରେ ଚାରି ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ କଳା ରହିଥାଏ।

Verse 71

चतस्रः प्रणिधातव्याः पूर्वादिक्रमयोगतः । हृत्कंठांसेषु नाभौ च कुक्षौ पृष्ठे च वक्षसि

ପୂର୍ବଦିଗରୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଚାରି ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ—ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ ଓ ଦୁଇ କାନ୍ଧରେ; ଏବଂ ନାଭି, କୁକ୍ଷି-ପ୍ରଦେଶ, ପିଠି ଓ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 72

अघोरस्य कलाश्चाष्टौ पूजनीया यथाक्रमम् । पश्चात्त्रयोदशकलाः पायुमेढ्रोरुजानुषु

ତାପରେ ଅଘୋରଙ୍କ ଆଠ କଳା କ୍ରମାନୁସାରେ ପୂଜ୍ୟ। ପରେ ବିଧିମତେ ପାୟୁ, ମେଢ୍ର, ଊରୁ ଓ ଜାନୁରେ ତେର କଳା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 73

जंघास्फिक्कटिपार्श्वेषु वामदेवस्य भावयेत् । सद्यस्यापि कला चाष्टौ नेत्रेषु च यथाक्रमम्

ଜଂଘା, ସ୍ଫିକ୍ (ନିତମ୍ବ), କଟି ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାମଦେବଙ୍କୁ ଭାବନ କର। ଏହିପରି ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କ ଅଷ୍ଟ କଳାକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ନେତ୍ରଦ୍ୱୟରେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ନ୍ୟାସ କର।

Verse 74

कीर्तितास्ताः कलाश्चैव पादयोरपि हस्तयोः । प्राणे शिरसि बाह्वोश्च कल्पयेत्कल्पवित्तमः

ଏଭଳି କୀର୍ତ୍ତିତ ସେହି କଳାଗୁଡ଼ିକୁ ପାଦ ଓ ହସ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କର। ବିଧିଜ୍ଞ ସାଧକ ପ୍ରାଣରେ, ଶିରରେ ଓ ବାହୁଦ୍ୱୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କଳ୍ପନାପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 76

अष्टत्रिंशत्कलान्यासमेवं कृत्वा तु सर्वशः । पश्चात्प्रणवविद्धीमान्प्रणवन्यासमाचरेत् । बाहुद्वये कूर्परयोस्तथा च मणिबन्धयोः । पार्श्वतोदरजंघेषु पादयोः पृष्ठतस्तथा

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶତ୍ କଳା-ନ୍ୟାସ କରି ସାରି, ପରେ ପ୍ରଣବବିଧିଜ୍ଞ ସାଧକ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ନ୍ୟାସ କରୁ। ଦୁଇ ବାହୁରେ, କୂର୍ପରେ (କୋହୁଣି), ମଣିବନ୍ଧରେ (କଳାଇ); ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଉଦରରେ, ଜଂଘାରେ, ପାଦରେ ଏବଂ ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଓଁ ସ୍ଥାପନ କରୁ।

Verse 77

इत्थं प्रणवविन्यासं कृत्वा न्यासविचक्षणः । हंसन्यासं प्रकुर्वीत परमात्मविबोधिनि

ଏହିପରି ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ର ନ୍ୟାସ କରି, ନ୍ୟାସରେ ପାରଙ୍ଗତ ସାଧକ ପରେ ପରମାତ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାରକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ହଂସ-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।