Rig Veda 8.13.20 — Mandala 8, Sukta 13, Mantra 20

Sukta 8.13

Devata: Rudra (within an Indra hymn sequence, a deliberate cross-illumination of powers)

Samhita Patha (Devanagari)

तदिद्रुद्रस्य चेतति यह्वं प्रत्नेषु धामसु । मनो यत्रा वि तद्दधुर्विचेतसः ॥

Transliteration

tád id rudrásya cetati yahváṃ pratnéṣu dhā́masu | máno yátrā ví tád dadhúr vícetasaḥ ||

Translation

ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଚେତନ ତତ୍ତ୍ୱ—ୟହ୍ୱ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି—ପ୍ରାଚୀନ ଧାମମାନଙ୍କରେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ବିବେକୀମାନେ ମନକୁ ତାହା ପ୍ରତି ବିସ୍ତାର କରି ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି।

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (य॒ह्वम् इत्यस्य विशेषणरूपेण निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• रुद्रस्य: of Rudra
• रुद्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)

• चेतति: is perceived/appears, is noticed
• चेतति: —
• Type: Verb
• Root: चित् (धातु; चेतति)

• य॒ह्वम्: the mighty/impetuous one
• य॒ह्वम्: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: य॒ह्व (प्रातिपदिक; ‘य॒ह्व’)

• प्र॒त्नेषु: among the ancient/primeval
• प्र॒त्नेषु: Adhikaraṇa
• Type: Adjective (locative plural)
• Root: प्र॒त्न (प्रातिपदिक)

• धामसु: in the abodes/dwellings
• धामसु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)

• मनः: mind, thought
• मनः: Karma (वि…दधुः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)

• वि: apart, distinctly (intensifier)
• वि: —
• Type: Indeclinable (prefix)
• Root: वि (उपसर्ग)

• तत्: that
• तत्: Karma (मनः इत्यस्य विशेषण/निर्देशः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दधुः: they placed/established
• दधुः: —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु; दधुः)

• विचेतसः: the discerning/wise ones
• विचेतसः: Kartā
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: वि-चेतस् (प्रातिपदिक)