Rig Veda 5.2.12: Mandala 5, Sukta 2, Mantra 12

Sukta 5.2

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (with repetitive cadence in final pādas)

Samhita Patha (Devanagari)

तुविग्रीवो वृषभो वावृधानोऽशत्र्वर्यः समजाति वेदः । इतीममग्निममृता अवोचन्बर्हिष्मते मनवे शर्म यंसद्धविष्मते मनवे शर्म यंसत् ॥

Transliteration

tuvigrī́vo vṛṣabhó vāvṛdhānó ’śátrv aryaḥ sám ajāti védaḥ | itī́mám agním amṛ́tā avocan barhíṣmate mánave śárma yaṃsad havíṣmate mánave śárma yaṃsat ||

Translation

ତୁବିଗ୍ରୀବ—ମହାଗ୍ରୀବବାନ—ବୃଷଭ ସଦୃଶ, ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ; ଅଶତ୍ରୁ, ଆର୍ୟ (ଉଦାତ୍ତ) ସେ, ସମଜନ୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ। ଏହିପରି ଅମୃତ ଦେବମାନେ ଏହି ଅଗ୍ନି ବିଷୟରେ କହିଲେ: ‘ବର୍ହିଷ୍ (ପବିତ୍ର ଆସନ) ପାତିଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଶାନ୍ତି ଓ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ; ହବିଷ୍ ବହନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଶାନ୍ତି ଓ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ।’

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तु॒वि॒ग्रीवः: having a mighty neck
• तु॒वि॒ग्रीवः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: तु॒वि- (प्रातिपदिक ‘बहु/प्रबल’) + ग्रीव (प्रातिपदिक ‘ग्रीवा’)

• वृष॒भः: bull (strong one)
• वृष॒भः: कर्तृ (अग्निः)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• वा॑वृधा॒नः: growing, increasing
• वा॑वृधा॒नः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Verb (participle)
• Root: √वृध् (वर्धने)

• अश॒त्र्वर्यः: having no hostile foe; friendly to the Arya
• अश॒त्र्वर्यः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अ- (निषेध) + शत्रु (प्रातिपदिक) + अर्य (प्रातिपदिक ‘आर्य/मित्र’)

• सम॑जातिम्: common birth/kinship
• सम॑जातिम्: कर्म (वेद ‘जानाति’ इत्यर्थे)
• Type: Noun
• Root: सम्- (उपसर्ग) + जाति (प्रातिपदिक)

• वेद॑: knows
• वेद॑: क्रिया (कर्तृ = अग्निः)
• Type: Verb
• Root: √विद् (ज्ञाने)

• इति: thus
• इति: वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इति (निपात)

• ईम्: him (indeed), just
• ईम्: सम्बन्ध/प्रत्यवमर्श (एनम्/इमम्-प्रायः)
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात)

• अम्: (enclitic particle)
• अम्: पदपूरण/एन्क्लिटिक (बल/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अम् (निपात; वेदिक-एन्क्लिटिक)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म (अवोचन्—‘उवाचुः’)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अमृता॑ः: the immortals (gods)
• अमृता॑ः: कर्तृ (अवोचन्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• अवोचन्: spoke, proclaimed
• अवोचन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचने) + अव- (उपसर्ग)

• बर्हिष्मते: to the one possessing sacred grass (with barhis)
• बर्हिष्मते: सम्प्रदान (यंसत्—‘ददुः/प्रायच्छन्’)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: बर्हिस् (प्रातिपदिक) + -मत् (मतुप् प्रत्यय)

• मनवे: to Manu
• मनवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• शर्म: shelter, protection
• शर्म: कर्म (यंसत्)
• Type: Noun
• Root: शर्मन् (प्रातिपदिक)

• यंसत्: they granted, bestowed
• यंसत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यम् (यच्छने/नियमे)

• हविष्मते: to the one possessing oblation
• हविष्मते: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: हविस् (प्रातिपदिक) + -मत् (मतुप् प्रत्यय)

• मनवे: to Manu
• मनवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• शर्म: shelter, protection
• शर्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: शर्मन् (प्रातिपदिक)

• यंसत्: they granted, bestowed
• यंसत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यम् (यच्छने/नियमे)