Rig Veda 7.3.1: Mandala 7, Sukta 3, Mantra 1

Sukta 7.3

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अग्निं वो देवमग्निभिः सजोषा यजिष्ठं दूतमध्वरे कृणुध्वम् । यो मर्त्येषु निध्रुविॠतावा तपुर्मूर्धा घृतान्नः पावकः ॥

Transliteration

agníṃ vo devám agníbhiḥ sa-jóṣā yájiṣṭhaṃ dūtám adhvaré kṛṇudhvam | yó mártyeṣu ní-dhruvir ṛtá-vā tápur-mūrdhā ghṛtā́nnaḥ pā́vakaḥ ||

Translation

ଦେବ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ—ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ସହ ଏକସୁରେ—ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ ଦୂତ ଭାବେ ନିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କର। ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିହିତ, ଋତାବାନ (ଋତ-ଧର୍ମର ଧାରକ), ତପ୍ତ ତେଜମୟ ମସ୍ତକବାନ, ଘୃତରେ ପୋଷିତ—ସେଇ ପାବକ (ଶୁଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତା) ଅଟେ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्निम्: Agni (as the object of worship)
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• वः: of you / your
• वः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्- (सर्वनाम)

• देवम्: the god, divine
• देवम्: कर्म (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• अग्निभिः: with the (other) fires / with Agnis
• अग्निभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• सजोषाः: in concord, together, of one accord
• सजोषाः: कर्तृ (यजमानाः/ऋत्विजः implied) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सजोषस्- (प्रातिपदिक; स- + जोषस् ‘संग/सन्तोष/सहभाव’)

• यजिष्ठम्: most worthy of worship
• यजिष्ठम्: कर्म (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यजिष्ठ- (यज् धातु से श्रेष्ठतमे; superlative adj.)

• दूतम्: messenger
• दूतम्: कर्म (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Noun
• Root: दूत- (प्रातिपदिक)

• अध्वरे: in the sacrifice
• अध्वरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अध्वर- (प्रातिपदिक)

• कृणुध्वम्: make (him) / establish (him)
• कृणुध्वम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (डु-कृञ्) धातु

• यः: who
• यः: कर्तृ (सापेक्ष-सम्बन्ध; अग्निः)
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम)

• मर्त्येषु: among mortals
• मर्त्येषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मर्त्य- (प्रातिपदिक)

• निध्रुवि: in the fixed/settled (order), firmly
• निध्रुवि: अधिकरण (मर्त्येषु का विशेषण/उपपद)
• Type: Adjective
• Root: निध्रुवि- (प्रातिपदिक; निः/नि- + ध्रुवि ‘स्थिर/ध्रुव’)

• ऋतावा: possessing ṛta, truthful/ordered
• ऋतावा: कर्तृ (यः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋतावन्/ऋतावा- (प्रातिपदिक; ऋत ‘cosmic order’)

• तपुर्मूर्धा: whose head is ardor/heat
• तपुर्मूर्धा: कर्तृ (यः का विशेषण)
• Type: Noun (compound)
• Root: तपुर्मूर्धन्- (समास; तपुस् ‘heat, ardor’ + मूर्धन् ‘head’)

• घृतान्नः: having ghee as food, ghee-fed
• घृतान्नः: कर्तृ (यः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घृतान्न- (समास; घृत ‘ghee’ + अन्न ‘food’)

• पावकः: the purifier (Agni)
• पावकः: कर्तृ (यः = पावकः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पावक- (प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’ से)