Rig Veda 4.23.5: Mandala 4, Sukta 23, Mantra 5

Sukta 4.23

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.23)

Devata: Uṣas / luminous divine power responding at Dawn (with an implicit deva as the accepter of sakhya)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.23; verse-level verification needed)

Samhita Patha (Devanagari)

कथा कदस्या उषसो व्युष्टौ देवो मर्तस्य सख्यं जुजोष । कथा कदस्य सख्यं सखिभ्यो ये अस्मिन्कामं सुयुजं ततस्रे ॥

Transliteration

kathā kad asyā́ḥ uṣáso ví-uṣṭau devó mártasya sakhyáṃ jujoṣa | kathā kad asyá sakhyáṃ sakhíbhyo yé asmín kā́maṃ su-yújaṃ tatasré ||

Translation

କିପରି, କେଉଁ ଗୁପ୍ତ ମୋଡ଼ରେ, ଏହି ଉଷସର ବ୍ୟୁଷ୍ଟି (ପ୍ରଭାତ-ପ୍ରସାର) ସମୟରେ ଦେବ ମର୍ତ୍ୟର ସଖ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି? ଏବଂ କିପରି, କେଉଁ ଉପାୟରେ, ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହ ସୁୟୁଜିତ କାମନାକୁ ପ୍ରସାରିତ କରିଥିବା ସଖାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ସଖ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ କରନ୍ତି?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कथा: how?
• कथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: कथा (प्रश्नाव्यय)

• कदस्य: of which (one)?
• कदस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: कद (प्रश्न-प्रातिपदिक)

• उषसः: of Dawn
• उषसः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: उषस्

• व्यूष्टौ: at the dawning / at daybreak
• व्यूष्टौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: व्यूष्टि (वि+उष्) / व्युष् (कृदन्ताधार)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव

• मर्तस्य: of the mortal
• मर्तस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: मर्त

• सख्यम्: friendship
• सख्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सख्य

• जुजोष: has enjoyed / has accepted
• जुजोष: —
• Type: Verb
• Root: जुष्

• कथा: how?
• कथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: कथा (प्रश्नाव्यय)

• कदस्य: of which (one)?
• कदस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: कद (प्रश्न-प्रातिपदिक)

• सख्यम्: friendship
• सख्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सख्य

• सखिभ्यः: to/for (or: from) the friends
• सखिभ्यः: सम्प्रदान (to the friends) / अपादान (from the friends)
• Type: Noun
• Root: सखि

• ये: who
• ये: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम्

• कामम्: desire / wish
• कामम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: काम

• सुयुजम्: well-yoked / well-joined
• सुयुजम्: कर्म (विशेषण-भाव)
• Type: Adjective
• Root: सु-युज् (युज्) / सुयुज (प्रातिपदिक)

• ततस्रे: have crossed / have passed over
• ततस्रे: —
• Type: Verb
• Root: तॄ/तॄ (तॄ ‘to cross/overcome’ वैदिक) / तस्र् (वैदिक धातु-पर्याय)