Rig Veda 4.5.2: Mandala 4, Sukta 5, Mantra 2

Sukta 4.5

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

मा निन्दत य इमां मह्यं रातिं देवो ददौ मर्त्याय स्वधावान् । पाकाय गृत्सो अमृतो विचेता वैश्वानरो नृतमो यह्वो अग्निः ॥

Transliteration

mā́ nindata yá imā́ṃ máhyaṃ rātíṃ devó dadā́u mártyāya sva-dhā́vān | pā́kāya gṛ́tso amṛ́to ví-cetā vaiśvānaráḥ nṛ́-tamo yahvó agníḥ ||

Translation

ଯେ ଦେବ ସ୍ୱଧାବାନ୍ (ନିଜ ଶକ୍ତିର ନିୟମଧାରୀ) ମର୍ତ୍ୟକୁ—ମୋତେ—ଏହି ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନି। ପାକାୟ (ପରିପକ୍ୱ) ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଯହ୍ୱ (ଉନ୍ନତ), ନୃତମ (ଅତି ପୁରୁଷାର୍ଥୀ), ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି—ଗୃତ୍ସ (ଜାଗ୍ରତ) ବିଚେତା—ଅମୃତ ହୋଇ ପଥଜ୍ଞ ପ୍ରେରିତ ଅନ୍ୱେଷକ ହୁଅନ୍ତି।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध) अव्यय

• निन्दत: (you all) should blame / revile
• निन्दत: क्रिया (कर्तृ-आदेशः) / संबोधित-कर्तृ
• Type: Verb
• Root: निन्द्

• यः: who
• यः: कर्तृ (ददौ) / सम्बन्ध-प्रत्यय
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमाम्: this
• इमाम्: कर्म (रा॒तिम्) विशेषण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रातिम्: gift, bounty
• रातिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: राति (स्त्री) < √रा (दा/प्रदानार्थ) / रा-प्रातिपदिक

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव

• ददौ: gave
• ददौ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दा

• मर्त्याय: to a mortal
• मर्त्याय: सम्प्रदान (प्रयोजन/लाभार्थ) / अधिकरण-भाव
• Type: Noun
• Root: मर्त्य

• स्वधावान्: possessing svadhā (inherent power/ritual potency)
• स्वधावान्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्वधा + वत् (मतुप्-प्रत्यय)

• पाकाय: to the simple/innocent one (or: to the ripened/wise one, context-dependent)
• पाकाय: सम्प्रदान
• Type: Noun/Adjective
• Root: पाक

• गृत्सः: Gṛtsa (name/epithet of the seer)
• गृत्सः: कर्तृ/सम्बन्ध (अग्निः इति समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृत्स

• अमृतः: immortal
• अमृतः: कर्तृ-विशेषण (गृत्सः/अग्निः)
• Type: Adjective
• Root: अमृत

• विचेता: discerning, wise
• विचेता: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective/Noun
• Root: वि + चेत (प्रातिपदिक: विचेतस्/विचेता)

• वैश्वानरः: Vaiśvānara (Agni as belonging to all men)
• वैश्वानरः: कर्तृ (अग्निः इति समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैश्वानर

• नृतमः: most manly / best among men
• नृतमः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: नृतम (नृ + तमप्)

• यह्वः: mighty, impetuous
• यह्वः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: यह्व

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ/सम्बन्ध (समनाधिकरण-समूहः)
• Type: Noun
• Root: अग्नि