Rig Veda 6.30.2 — Mandala 6, Sukta 30, Mantra 2

Sukta 6.30

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Indra (with Sūrya as manifestation of the established order/light)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अधा मन्ये बृहदसुर्यमस्य यानि दाधार नकिरा मिनाति । दिवेदिवे सूर्यो दर्शतो भूद्वि सद्मान्युर्विया सुक्रतुर्धात् ॥

Transliteration

ádhā manye bṛhád asúryam asya yā́ni dādhā́ra nákir ā́ mināti | divé-dive sū́ryo darśató bhūd ví sadmā́ny urviyā́ su-krátur dhāt ||

Translation

ତେବେ ମୁଁ ତାହାରେ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଅଧିପତ୍ୟଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ: ସେ ଯାହା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ କେହି କମାଇ ପାରେ ନାହିଁ। ଦିନେଦିନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନୀୟ ହୁଏ; ସୁକ୍ରତୁ (ସୁବୁଦ୍ଧିମୟ ରୂପ-ନିର୍ମାଣଶକ୍ତି) ଅସ୍ତିତ୍ୱର ନିବାସସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶାଳଭାବେ ବିସ୍ତାର କରି ସ୍ଥାପନ କରିଛି।

Word by Word

• अधा: then, thereafter
• अधा: —
• Type: Indeclinable
• Root: अधा (avyaya)

• मन्ये: I think, I deem
• मन्ये: Kartā (अहं) / मुख्य क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मन् (मन्यते)

• बृहत्: great, lofty
• बृहत्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक)

• असुर्यम्: non-solar (dark), sunless
• असुर्यम्: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: असुर्य (प्रातिपदिक; अ- + सुर्य)

• अस्य: of him/this (one)
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यानि: which (things)
• यानि: Karma (दाधार इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दाधार: has held, has supported
• दाधार: मुख्य क्रिया (सापेक्ष-उपवाक्ये) / Kartā (अस्य)
• Type: Verb
• Root: √धृ (धारयति)

• नकिः: no one, none
• नकिः: —
• Type: Indeclinable
• Root: नकिः (न + किः; अव्ययीभूत/निपात)

• आ: towards; (with verb) completely/at all
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• मिनाति: diminishes, injures, destroys
• मिनाति: मुख्य क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मी (मिनाति) / √मि (हिंसार्थे)

• दिवे-दिवे: day by day
• दिवे-दिवे: Adhikaraṇa
• Type: Noun (reduplicated phrase)
• Root: दिव् (प्रातिपदिक: दिवस्/दिव)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: Kartā
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• दर्शतः: visible, to-be-seen, splendid
• दर्शतः: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: दर्शत (प्रातिपदिक)

• भूत्: became, came to be
• भूत्: मुख्य क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भू

• वि: apart, widely, forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• सद्मान्युः: moving/abiding in the dwellings (stations)
• सद्मान्युः: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सद्मन् (प्रातिपदिक) + यु (प्रत्यय; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासभाव) अथवा सद्मन्-यु (स्थानेषु गन्ता/निवासी)

• उर्विया: with broadness; through the wide (space/earth)
• उर्विया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: उर्वी (प्रातिपदिक)

• सुक्रतुः: of good resolve/power, wise in action
• सुक्रतुः: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सु-क्रतु (प्रातिपदिक; सु + क्रतु)

• धात्: set, placed, established
• धात्: मुख्य क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा