Rig Veda 6.7.6: Mandala 6, Sukta 7, Mantra 6

Sukta 6.7

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional attribution for RV 6.7)

Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वैश्वानरस्य विमितानि चक्षसा सानूनि दिवो अमृतस्य केतुना । तस्येदु विश्वा भुवनाधि मूर्धनि वया इव रुरुहुः सप्त विस्रुहः ॥

Transliteration

vaiśvānarasya ví-mitāni cákṣasā sānū́ni divó amṛ́tasya ketúnā | tásyed u víśvā bhúvanā́dhi mū́rdhani vayā́ iva ruruhuḥ saptá vi-srúhaḥ ||

Translation

ଦର୍ଶକ-ଦୃଷ୍ଟି (ଚକ୍ଷସା) ଦ୍ୱାରା ବୈଶ୍ୱାନର ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ଉଚ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗମାନ ମାପି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି—ଅମୃତର କେତୁ, ଦୀପ୍ତ ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା। ତାଙ୍କର ମସ୍ତକ ଉପରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭୁବନ ଅଧିଷ୍ଠିତ; ପକ୍ଷବତୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠନ୍ତି—ସପ୍ତ ବିସ୍ରୁହ, ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବେ ବହିଯାଉଥିବା ସାତ ଧାରା, ଏକ ଜ୍ୱାଳାର ବହୁ-କିରଣ ଗତିମୟ ରୂପ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वैश्वानरस्य: of Vaiśvānara (Agni)
• वैश्वानरस्य: सम्बन्ध (Genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: वैश्वानर (प्रातिपदिक; विश्+अनर/नर-सम्बन्ध)

• विमितानि: measured out, apportioned
• विमितानि: कर्म (as object/complement of perception) / विशेष्य-विशेषण
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: वि-मा (धातु ‘मा’ = माने/मितौ; क्त-प्रत्यय) → ‘विमित’

• चक्षसा: with (his) sight/eye; by vision
• चक्षसा: करण
• Type: Noun
• Root: चक्षस् (प्रातिपदिक)

• सानूनि: heights, ridges, summits
• सानूनि: कर्म (with ‘विमितानि’ as coordinated object) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: सानु (प्रातिपदिक)

• दिवः: of heaven/sky
• दिवः: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक ‘दिव्/द्यौ’)

• अमृतस्य: of immortality; of the immortal (realm/substance)
• अमृतस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• केतुना: by/with the banner, sign, radiance
• केतुना: करण
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• तस्य: of him/that
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: सम्बन्ध/प्रयोग-निपात (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• उ: indeed, verily
• उ: सम्बन्ध/प्रयोग-निपात (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• विश्वा: all
• विश्वा: कर्म (object of ‘अधि’ with ‘भुवनानि’) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भुवनानि: worlds, beings, realms
• भुवनानि: कर्म/आधार्य (that which is placed/located)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; भू-धातु से)

• अधि: upon, over
• अधि: अधikaraṇa-प्रवर्तक (locative relation ‘upon/over’)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• मूर्धनि: on the head, at the summit
• मूर्धनि: अधikaraṇa
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)

• वयाः: birds
• वयाः: कर्तृ (of ‘रुरुहुः’)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: उपमान-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (उपमा-अव्यय)

• रुरुहुः: they have mounted/ascended
• रुरुहुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: रुह् (धातु; परस्मैपद)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (of ‘विस्रुहः’)
• Type: Numeral
• Root: सप्त (संख्या)

• विस्रुहः: outgrowths/branches; spreading shoots (seven)
• विस्रुहः: कर्तृ (co-referent with ‘वयाः’; appositional)
• Type: Noun
• Root: वि-स्रुह्/स्रुह (प्रातिपदिक; ‘विस्रुह’ = शाखा/प्रसार/प्ररोह-सम्बन्ध)