Rig Veda 9.72.1: Mandala 9, Sukta 72, Mantra 1

Sukta 9.72

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).

Devata: Soma Pavamāna.

Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

Samhita Patha (Devanagari)

हरिं मृजन्त्यरुषो न युज्यते सं धेनुभिः कलशे सोमो अज्यते । उद्वाचमीरयति हिन्वते मती पुरुष्टुतस्य कति चित्परिप्रियः ॥

Transliteration

háriṁ mṛjanti aruṣó ná yujyate sáṁ dhenúbhiḥ kalaśé sómo ajyate | udvā́cam ī́rayati hinváte matī́ puruṣṭutásya káti cit paripriyáḥ ||

Translation

ସେମାନେ ହରିତ-ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ସୋମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ଲାଲ-ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱ ପରି ସେ କର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଧେନୁମାନଙ୍କ ଧାରା ସହ କଳଶରେ ସେ ଢାଳାଯାଏ; ସୋମ ନିଜ ଭାବନା-ପାତ୍ରରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଏ। ସେ ବାଣୀକୁ ଉଦ୍ଧତ କରେ ଓ ମତିକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ; ବହୁସ୍ତୁତ ଦେବ ପାଇଁ ସେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ପରିପ୍ରିୟ—ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ପ୍ରିୟ—ହୁଏ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• हरिम्: the tawny one (Soma)
• हरिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हरि- (प्रातिपदिक)

• मृजन्ति: they cleanse/purify
• मृजन्ति: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: मृज्

• अरुषः: the ruddy one
• अरुषः: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अरुष- (प्रातिपदिक)

• न: like/as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• युज्यते: is yoked / gets harnessed
• युज्यते: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: युज्

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: सम्

• धेनुभिः: with the milch-cows (i.e., streams of milk)
• धेनुभिः: करण
• Type: Noun
• Root: धेनु- (प्रातिपदिक)

• कलशे: in the jar/vessel
• कलशे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: कलश- (प्रातिपदिक)

• सोमः: Soma
• सोमः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सोम- (प्रातिपदिक)

• अज्यते: is anointed/smeared (i.e., flows, is poured/clarified)
• अज्यते: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: अञ्ज्

• उत्: up, forth
• उत्: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: उत्

• वाचम्: speech/voice
• वाचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच्- (प्रातिपदिक)

• ईरयति: sets in motion, raises
• ईरयति: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: ईर्

• हिन्वते: (as he) is impelled/urged on
• हिन्वते: अधिकरण (भावे/सापेक्षे)
• Type: Verb (participle-like finite form)
• Root: हिन्व्

• मती: with thought/insight
• मती: करण
• Type: Noun
• Root: मति- (प्रातिपदिक)

• पुरुष्टुतस्य: of the much-praised one
• पुरुष्टुतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पुरुष्टुत- (प्रातिपदिक)

• कति: how many
• कति: —
• Type: Interrogative/Indefinite numeral
• Root: कति

• चित्: indeed, even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित्

• परि: around, all about
• परि: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: परि

• प्रियः: dear, beloved
• प्रियः: कर्तृ/विशेषण (to Soma/puruṣṭuta)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय- (प्रातिपदिक)