Dashati 4
Soma Pavamāna’s purification through the pavitra (filter) and his enthronement as the life-giving, wealth-bestowing draught in the sacrifice
Soma Pavamāna
Bright forward-driving and exultant—suited to the ‘flow’ of purified Soma and the promise of gifts
Within the Pavamāna corpus the seer attribution is often treated as traditional/collective; the excerpted mantras do not allow a secure rishi-family identification.
ସୋମ ପବମାନ ପବିତ୍ର (ଛାଣନୀ) ମାଧ୍ୟମରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରାଣଦାୟକ, ଧନଦାୟକ ମଧୁର ପାନୀୟ ଭାବେ ବର୍ହିଷ୍ ଉପରେ ଆସନଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚେ। ପୁରୋହିତଙ୍କ ପ୍ରେଷା ଓ ଋତାନୁସାରେ ସଠିକ୍ କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ, ଧୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଣର ପବିତ୍ର ଗତି ସୋମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧୁମୟ ସୋମ ପାଇ ଶକ୍ତିରେ ପୁନର୍ନବୀକୃତ ହୁଅନ୍ତି; ଯଜମାନଙ୍କୁ ଗୋଧନ, ପ୍ରଚୁରତା ଓ ବଳ ଫଳରୂପେ ମିଳେ।
Mantras
Mantra 1
प्र तु द्रव परि कोशं नि षीद नृभिः पुनानो अभि वाजमर्ष अश्वं न त्वा वाजिनं मर्जयन्तो ऽच्छा बर्ही रशनाभिर्नयन्ति
ହେ ସୋମ, ତୁମେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼; ପାତ୍ରର ଚାରିପାଖେ ନିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ବସ। ଋତ୍ୱିଜମାନେ ତୁମକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି; ତୁମେ ବଳ ଓ ବାଜ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହ କର। ଯେପରି ଲୋକେ ବେଗବାନ ଘୋଡ଼ାକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରି ସଜାନ୍ତି, ସେପରି ତୁମକୁ—ବାଜଦାତା, ବାଜିନ—ରଶନାଭି (ଲଗାମ) ଦ୍ୱାରା ବର୍ହି (ପବିତ୍ର ଘାସ) ପାଖକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
Mantra 2
प्र काव्यमुशनेव ब्रुवाणो देवो देवानां जनिमा विवक्ति महिव्रतः शुचिबन्धुः पावकः पदा वराहो अभ्येति रेभन्
ଉଶନା ପରି କାବ୍ୟଜ୍ଞାନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବ ଦେବମାନଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ମହିବ୍ରତ, ଶୁଚିବନ୍ଧୁ, ପାବକ—ପଦରେ ବରାହ ସଦୃଶ—ସ୍ତୁତିଗାୟକ ରେଭନ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Mantra 3
तिस्रो वाच ईरयति प्र वह्निरृतस्य धीतिं ब्रह्मणो मनीषाम् गावो यन्ति गोपतिं पृच्छमानाः सोमं यन्ति मतयो वावशानाः
ସେ ତ୍ରିବିଧ ବାଣୀକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ; ଯଜ୍ଞବାହକ ଋତର ଧୀତି, ବ୍ରହ୍ମଣର ମନୀଷାକୁ ଅଗ୍ରସର କରେ। ଗାଈମାନେ ପଚାରିପଚାରି ଗୋପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଆକାଙ୍କ୍ଷାମୟ ମତିମାନେ ସୋମ ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Mantra 4
अस्य प्रेषा हेमना पूयमानो देवो देवेभिः समपृक्त रसम् सुतः पवित्रं पर्येति रेभन्मितेव सद्म पशुमन्ति होता
ତାଙ୍କର ପ୍ରେଷା (ଆଜ୍ଞା)କୁ ଅନୁସରି, ହେମନ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ବିଧି) ଦ୍ୱାରା, ଦେବ—ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା—ସୁତ ରସ, ସୋମରସ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସମପୃକ୍ତ ହୋଇ, ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) ମାଧ୍ୟମରେ ପର୍ୟେତି, ବହେ। ରେଭନ (ଗାୟକ) ପରି ସେ ସଦ୍ମ, ପବିତ୍ର ଆସନ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି; ହୋତୃ, ପଶୁମନ୍ତ (ପଶୁ-ଫଳ ଦାତା) ହୋଇ।
Mantra 5
सोमः पवते जनिता मतीनां जनिता दिवो जनिता पृथिव्याः जनिताग्नेर्जनिता सूर्यस्य जनितेन्द्रस्य जनितोत विष्णोः
ସୋମଃ ପବତେ—ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହେ—ମତୀନାଂ ଜନିତା (ପବିତ୍ର ଚିନ୍ତାର ଜନକ); ଦିବଃ ଜନିତା, ପୃଥିବ୍ୟାଃ ଜନିତା; ଅଗ୍ନେର୍ ଜନିତା, ସୂର୍ୟସ୍ୟ ଜନିତା; ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ୟ ଜନିତା, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୋଃ ମଧ୍ୟ ଜନିତା।
Mantra 6
अभि त्रिपृष्ठं वृषणं वयोधामाङ्गोषिणमवावशन्त वाणीः वना वसानो वरुणो न सिन्धूर्वि रत्नधा दयते वार्याणि
ତ୍ରି-ଆଧାରିତ, ବଳବାନ ସୋମ ପ୍ରତି—ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ଆସନ ପ୍ରତି—ବାଣୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଛନ୍ତି; କାଷ୍ଠ-ଉପକରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ବରୁଣ ସମ, ସିନ୍ଧୁ-ପ୍ରବାହ ସମ, ରତ୍ନଧାରକ ଉତ୍ତମ ବାର୍ୟାଣି (ବରଦାନ) ବଣ୍ଟନ କରେ।
Mantra 7
अक्रान्त्समुद्रः प्रथमे विधर्मं जनयन्प्रजा भुवनस्य गोपाः वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत्सोमो वावृधे स्वानो अद्रिः
ସମୁଦ୍ର-ସମ ସୋମ ପ୍ରଥମ ପୀଷଣରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା; ବିଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରି, ପ୍ରଜା ଜନାଇ, ଭୁବନର ଗୋପା ହେଲା; ବଳବାନ ହୋଇ, ଊନର ପବିତ୍ର ଉପରେ ଅଧି-ସନ୍ନିହିତ ହୋଇ, ମହାସୋମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ସ୍ୱନିତ ଅଦ୍ରି (ପୀଷଣ-ଶିଳା) ତାହା ସହ ଗୁଞ୍ଜେ।
Mantra 8
कनिक्रन्ति हरिरा सृज्यमानः सीदन्वनस्य जठरे पुनानः नृभिर्यतः कृणुते निर्णिजं गामतो मतिं जनयत स्वधाभिः
କନିକ୍ରନ୍ତି ମର୍ମର-ଧ୍ୱନି ସହ ହରିତ-ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ସୋମ ସୃଜ୍ୟମାନ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ବନର ଜଠରରେ (କାଷ୍ଠ-ପାତ୍ରରେ) ଆସୀନ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ପୁନୀତ ହୁଏ; ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ରଚେ; ସେଠାରୁ ଗୋ (ଧନ) ଉତ୍ପାଦନ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱଧାଭିଃ—ନିଜ ସ୍ୱଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ପବିତ୍ର ମତି ଜନାଏ।
Mantra 9
एष स्य ते मधुमां इन्द्र सोमो वृषा वृष्णः परि पवित्रे अक्षाः सहस्रदाः शतदा भूरिदावा शश्वत्तमं बर्हिरा वाज्यस्थात्
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହା ତୋ ପାଇଁ ମଧୁମୟ ସୋମ—ଶକ୍ତିଶାଳୀର ବୃଷଭ; ସେ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) ମାଧ୍ୟମରେ ପାର ହୋଇଛି। ସହସ୍ରଦା, ଶତଦା, ଭୂରିଦା—ଅତି ଶାଶ୍ୱତ; ସେ ବର୍ହିଷ୍ ଉପରେ, ବାଜ୍ୟସ୍ଥାନ (ବଳର ଆସନ)ରେ ସ୍ଥିତ ହେଉ।
Mantra 10
पवस्व सोम मधुमां ऋतावापो वसानो अधि सानो अव्ये अव द्रोणानि घृतवन्ति रोह मदिन्तमो मत्सर इन्द्रपानः
ହେ ସୋମ, ମଧୁମୟ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ; ଋତ ଅନୁସାରୀ। ଜଳକୁ ବସ୍ତ୍ର ପରି ଧାରଣ କରି, ଅବି (ଊନ) ଛାଣଣୀ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ଘୃତବନ୍ତ ଦ୍ରୋଣମାନଙ୍କୁ ଅବତର। ଅତି ମଦକର, ହର୍ଷଦାୟକ ପାନ—ଇନ୍ଦ୍ରପାନ।
Frequently Asked Questions
It depicts Soma being pressed and purified through the pavitra (filter), then approaching the ritual seat and becoming the powerful, sweet offering that brings strength and prosperity.
Indra is the chief drinker of Soma in the ritual imagination; the verses present the honeyed Soma as ‘for Indra,’ so Indra’s empowerment and the sacrificer’s rewards are linked.
In this context it is the woollen strainer used in Soma-clarification; passing through it signifies Soma’s ritual purification and readiness to be offered to the gods.