Rig Veda 5.5.2 — Mandala 5, Sukta 5, Mantra 2

Sukta 5.5

Rishi: Atri (Ātreya tradition) (RV 5.5)

Devata: Narāśaṃsa (often associated with Agni’s ritual aspect)

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

नराशंसः सुषूदतीमं यज्ञमदाभ्यः । कविर्हि मधुहस्त्यः ॥

Transliteration

narāśáṃsaḥ suṣūdátīm imáṃ yajñám adā́bhyaḥ | kavír hí mádhuhastyaḥ ||

Translation

ନରାଶଂସ—ଅଦାଭ୍ୟ କବି—ଏହି ସୁଷୂଦତୀ ଯଜ୍ଞକୁ ସିଦ୍ଧ କରେ; କାରଣ ସେ ମଧୁହସ୍ତ୍ୟ କବି—ମଧୁର ହବିଷ୍ୟକୁ ବିଧିରେ ଗଢ଼େ।

Word by Word

• नरा॒शंसः: Narāśaṃsa (a divine/Agni-epithet), the ‘men-praised one’
• नरा॒शंसः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: नराशंस (प्रातिपदिक; नर + शंस) / देवता-नाम

• सुषूदतीम्: well-impelling / strongly furthering
• सुषूदतीम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective (participial)
• Root: सु- + √सू/√सूद (to impel/press/urge; Vedic) → सुषूदती (स्त्री. कृदन्त-विशेषण)

• इमम्: this
• इमम्: कर्म (निर्देशकः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: sacrifice; ritual offering
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• अदाभ्यः: unharming; unassailable; not to be deceived
• अदाभ्यः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ- + √दभ् (to deceive/harm) → अदाभ्य (प्रातिपदिक)

• कविः: seer; sage; wise poet
• कविः: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• हि: for; indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• मधुहस्त्यः: having honey/sweetness in the hand; honey-handed
• मधुहस्त्यः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: मधु + हस्त्य (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास; प्रातिपदिक)