Rig Veda 5.32.2 — Mandala 5, Sukta 32, Mantra 2

Sukta 5.32

Rishi: Atri (Atri-bhṛgu lineage; traditional attribution for RV 5.32 within Maṇḍala 5)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमुत्साँ ऋतुभिर्बद्बधानाँ अरंह ऊधः पर्वतस्य वज्रिन् । अहिं चिदुग्र प्रयुतं शयानं जघन्वाँ इन्द्र तविषीमधत्थाः ॥

Transliteration

tvám utsā́m̐ ṛtúbhir badbadhānā́m̐ áraṃha ū́dhaḥ párvatasya vajrin | áhīm̐ cid ugra práyutaṃ śáyānaṃ jaghánvān índra táviṣīm adhatthāḥ ||

Translation

ହେ ବଜ୍ରିନ! ଋତୁମାନଙ୍କ ଋତ (ନିୟମ)ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ଥିବା ଉତ୍ସମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ କଲ; ପର୍ବତର ଊଧଃ (ଦୁଧଭରା ଥନ ପରି ଫୁଲିଥିବା ଉତ୍ସ)କୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦେଲ। ଏବଂ ଅହି—ଉଗ୍ର ସର୍ପ—ନିଜ ସଂହତ ଶକ୍ତିରେ ଲମ୍ବି ପଡ଼ିଥିଲା; ତାହାକୁ ହତ କରି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ନିଜ ତବିଷୀ (ବିଜୟ-ଶକ୍ତି/ପରାକ୍ରମ) ସ୍ଥାପନ କଲ।

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उत्सान्: springs; fountains
• उत्सान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: उत्स (प्रातिपदिक)

• ऋतुभिः: with seasons (right times)
• ऋतुभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)

• बद्बधानान्: binding; fastening (them)
• बद्बधानान्: कर्म (उत्सान् इति विशेषणरूपेण) / कर्मविशेषण
• Type: Participle
• Root: बन्ध् (धातु) → बद्बध् (परिपूर्ण/पुनरुक्त-आभ्यासिक परस्मैपद-रूप), वर्तमान कृदन्त

• अरंहः: harm; injury; damage
• अरंहः: कर्म (उद्धः इत्यस्य विशेषण/सम्बन्ध) अथवा कर्मपद
• Type: Noun
• Root: अरंहस् (प्रातिपदिक; ‘हानि/अघ/दोष’ अथवा ‘अरंह’ = hurt, harm)

• ऊधः: udder; swelling mass (of water)
• ऊधः: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऊधस् (प्रातिपदिक)

• पर्वतस्य: of the mountain
• पर्वतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)

• वज्रिन्: O wielder of the thunderbolt
• वज्रिन्: सम्बोधन
• Type: Noun/Adjective
• Root: वज्रिन् (प्रातिपदिक) < वज्र

• अहिम्: the serpent (Ahi/Vṛtra)
• अहिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• उग्र: O mighty one; fierce
• उग्र: सम्बोधन/कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)

• प्रयुतम्: stretched out; extended
• प्रयुतम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रयुत (प्रातिपदिक; ‘युत’ < युज्/यु)

• शयानम्: lying (reclining)
• शयानम्: कर्म-विशेषण
• Type: Participle
• Root: शी (धातु) → शयान (वर्तमान कृदन्त)

• जघन्वान्: having slain
• जघन्वान्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle
• Root: हन् (धातु) → जघन्वस्/जघन्वान् (परिपूर्ण/परफेक्ट कृदन्त; ‘having slain’)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• तविषीम्: strength; might
• तविषीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक)

• अधत्थाः: thou didst place/put; didst apply
• अधत्थाः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) उपसर्गः अधि-; लिट्/लुङ्-प्रयोगे वैदिक रूपम्