Rig Veda 6.73.2: Mandala 6, Sukta 73, Mantra 2

Sukta 6.73

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

जनाय चिद्य ईवत उ लोकं बृहस्पतिर्देवहूतौ चकार । घ्नन्वृत्राणि वि पुरो दर्दरीति जयञ्छत्रूँरमित्रान्पृत्सु साहन् ॥

Transliteration

janā́ya cid yá ī́vate u lokáṃ bṛ́haspátir deváhūtau cakā́ra | ghnán vṛtrā́ṇi ví púro dardarīti jáyañ chátrūn amítrān pṛtsú sā́han ||

Translation

ପ୍ରୟାସୀ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି ଦେବାହୂତିରେ ଏକ ଲୋକ ଗଢ଼ିଲେ। ବୃତ୍ରମାନଙ୍କୁ (ଅବରୋଧକମାନଙ୍କୁ) ଘାତ କରି ସେ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତି, ଅମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି, ଯୁଦ୍ଧମାନେ ସହନଶୀଳ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• जनाय: for (the) people, to mankind
• जनाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक) < √जन्

• चित्: even, indeed
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात) अथवा √चित् (अव्यय-प्रयोग)

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्ध-प्रवर्तक)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईवत: so great, mighty (of such measure)
• ईवत: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: ईवत् (प्रातिपदिक; ‘ईव’ + मतुप्/वतुप्-प्रत्यय)

• उ: indeed, verily
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• लोकम्: world, realm
• लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: कर्तृ
• Type: Noun (proper)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• देवहूतौ: at the divine invocation/call (in the rite)
• देवहूतौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: देवहूति (प्रातिपदिक; देव + √हू ‘आह्वाने’ + क्तिन्)

• चकार: made, fashioned
• चकार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• घ्नन्: smashing, slaying
• घ्नन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: √हन् (हिंसागत्योः) — शतृ (वर्तमान कृदन्त)

• वृत्राणि: Vṛtras, obstructers
• वृत्राणि: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• वि: apart, asunder
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• पुरः: fortresses, strongholds
• पुरः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुर्/पुर (प्रातिपदिक; ‘fort, stronghold’)

• दर्दरीति: splits open, shatters
• दर्दरीति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दृ (विदारणे/भेदने) — देसिदेरटिव/इटि-प्रयोगः (वैदिक)

• जयन्: conquering
• जयन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: √जि (जये) — शतृ (वर्तमान कृदन्त)

• शत्रून्: enemies
• शत्रून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)

• अमित्रान्: foes, non-friends
• अमित्रान्: कर्म (शत्रून् इत्यस्य विशेषण/समनार्थक-द्वितीयम्)
• Type: Noun
• Root: अमित्र (प्रातिपदिक)

• पृत्सु: in battles
• पृत्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पृत्/पृत्स् (प्रातिपदिक; ‘battle, contest’)

• साहन्: overpowering, prevailing
• साहन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: √सह् (सहने/अभिभवे) — शतृ (वर्तमान कृदन्त)